**೧.೭** "ಎಲೈ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ! ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶಿಷ್ಟರಾದವರನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಿ. ನಿಮಗೆ ನೆನಪಿಸಲು, ನನ್ನ ಸೇನಾಪತಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ."
**ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:** 'ಅಸ್ಮಾಕಂ ತು ವಿಶಿಷ್ಟಾ ಯೇ ತಾನ್ ನಿಬೋಧ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ' — ದುರ್ಯೋಧನನು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, "ಎಲೈ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಪಾಂಡವರ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮಹಾರಥರು ಇದ್ದಂತೆ, ನಮ್ಮ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದ, ಬಲ्कಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವುಳ್ಳ ಮಹಾರಥರು ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನೂ ದಯವಿಟ್ಟು ಗ್ರಹಿಸಿರಿ." ಮೂರನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ 'ಪಶ್ಯ' (ನೋಡು) ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದವನ್ನೂ, ಇಲ್ಲಿ 'ನಿಬೋಧ' (ಗಮನಿಸು/ಅರಿತುಕೊಳ್ಳು) ಎಂಬ ಪದವನ್ನೂ ಬಳಸುವ ಉದ್ದೇಶವೇನೆಂದರೆ, ಪಾಂಡವ ಸೇನೆ ಎದುರಿನಲ್ಲಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನೋಡಲು ದುರ್ಯೋಧನ 'ಪಶ್ಯ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಸೇನೆ ಎದುರಿನಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಅಂದರೆ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಪೃಷ್ಠಭಾಗ ತನ್ನ ಸೇನೆಯ ಕಡೆಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನೋಡಲು ಎನ್ನುವ ಬದಲು, ಅದರ ಕಡೆ ಗಮನ ಕೊಡಲು ದುರ್ಯೋಧನ 'ನಿಬೋಧ' ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ.
'ನಾಯಕಾ ಮಮ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಸಂಜ್ಞಾರ್ಥಂ ತಾನ್ ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ' — "ನನ್ನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇನಾನಿಗಳು, ನಾಯಕರು, ಮಹಾರಥರು, ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ನಿಮಗೆ ನೆನಪಿಸಲು, ನಿಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸೆಳೆಯಲು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ."
'ಸಂಜ್ಞಾರ್ಥಂ' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸೇನಾನಾಯಕರು ಇದ್ದಾರೆ; ಅವರೆಲ್ಲರ ಹೆಸರನ್ನೂ ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ? ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾನು ಕೇವಲ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀವು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದೀರಿ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಭಾವನೆ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ದುರ್ಬಲವಲ್ಲ. ಆದರೆ, ರಾಜನೀತಿ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಶತ್ರುಪಕ್ಷ ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ಪಕ್ಷ ಬಹಳ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಶತ್ರುವನ್ನು ದುರ್ಬಲನೆಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು ಮತ್ತು ತನ್ನೊಳಗೆ ಲವಮಾತ್ರವೂ ಉದಾಸೀನತೆ ಅಥವಾ ಅಜಾಗರೂಕತೆ ಮೂಡಲು ಬಿಡಬಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿ ನಾನು ಅವರ ಸೇನೆಯ ವಿಷಯ ಹೇಳಿದೆ, ಈಗ ನಮ್ಮ ಸೇನೆಯ ವಿಷಯ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಎರಡನೆಯ ಭಾವನೆಯೆಂದರೆ, ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ದುರ್ಯೋಧನನ ಮನಸ್ಸು ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಯವೂ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಕಾರಣ, ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ ಪಾಂಡವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಭಗವಂತನೇ ಇದ್ದರು. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭಗವಂತ ಇರುವ ಪಕ್ಷವು ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಪ್ರಬಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪಾಪಿ, ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಟನ ಮೇಲೂ ಅದು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿ, ವೃಕ್ಷ, ಸಸ್ಯಾದಿಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭಗವಂತ ನಿತ್ಯ. ಭೌತಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳು ಎಷ್ಟೇ ಉನ್ನತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವೆಲ್ಲಾ ಅನಿತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯು ದುರ್ಯೋಧನನ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮ ಬೀಯಿತು. ಆದರೆ, ಭೌತಿಕ ಬಲದಲ್ಲಿಯೇ ಅವನ ನಂಬಿಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಧೈರ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ – ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಪಾಂಡವರ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಅವರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗೆಲ್ಲಬಹುದು."
★🔗
