Διό, ὦ ἄριστε τῶν Βαρᾱτῶν, Ἀρjοῦνα! Πρῶτον μὲν, τῶν αἰσθήσεων ἐγκρατεύσας, ἀνάγκη βιαίως ἀποκτείνειν τὴν ἁμαρτωλὸν ταύτην ἐπιθυμίαν, τὴν μεγάλην φθορέα τῆς γνώσεως καὶ τῆς ἐπιγνώσεως.
Ἑρμηνεία: «Διό, πρῶτον τῶν αἰσθήσεων ἐγκράτειαν ἄσκησον, ὦ ἄριστε τῶν Βαρᾱτῶν» — Τὸ τῶν αἰσθήσεων ἐγκρατεύειν οὐκ ἔστι τὸ ἐᾶσαι αὐτὰς ἐνασχολεῖσθαι τοῖς αἰσθητοῖς μετὰ διαθέσεως ἀπολαύσεως, ἀλλὰ μόνον μετὰ διαθέσεως ἁπλῆς τροφῆς ἢ ὡς ὀργάνου. Ὁ σκοπός ἐστιν ὅτι οὐ δεῖ εἶναι ἐνασχόλησιν μετὰ προσπαθείας πρὸς τὰ αἰσθητὰ, οὐδὲ ἀποχὴν μετὰ ἀποστροφῆς. (Γῇτᾱ 18.10) Ἡ μετὰ προσπαθείας ἐνασχόλησις καὶ ἡ μετὰ ἀποστροφῆς ἀποχὴ τὴν προσπάθειαν καὶ τὴν ἀποστροφὴν ἐνισχύουσιν, καὶ καὶ παρὰ γνώμην τὸν ἄνθρωπον πρὸς πτῶσιν ἄγουσιν. Διό, μόναι αἱ γραφαί εἰσιν ἡ ἀρχὴ εἰς τὸ γινώσκειν ἐνασχόλησιν καὶ ἀποχήν, ἢ τὸ καθήκον καὶ τὸ μὴ καθήκον. (Γῇτᾱ 16.24) Ποιῶν τὸ καθήκον καὶ ἀπολείπων τὸ μὴ καθήκον κατὰ τὰς γραφάς, αἱ αἰσθήσεις ὑπὸ ἐγκράτειαν γίνονται. Ὁ λόγος τοῦ νὰ προστάξῃ πρῶτον τὰς αἰσθήσεις διοικεῖν ἵνα ἡ ἐπιθυμία ἀποκτανθῇ ἐστιν ὅτι, ἕως ἂν ἄνθρωπος ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τῶν αἰσθήσεων μένῃ, ἡ ὅρασις αὐτοῦ οὐ τρέπεται πρὸς τὴν Ἀλήθειαν· καὶ χωρὶς τῆς ὁράσεως νὰ τρέπηται πρὸς τὴν Ἀλήθειαν, τουτέστιν χωρὶς τὴν πείραν τῆς Ἀληθείας, ἡ ἐπιθυμία οὐκ ἐξολοθρεύεται τελείως.
Ἡ ἐνασχόλησις τοῦ ἀνθρώπου διὰ τῶν αἰσθήσεων μόνον γίνεται. Διό, πρῶτον ἐμπλέκεται εἰς τὰ αἰσθητὰ, ὅπερ γεννᾷ ἐπιθυμίαν πρὸς ἐκεῖνα τὰ ἀντικείμενα. Ποιῶν πράξεις ἐμφορημένας μετὰ ἐπιθυμίας, ὁ ἄνθρωπος τελείως ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τῶν αἰσθήσεων γίνεται, καὶ τοῦτο πρὸς πτῶσιν αὐτοῦ ἄγει. Ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος ὅστις, τῶν αἰσθήσεων ἐγκρατεύσας, τὰς καθηκούσας πράξεις ποιεῖ μετὰ ἀνεπιθύμητου διαθέσεως, ταχέως ἀνυψοῦται.
«Οὗτος ὁ φθορεύς τῆς γνώσεως καὶ τῆς ἐπιγνώσεως» — Ἡ λέξις «γνῶσις» δύναται νὰ σημαίνῃ καὶ γραφικὴν γνῶσιν· οἷον, ἐν τῷ περὶ τῶν φυσικῶν καθηκόντων τοῦ Βραχμάνος, ἡ λέξις «γνῶσις» ἀναφέρεται εἰς γραφικὴν γνῶσιν. (Γῇτᾱ 18.42). Πλὴν, κατὰ τὸν ἐνθάδε λόγον, δοκεῖ πρέπον νὰ ληφθῇ ἡ «γνῶσις» ὡς διακριτική δύναμις (τὸ χωρὶς γινώσκειν τὸ καθήκον καὶ τὸ μὴ καθήκον). Ἡ λέξις «ἐπίγνωσις» σημαίνει ἐξαιρέτην γνῶσιν, τουτέστιν γνῶσιν τῆς Ἀληθείας (ἐμπειρικὴν γνῶσιν, ἀληθινὴν γνῶσιν, ἢ ἐπίγνωσιν).
Καὶ ἡ διάκρισις καὶ ἡ γνῶσις τῆς Ἀληθείας εἰσιν αὐτοφανεῖς. Ἡ πείρα τῆς γνώσεως τῆς Ἀληθείας οὐκ ἔχεται ὑπὸ πάντων, ἀλλ’ ἡ πείρα τῆς διακρίσεως ἔχεται ὑπὸ παντός. Αὕτη ἡ διάκρισις ἰδίως ὑπάρχει ἐν ἀνθρώποις. Τοῦτο καὶ βεβαιοῦται διὰ τῆς λέξεως «ἄκων» ἐν τῇ ἐρωτήσει τοῦ Ἀρjοῦνα (Διὰ τί ἄνθρωπος ἁμαρτάνει καὶ ἄκων;), ἥτις δηλοῖ ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἔχει διάκρισιν καὶ διὰ ταύτης τῆς διακρίσεως γινώσκει καὶ τὴν ἁμαρτίαν καὶ τὴν ἀρετὴν καὶ οὐκ ἐπιθυμεῖ νὰ ἁμαρτάνῃ. Ἡ ἐπιθυμία τοῦ μὴ ἁμαρτάνειν οὐκ ἐγγίνεται χωρὶς διακρίσεως. Ἀλλ’ αὕτη ἡ «ἐπιθυμία» καλύπτει ἐκείνην τὴν διάκρισιν καὶ οὐκ ἐᾷ αὐτὴν ἐγερθῆναι.
Ὅταν ἡ διάκρισις ἐγείρηται, ὁ ἄνθρωπος πάσας τὰς πράξεις ποιεῖ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχων τὸ μέλλον, τουτέστιν τὸ ἀποτέλεσμα. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἐπιθυμίαν καλύπτουσαν τὴν διάκρισιν, ἡ ὅρασις οὐδόλως τρέπεται πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα. Ἀκριβῶς διότι ἡ ὅρασις οὐ τρέπεται πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα, ἁμαρτάνει.
Οὕτως, ὅταν αὕτη ἡ ἐπιθυμία μηδὲ ἐκείνην τὴν διάκρισιν, ἥτις ὑπὸ πάντων πείρεται, ἐᾷ ἐγερθῆναι, τότε πῶς θέλει ἐᾷ ἐκείνην τὴν γνῶσιν τῆς Ἀληθείας, ἥτις οὐχ ὑπὸ πάντων πείρεται, νὰ ἐγερθῇ; Διό, ἐνθάδε ἡ «ἐπιθυμία» περιγράφεται ὡς ὁ φθορεύς καὶ τῆς γνώσεως (διακρίσεως) καὶ τῆς ἐπιγνώσεως (ἐπιστήμης).
Ἐν τῇ ἀληθείᾳ, αὕτη ἡ ἐπιθυμία οὐ φθείρει (αἰτίαν ἀπουσίας ποιεῖ) τῆς γνώσεως καὶ τῆς ἐπιγνώσεως· μᾶλλον, ἀμφότερα καλύπτει, τουτέστιν οὐκ ἐᾷ αὐτὰ φανερωθῆναι. Τὸ καλύπτειν αὐτὰ περιγράφεται ἐνθάδε ὡς τὸ φθείρειν αὐτά. Ὁ λόγος ἐστὶν ὅτι ἡ γνῶσις καὶ ἡ ἐπίγνωσις οὐδέποτε φθείρονται. Φθορά γίνεται τῇ ὄντι μόνον τῇ «ἐπιθυμίᾳ». Καθὼς ὅταν νέφη ἔλθωσιν πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν, λέγεται ὅτι «τὰ νέφη τὸν ἥλιον ἐκάλυψαν», ἀλλ’ ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ὁ ἥλιος οὐ καλύπτεται· μᾶλλον, οἱ ὀφθαλμοὶ καλύπτονται. Ὁμοίως, λέγεται ὅτι «ἡ ἐπιθυμία τὴν γνῶσιν καὶ τὴν ἐπίγνωσιν ἐκάλυψεν», ἀλλ’ ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ἡ γνῶσις καὶ ἡ ἐπίγνωσις οὐ καλύπτονται· μᾶλλον, ὁ νοῦς καλύπτεται.
«Διό, ἀπόκτεινον τοῦτον τὸν ἁμαρτωλόν» — Ἡ ἐπιθυμία ἐστὶν ἡ ῥίζα πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν. Διό, ὅταν ἐπιθυμία ἐγγένηται, ἡ δυνατότης ἁμαρτίας μένει. Ὕστερον, ἡ ἐπιθυμία καλύπτει τὴν διάκρισιν τοῦ ἀνθρώπου καὶ αὐτὸν τυφλοῖ, δι’ ἧς αὐτὸς καὶ αὐτὴν τὴν γνῶσιν τῆς ἁμαρτίας καὶ τῆς ἀρετῆς ἀπολλύει καὶ μόνον εἰς ἁμαρτίας ἐμβαπτίζεται. Τοῦτο πρὸς μεγάλην πτῶσιν αὐτοῦ ἄγει. Διό, ὁ Κύριος, περιγράφων τὴν ἐπιθυμίαν ὡς μεγάλην ἁμαρτωλόν, προστάσσει ὅτι ἀνάγκη βεβαίως νὰ ἀποκτανθῇ.
Νομίζων ὅτι ὁ οἰκιακὸς βίος οὐκ ἔστι πρέπων, ὀφείλει τις νὰ γένηται ἀσκητής, νὰ ἀπέλθῃ εἰς ἐρημίαν — μετὰ τοιούτων λογισμῶν ἄνθρωπος ἐπιθυμεῖ νὰ ἀλλάξῃ τὴν πράξιν, ἀλλὰ οὐκ ἀπολείπει τὴν αἰτίαν, τὴν «ἐπιθυμίαν»· οὐδὲ νὰ τὴν ἀπολείψῃ ἐνθυμεῖται. Ἐὰν ἀπολείψῃ τὴν ἐπιθυμίαν, τότε πᾶσαι αἱ πράξεις αὐτομάτως ὀρθαὶ γίνονται. Ὅταν ἄνθρωπος ἀποθνήσκῃ κρατῶν τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ζῆν καὶ ἄλλας ἐπιθυμίας, ἐκεῖναι αἱ ἐπιθυμίαι γίνονται αἰτία τῆς ἐπομένης γεννήσεως αὐτοῦ. Ὁ σκοπός ἐστιν ὅτι ἕως ἂν ἐπιθυμία ἐν ἀνθρώπῳ μένῃ, αὐτὸς μένει δεδεμένος ἐν τῇ δεσμῇ τῆς γεννήσεως καὶ τοῦ θανάτου. Οὕτως, ἐκτὸς τοῦ δεσμεύειν, ἡ ἐπιθυμία οὐδεμίαν ἄλλην χρείαν ἐκπληροῖ.
Ὅταν ἄνθρωπος ἔχῃ ἔλξιν πρὸς ἄψυχα ἀντικείμενα, τότε μόνον ἐπιθυμία πρὸς αὐτὰ ἐγγίνεται. Ἀμέσως ὅταν ἐπιθυμία ἐγγένηται, ἡ ὅρασις τῆς διακρίσεως καταπιέζεται καὶ ἡ ἐπικράτησις τῆς αἰσθητικῆς ὁράσεως γίνεται. Αἱ αἰσθήσεις τὸν ἄνθρωπον ἐνασχολοῦσιν μόνον εἰς ἀπόλαυσιν ἡδονῶν ἐκ ψόφου καὶ ἄλλων αἰσθητῶν. Καὶ ἡ ῥοπὴ τῶν ζῴων καὶ τῶν ὀρνέων μένει μόνον ἕως τῆς ἡδονῆς τῆς διὰ τῶν αἰσθήσεων λαμβανομένης. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἐπιθυμίαν καλύπτουσαν τὴν διάκρισιν, ἄνθρωπος ἄρχεται νὰ ἐπιθυμῇ ἀντικείμενα διὰ αἰσθητογενῆ ἡδονὴν καὶ τότε ἄρχεται νὰ ἐπιθυμῇ χρήματα διὰ ἀντικείμενα. Οὐ μόνον τοῦτο, ἡ ὅρασις αὐτοῦ μεταβαίνει ἀπ’ αὐτῶν τῶν χρημάτων εἰς τὴν ἀρίθμησιν (θησαυρισμὸν) χρημάτων. Τότε ἐμβαπτίζεται μόνον εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν χρημάτων. Ὁ θησαυρισμὸς χρημάτων ἐστὶ καταδεέστερος τῶν χρημάτων τῶν ἀναγκαίων διὰ ἁπλὴν τροφήν, καὶ καὶ παρὰ τὸν θησαυρισμόν, ἡ ἀρίθμησις τῶν χρημάτων ἐστὶν σφόδρα καταδεής. Ἵνα τὸν ἀριθμὸν αὐξήσῃ, ἄρχεται καὶ ἁμαρτωλὰς πράξεις ποιεῖν ὡς ψεύδη, ἀπάτας, δόλους, κλοπάς, κτλ., καὶ ὅταν ὁ ἀριθμὸς αὐξηθῇ, καὶ ὕβρις ἐγγίνεται ἐν αὐτῷ, ἥτις ἐστὶν ἡ ῥίζα τοῦ δαιμονιακοῦ πλούτου. Οὕτως, διὰ τὴν ἐπιθυμίαν, ὁ ἄνθρωπος πορεύεται πρὸς μεγάλην πτῶσιν. Διό, ὁ Κύριος προστάσσει τοῦτο τὸν μέγαν ἁμαρτωλόν, τὴν ἐπιθυμίαν, τελείως ἀφανίσαι.
★🔗
