2.48. Ὦ Δανανζάγια (Ἀρτζούνα)! Ἀποθέμενος τὴν προσκόλλησιν καὶ γεγονὼς ἰσόψυχος ἐν εὐπραγίᾳ καὶ ἀπραγίᾳ, πράττε τὴν ἐνέργειαν ἐν τῇ Γιόγκα ἑδρασθεῖσαν· ἡ γὰρ ἰσοψυχία Γιόγκα καλεῖται.
Ἑρμηνεία: «Ἀποθέμενος τὴν προσκόλλησιν» – οὐδεμιᾷ ἐνεργείᾳ, οὐδὲ τῷ καρπῷ οὐδεμιᾶς ἐνεργείας, οὐδὲ τινὶ τῶν τῆς Πρακρίτι ἀντικειμένων, οἷον τόπῳ, χρόνῳ, πράγματι, περιστάσει, τῷ ἐσωτερικῷ ὀργάνῳ (νοῦς, διάνοια, ἐγώ), τοῖς ἐξωτερικοῖς ὀργάνοις (αἰσθητήρια) κτλ., προσκόλλησιν ἔχειν ὀφείλεις. Μόνον οὕτως δύνασαι ἐνέργειαν πράττειν ἄνευ ἐπιθυμίας. Εἰ δὲ τῇ ἐνεργείᾳ, τῷ καρπῷ αὐτῆς ἢ ἄλλῳ τινὶ προσκόλλῃ, πῶς ἄνευ ἐπιθυμίας δύναται εἶναι; Ἄνευ δὲ τῆς ἀνεπιθυμίας, πῶς ἐκείνη ἡ ἐνέργεια πρὸς τὴν λύτρωσιν ἄγει;
«Γεγονὼς ἰσόψυχος ἐν εὐπραγίᾳ καὶ ἀπραγίᾳ» – Τίς ἔσται ὁ καρπὸς τῆς ἀποθέσεως τῆς προσκολλήσεως; Ἡ ἰσοψυχία πρὸς εὐπραγίαν καὶ ἀπραγίαν ἀναφύσεται. Ἰσόψυχον μένειν ὀφείλει κατὰ πάντα ὅσα τὴν εὐπραγίαν καὶ ἀπραγίαν συγκροτοῦσιν: τὴν συμπλήρωσιν ἢ μὴ συμπλήρωσιν ἐνεργείας· τὸν καρπὸν αὐτῆς εἴτε εὐμενῆ εἴτε δυσμενῆ ἀπὸ κοσμικῆς ὄψεως εἶναι· τὴν τιμὴν ἢ ἀτιμίαν, τὸν ἔπαινον ἢ ψόγον διὰ τὴν πράξιν ἐκείνην λαμβάνοντα· τὴν κάθαρσιν ἢ μὴ κάθαρσιν τοῦ ἐσωτερικοῦ ὀργάνου (καρδία) κτλ. (βλ. σημείωσιν σ. 86). Ἡ ἰσοψυχία, τουτέστιν ἡ ἀνεπιθυμησία, τοῦ Καρμαγιόγιν οὕτως ὀφείλει εἶναι, ὥστε εἴτε αἱ ἐνέργειαι συμπληροῦνται εἴτε μή, εἴτε ὁ καρπὸς ἐπιτυγχάνεται εἴτε μή, εἴτε ἡ ἰδία λύτρωσις συμβαίνει εἴτε μή – «Ἐγὼ μόνον τὸ καθῆκόν μου ἐνέργημα πράττειν ὀφείλω». Κἂν ὁ ζητητὴς μὴ πεποίηται τὴν πείραν τῆς ἀνεπιθυμησίας, κἂν ἡ ἰσοψυχία ἐν αὐτῷ μήπω ἀναφύῃ, αὐτὸς ὁ σκοπὸς αὐτοῦ εἶναι ὀφείλει τὸ γενέσθαι ἀνεπιθύμητος, τὸ γενέσθαι ἰσόψυχος. Ὃ γίνεται σκοπός, τοῦτο τελικῶς ἐπιτυγχάνεται. Διὰ τούτου, διὰ τῆς ἰσοψυχίας τῆς ὡς μέσου (σάδχανα), τουτέστι τῆς ἰσοψυχίας τοῦ ἐσωτερικοῦ ὀργάνου, ἡ ἰσοψυχία ἡ ὡς τέλος (σάδχυα) αὐτομάτως ἔρχεται – «Τότε Γιόγκα ἐπιτυγχάνεις» (2.53).
«Ἐν τῇ Γιόγκα ἑδρασθεὶς, πράττε τὰς ἐνεργείας» – Μετὰ τὸ γενέσθαι ἰσόψυχον ἐν εὐπραγίᾳ καὶ ἀπραγίᾳ, τὸ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἰσοψυχίᾳ βεβαίως καὶ συνεχῶς ἑδρασμένον μένειν ἐστὶ τὸ «ἐν τῇ Γιόγκα ἑδρασθεῖναι». Καθάπερ ὅταν ἐν ἀρχῇ πράγματος τὸν Κύριον Γκανέσα προσκυνοῦμεν, οὐκ ἔχομεν ἐκεῖνον τὸν προσκυνημὸν συνεχῶς μεθ’ ἡμῶν ἐν τῷ πράττειν τὸ ἔργον, οὕτως οὐκ ὀφείλει τις νομίζειν ὅτι, ἅπαξ ἐν ἀρχῇ γενόμενος ἰσόψυχος ἐν εὐπραγίᾳ καὶ ἀπραγίᾳ, οὐκέτι δεῖ ἐκείνην τὴν ἰσοψυχίαν διατηρεῖν συνεχῶς καὶ δύναται μετὰ συμπαθειῶν καὶ ἀντιπαθειῶν συνεχίζειν. Διὰ τοῦτο ὁ Κύριος λέγει ὅτι ὀφείλει τις τὸ καθῆκον ἐνέργημα πράττειν ἐν τῷ συνεχῶς ἐν ἰσοψυχίᾳ ἑδρασμένον μένειν.
«Ἡ ἰσοψυχία Γιόγκα καλεῖται» – Αὐτὴ ἡ ἰσοψυχία ἐστὶν ἡ Γιόγκα, τουτέστιν ἡ ἰσοψυχία ἐστὶν αὐτὴ ἡ φύσις τοῦ Ἀνώτατου Ἀτμά. Ἐκείνη ἡ ἰσοψυχία συνεχὴς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ὀργάνῳ μένειν ὀφείλει. Ὕστερον, ἐν τῷ ἐννεακαιδεκάτῳ στίχῳ τοῦ πέμπτου κεφαλαίου, ὁ Κύριος ἐρεῖ: «Οἷς ὁ νοῦς ἐν ἰσοψυχίᾳ ἑδρασμένος ἐστίν, οὗτοι τὸν κόσμον νενικήκασιν ἔτι ζῶντες· διότι τὸ Βραχμάν ἐστιν ἄμωμον καὶ ἰσόψυχον· διὰ τοῦτο ἐν τῷ Βραχμάν μόνῳ ἑδρασμένοι εἰσίν».
«Ἡ ἰσοψυχία Γιόγκα ὀνομάζεται» – Αὕτη ἐστὶν ὁ ὁρισμὸς τῆς Γιόγκα. Αὐτὸ τοῦτο τὸ σημεῖον ῥηθήσεται ὕστερον ἐν τῷ τρίτῳ καὶ εἰκοστῷ στίχῳ τοῦ ἕκτου κεφαλαίου: «Ἡ ἀποσύνδεσις ἀπὸ τῆς συνδέσεως μετὰ λύπης καλεῖται Γιόγκα». Οὗτοι οἱ δύο ὁρισμοὶ κατ’ οὐσίαν εἷς καὶ ὁ αὐτός εἰσιν. Καθάπερ ἐν τῇ νόσῳ τῆς ἁλφῆς, ἡδονὴ τοῦ κνησμοῦ καὶ πόνος τοῦ καύματος ὑπάρχουσιν, ἀμφότερα δὲ εἴδη πόνου εἰσὶ διότι νόσος εἰσίν· οὕτως ἡ εὐδαιμονία καὶ ἡ λύπη ἐκ τῆς συνδέσεως μετὰ τοῦ κόσμου ἀναφυόμεναι – ἀμφότερα ὡς ἀληθῶς εἴδη λύπης εἰσίν. Ἡ ἀποσύνδεσις ἀπὸ τοιαύτης συνδέσεως μετὰ τοῦ κόσμου αὐτὴ καλεῖται «ἀποσύνδεσις ἀπὸ τῆς συνδέσεως μετὰ λύπης». Διὰ τοῦτο, εἴτε ἀποσύνδεσιν ἀπὸ τῆς συνδέσεως μετὰ λύπης καλεῖς, τουτέστι τὸ εἶναι ἐλεύθερον ἀπὸ εὐδαιμονίας καὶ λύπης· εἴτε τὸ εἶναι ἰσόψυχον ἐν εὐπραγίᾳ καὶ ἀπραγίᾳ καλεῖς, τουτέστιν ἐν εὐδαιμονίᾳ καὶ λύπῃ – τὸ αὐτὸ ἐστιν.
Ἡ οὐσία τοῦ στίχου τούτου αὕτη ἐστίν: Αἱ ἐνέργειαι αἱ διὰ μόνων τοῦ παχέος, λεπτοῦ καὶ αἰτιατοῦ σώματος πραττόμεναι ὀφείλουσι πράττεσθαι μόνον ὡς διακονία τῷ κόσμῳ, οὐχ ἑαυτῷ. Μόνον οὕτως ποιοῦντι ἡ ἰσοψυχία ἀναφύσεται.
«Ἰδιαίτερα Σημεῖα περὶ Διανοίας καὶ Ἰσοψυχίας»
Ἡ διάνοια διττή ἐστιν – ἡ ἀπροαίρετος (αβγιαβασάγιατμικά) καὶ ἡ προαιρετική (βγιαβασάγιατμικά). Ἐκείνη ἡ διάνοια ἥτις ἔχει σκοπὸν τὴν ἐπίτευξη τῶν κοσμικῶν ἡδονῶν, ἀπολαύσεων, ἀναπαύσεων, τιμῆς, κύρους κτλ., ἐστὶν ἡ «ἀπροαίρετος» διάνοια (Γκίτα 2.44). Ἐκείνη ἡ διάνοια ἥτις ἔχει μόνον σκοπὸν τὴν ἐπίτευξιν τῆς ἰσοψυχίας, τὴν ἀνύσησιν τοῦ ἰδίου εὖ, ἐστὶν ἡ «προαιρετική» διάνοια (Γκίτα 2.41). Ἡ ἀπροαίρετος διάνοια πολυειδής ἐστιν, ἡ δὲ προαιρετική μία. Ὧ ἡ διάνοια ἀπροαίρετός ἐστιν, αὐτὸς ἀπροαίρετός (αβγιαβασίτα) ἐστιν – «αἱ διανοίαι τῶν ἀπροαιρέτων» (2.41) – καὶ οὗτος κοσμικός ἐστιν. Ὧ ἡ διάνοια προαιρετική ἐστιν, αὐτὸς προαιρετικός (βγιαβασίτα) ἐστιν – «διότι προαιρετικός ἐστιν» (9.30) – καὶ οὗτος ζητητής ἐστιν.
Ἡ ἰσοψυχία καὶ αὐτὴ διττή ἐστιν – ἡ ἰσοψυχία ὡς μέσον (σάδχανα) καὶ ἡ ἰσοψυχία ὡς τέλος (σάδχυα). Ἡ ἰσοψυχία ὡς μέσον ἀνήκει εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ὄργανον, ἡ δὲ ἰσοψυχία ὡς τέλος ἀνήκει εἰς τὴν φύσιν τοῦ Ἀνώτατου Ἀτμά. Τὸ μένειν ἰσόψυχον ἐν εὐπραγίᾳ καὶ ἀπραγίᾳ, εὐμενείᾳ καὶ δυσμενείᾳ κτλ., τουτέστιν ἡ ἀπουσία ἕλξεως καὶ ἀποστροφῆς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ὀργάνῳ, ἐστὶν ἡ ἰσοψυχία ὡς μέσον, ἥτις πλατύτερον ἐν τῇ Γκίτα περιγράφεται. Διὰ ταύτης τῆς ἰσοψυχίας ὡς μέσου, ἡ αὐτομάτως ἐπιτυγχανομένη ἰσοψυχία ἣν κτώμεθα ἐστὶν ἡ ἰσοψυχία ὡς τέλος, ἥτις περιγράφεται ἐν τῷ πεντηκοστῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου τοῖς ῥήμασι «Τότε Γιόγκα ἐπιτυγχάνεις».
Νῦν δὲ τούτους τοὺς τέσσαρας διαχωρισμοὺς οὕτως νόει: Ἔστιν ὁ κοσμικὸς καὶ ἔστιν ὁ ζητητής· ἔστι τὸ μέσον καὶ ἔστι τὸ τέλος. Ὧ ὁ σκοπός ἐστιν ἡ ἀπόλαυσις ἡδονῶν καὶ ἡ συλλογὴ κτημάτων, οὗτος κοσμικός ἐστιν. Οὗτος οὐκ ἔχει μίαν προαιρετικὴν διάνοιαν· μᾶλλον δὲ ἀναρίθμους διανοίας πλήρεις τῶν κλάδων τῶν ἐπιθυμιῶν ἔχει.
Ὁ προωρισμένος – «Ἐγὼ τὴν ἰσοψυχίαν μόνην ἐπιτυγχάνειν ὀφείλω, ὅ τι ἂν συμβῇ» – προαιρετικὴν διάνοιαν ἔχει. Ὅταν τοιοῦτος ζητητὴς ἔρχηται εἰς τὸν ἀγρὸν τῶν κοσμικῶν πραγμάτων, καὶ καταστάσεις εὐπραγίας καὶ ἀπραγίας, κέρδους καὶ ζημίας, εὐμενῶν καὶ δυσμενῶν περιστάσεων κτλ. ἀναφύωνται πρὸ αὐτοῦ, οὗτος ἐν αὐταῖς ἰσόψυχος μένει, οὐκ ἐμπλέκεται εἰς ἕλξιν καὶ ἀποστροφήν. Διὰ ταύτης τῆς ἰσοψυχίας ὡς μέσου, οὗτος ὑπὲρ τὸν κόσμον ἀνέρχεται – «Ἐνταῦθα αὐτῷ, ὁ βίος νενίκηται ὑπὸ τῶν ὧν ὁ νοῦς ἐν ἰσοψυχίᾳ ἑδρασμένος ἐστίν» (πρῶτον ἥμισυ Γκίτα 5.19). Διὰ τῆς ἰσοψυχίας ὡς μέσου, τὸ αὐτομάτως ἰσόψυχον Ἀνώτατον Ἀτμά ἐπιτυγχάνεται – «Διότι τὸ Βραχμάν ἐστιν ἄμωμον καὶ ἰσόψυχον· διὰ τοῦτο ἐν τῷ Βραχμάν μόνῳ ἑδρασμένοι εἰσίν» (δεύτερον ἥμισυ Γκίτα 5.19).
Σύνδεσμος: Ἀπὸ τοῦ τριακοστοῦ ἐνάτου στίχου μέχρι τοῦ τεσσαρακοστοῦ ὀγδόου περιγράψας ἐκείνην τὴν ἰσόψυχον διάνοιαν, ἡ ὑπεροχὴ ἐκείνης τῆς ἰσοψύχου διανοίας συγκριτικῶς πρὸς τὴν ἐπιθυμία-παρακινοῦσαν ἐνέργειαν ἐν τῷ ἑπομένῳ στίχῳ ἐξηγεῖται.
★🔗
