**2.38.** Ἰσάσας νίκην καὶ ἥτταν, κέρδος καὶ ζημίαν, ἡδονὴν καὶ ἀλγηδόνα, τότε σύναψον μάχην. Οὕτω μαχόμενος οὐκ ἐπακτῇ ἁμαρτίαν.
**Ἑρμηνεία:** Ὁ Ἀρjοῦνας εἶχεν ταύτην τὴν φόβητραν, ὅτι ἀποκτείνοντας συγγενεῖς ἐν πολέμῳ, ἁμαρτία ἡμῖν προσγενήσεται. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ὁ Κύριος λέγει ὅτι αἰτία τῆς ἁμαρτίας οὐχ ὁ πόλεμός ἐστιν, ἀλλὰ μᾶλλον ἡ ἰδική τις ἐπιθυμία. Διότι, ἀποθέμενος τὴν ἐπιθυμίαν, ἕτοιμος στέκεσαι πρὸς μάχην.
«Ἰσάσας ἡδονὴν καὶ ἀλγηδόνα... τότε σύναψον μάχην» — Ἐν τῇ μάχῃ, νίκη καὶ ἥττα πρῶτον συμβαίνουσιν· τὸ ἀποτέλεσμα τῆς νίκης καὶ ἥττης ἐστὶ κέρδος καὶ ζημία· καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ κέρδους καὶ τῆς ζημίας ἐστὶν ἡδονὴ καὶ ἀλγηδών. Σκοπός σου οὐκ ἔστι τὸ γενέσθαι εὐφραινόμενος ἢ λυπούμενος ἐν νίκῃ-ἥττῃ καὶ κέρδει-ζημίᾳ. Σκοπός σου ἐστὶ τὸ μένειν ἰσόψυχος ἐν πᾶσι τούτοις τοῖς τρισὶ καὶ ἀποπληροῦν τὸ καθῆκόν σου.
Ἐν τῇ μάχῃ, νίκη-ἥττα, κέρδος-ζημία, καὶ ἡδονὴ-ἀλγηδὼν πάντως συμβήσονται. Διότι, πρῶτον ἀποφασίσαις ἂν ὅτι σοὶ μόνον δεῖ ποιεῖν τὸ καθῆκον, καὶ οὐδεμία σοι μέλει περὶ νίκης-ἥττης, κτλ. Τότε, μαχόμενος, ἁμαρτία οὐ προσγενήσεται, τουτέστιν οὐκ ἔσται δεσμὸς τοῦ κόσμου.
Ἀναγκαῖόν ἐστι ποιεῖν τὴν καθήκουσαν πράξιν μετ’ ἀμφοτέρων τῶν διαθέσεων — μετ’ ἐπιθυμίας καὶ ἄνευ ἐπιθυμίας. Ὁ ἔχων ἐπιθυμίαν μηδαμῶς ὀκνηρὸς ἢ ἀμελὴς ἔστω ἐν τῇ ἀποπληρώσει τῆς καθήκουσας πράξεως· μᾶλλον δὲ, ποιείτω τὸ καθῆκον μετ’ ἐπιμελείας. Ὁ ἔχων ἀνεπιθύμητον διάθεσιν, ὁ ἐπιθυμῶν τὴν ἰδικήν του εὐδαιμονίαν, ὀφείλει καὶ αὐτὸς ποιεῖν τὸ καθῆκον μετ’ ἐπιμελείας.
Ἡ ἡδονὴ ἀγαθὴ φαίνεται ὅταν ἔρχεται καὶ κακὴ ὅταν ἀπέρχεται· ἡ ἀλγηδὼν κακὴ ὅταν ἔρχεται καὶ ἀγαθὴ ὅταν ἀπέρχεται. Τί οὖν ἀγαθὸν καὶ τί κακόν; Τουτέστιν, ἀμφότερα ἴσα ἐστίν, τὰ αὐτά. Οὕτως, τηρῶν ἰσοψυχίαν τοῦ νοῦ ἐν ἡδονῇ καὶ ἀλγηδόνι, ὀφείλεις ποιεῖν τὸ καθῆκον.
Ἐν πάσῃ σου πράξει, μὴ ἔστω ῥοπὴ διὰ πλεονεξίαν ἡδονῆς, μηδὲ ἀποτροπὴ διὰ φόβον ἀλγηδόνος. Ἡ ῥοπή σου καὶ ἀποτροπὴ ἐν ταῖς πράξεσιν ἔστω κατὰ τὰς γραφὰς μόνον (Γίτα 16.24).
«Οὐκ ἐπακτῇ ἁμαρτίαν» — Ἐνταῦθα ἡ λέξις «ἁμαρτία» δηλοῖ καὶ ἁμαρτίαν καὶ ἀρετήν, ὧν ὁ καρπὸς ἐστὶ δεσμὸς ἐν εἴδει παρακτήσεως οὐρανοῦ καὶ ᾅδου, δι’ ὃν ἄνθρωπος στερεῖται τῆς ἰδικῆς αὐτοῦ εὐδαιμονίας καὶ γίνεται καὶ ἀποθνῄσκει πάλιν καὶ πάλιν. Ὁ Κύριος λέγει: Ὦ Ἀρjοῦνα! Ποιῶν τὴν καθήκουσαν πράξιν ἐν εἴδει μάχης, ἱδρυμένος ἐν ἰσοψυχίᾳ, οὔτε ἁμαρτία οὔτε ἀρετὴ σὲ δήσουσιν.
**Εἰδικοὶ Σημεῖα Περὶ τοῦ Συμφραζομένου:**
Ἐν τούτοις τοῖς ὀκτὼ στίχοις ἀπὸ τοῦ τριακοστοῦ πρώτου ἕως τοῦ τριακοστοῦ ὀγδόου, ὁ Κύριος ἐξέφρασεν πλείστας βαθυὰς ἰδέας· οἷον —
(1) Ἐάν τις δέῃ δοῦναι διάλεξιν καὶ ἐξηγήσασθαι ὑπόθεσιν, ὁ Κύριος ἐν τούτοις τοῖς ὀκτὼ στίχοις διδάσκει τὴν τέχνην αὐτῆς. Οἷον, ἐάν τις δέῃ δοῦναι διάλεξιν περὶ προστάξεως καὶ ἀπαγορεύσεως — οἷον ποιεῖν τὴν καθήκουσαν πράξιν καὶ μὴ ποιεῖν τὸ μὴ καθῆκον — τότε ὀφείλει πρῶτον ἐξηγήσασθαι τὴν πρόσταξιν, ἐν μέσῳ τὴν ἀπαγόρευσιν, καὶ πάλιν ἐπὶ τέλους τὴν πρόσταξιν, καὶ οὕτως ἀποπερατῶσαι τὴν διάλεξιν. Κἀνταῦθα, ὁ Κύριος πρῶτον ἐξέφρασεν τὸ ὄφελος τοῦ ποιεῖν τὴν καθήκουσαν πράξιν ἐν τοῖς τριακοστῷ πρώτῳ καὶ τριακοστῷ δευτέρῳ στίχοις· εἶτα ἐν μέσῳ, ἐξέφρασε τὴν ζημίαν ἐκ τοῦ μὴ ποιεῖν τὴν καθήκουσαν πράξιν ἐν τοῖς τέσσαρσι στίχοις ἀπὸ τοῦ τριακοστοῦ τρίτου ἕως τοῦ τριακοστοῦ ἕκτου· καὶ τελευταῖον, ἐξέφρασε τὸ ὄφελος τοῦ ποιεῖν τὴν καθήκουσαν πράξιν ἐν τοῖς τριακοστῷ ἑβδόμῳ καὶ τριακοστῷ ὀγδόῳ στίχοις, καὶ ἔδωκε τὴν ἐντολὴν ποιεῖν τὴν καθήκουσαν πράξιν.
(2) Ὁ Κύριος διέλυσεν ἐν τούτοις τοῖς ὀκτὼ στίχοις τοὺς λόγους οὓς ὁ Ἀρjοῦνας ἔδωκεν ἐκ τῆς ἰδικῆς αὐτοῦ θέσεως ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ· οἷον: Ὁ Ἀρjοῦνας λέγει — Οὐχ ὁρῶ ἀγαθόν τι ἐν τῷ μαχεσθαι (1.31), διότι ὁ Κύριος λέγει — Ἐν Κṣatriyᾷ, οὐκ ἔστιν ἄλλο μέσον εὐδαιμονίας μεῖζον δικαίου πολέμου (2.31). Ὁ Ἀρjοῦνας λέγει — Πῶς εὐφρανθησόμεθα μαχόμενοι; (1.37) διότι ὁ Κύριος λέγει — Ἐκεῖνοι οἱ Kṣatriyᾷ οἱ λαμβάνοντες τοιοῦτον πόλεμον εἰσὶν ἤδη εὐφραινόμενοι (2.32). Ὁ Ἀρjοῦνας λέγει — Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ πολέμου ἔσται ἡ κατάκτησις τοῦ ᾅδου (1.44) διότι ὁ Κύριος λέγει — Μαχόμενοι, οὐρανὸς κτηθήσεται (2.32, 37). Ὁ Ἀρjοῦνας λέγει — Μαχόμενοι, ἁμαρτία προσγενήσεται (1.36) διότι ὁ Κύριος λέγει — Μὴ μαχόμενοι, ἁμαρτία προσγενήσεται (2.33). Ὁ Ἀρjοῦνας λέγει — Μαχόμενοι, ἡ δικαιοσύνη ὡς ἀποτέλεσμα ἀπολεῖται (1.40) διότι ὁ Κύριος λέγει — Μὴ μαχόμενοι, ἡ δικαιοσύνη ἀπολεῖται (2.33).
(3) Ὁ Ἀρjοῦνας ἦν ἐπίμονος ὅτι ἀποθέμενος τὴν δεινὴν πράξιν τοῦ πολέμου καὶ τρεφόμενος ἐλεημοσύναις κρεῖττόν μοί ἐστιν (2.5), διότι ὁ Κύριος ἐνετείλατο αὐτῷ μαχεσθαι (2.38)· καὶ ὁ Uddhava εἶχεν ἐπιθυμίαν μένειν μετὰ τοῦ Κυρίου, διότι ὁ Κύριος ἐνετείλατο αὐτῷ ἀπελθεῖν εἰς Uttarakhand καὶ ποιεῖν μελέτην (Srimad Bhagavatam 11.29.41). Ἡ ἔννοια ἐστὶν ὅτι ἄνευ τοῦ ἀποθέσθαι τὴν ἐπίμονον γνώμην τοῦ ἰδικοῦ νοός, οὐκ ἔστιν εὐδαιμονία. Ἐκεῖνη ἡ ἐπίμονος γνώμη, ὁποιονδήποτε τὸ εἶδος αὐτῆς, οὐκ ἐπιτρέπει τὴν ἀπελευθέρωσιν.
(4) Τὰ σημεῖα ἃ ὁ Κύριος εἶπε συντόμως ἐν τῷ δευτέρῳ καὶ τρίτῳ στίχῳ τοῦδε τοῦ κεφαλαίου, ἐνταῦθα ἐξηγήσατο· οἷον: Ἐκεῖ εἶπεν «οὐ πρέπον τοῖς γενναίοις», ἐνταῦθα λέγει «ἐν Kṣatriyᾷ, οὐκ ἔστι μεῖζον ἀγαθόν...». Ἐκεῖ εἶπεν «οὐκ ἄγον εἰς οὐρανόν», ἐνταῦθα λέγει «ἡ ἀνεῳγμένη πύλη τοῦ οὐρανοῦ». Ἐκεῖ εἶπεν «φέρουσαν ἀδοξίαν», ἐνταῦθα λέγει «ἄνθρωποι διηγήσονται τὴν αἰώνιόν σου ἀδοξίαν». Ἐκεῖ ἔδωκε τὴν ἐντολὴν μαχεσθαι — «Διότι, ἀνάστηθι, ὦ πολεμοφθόρε!» — τὴν αὐτὴν ἐντολὴν δίδωσιν ἐνταῦθα — «Τότε σύναψον μάχην.»
**Σύνδεσμος:** Ἐν τῷ προηγουμένῳ στίχῳ, ὁ Κύριος ἐλάλησε περὶ ἰσοψυχίας· ἐν τοῖς δυσὶν ἑπομένοις στίχοις, προστάσσων ἀκούειν ταύτης, ἐξηγεῖται τὴν δόξαν αὐτῆς.
★🔗
