BG 1.31 — अर्जुन विषाद योग
BG 1.31📚 Go to Chapter 1
निमित्तानिपश्यामिविपरीतानिकेशव|श्रेयोऽनुपश्यामिहत्वास्वजनमाहवे||१-३१||
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव | न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ||१-३१||
निमित्तानि: omens | च: and | पश्यामि: I see | विपरीतानि: adverse | केशव: O Kesava | न: not | च: and | श्रेयोऽनुपश्यामि: good | हत्वा: killing | स्वजनमाहवे: our people
GitaCentral मराठी
हे केशव! मी अशुभ शकुनही पाहतो आणि युद्धात आपले स्वजन मारून काही कल्याण पाहत नाही.
🙋 मराठी Commentary
शब्दार्थ: निमित्तानि - शकुन, च - आणि, पश्यामि - मी पाहतो, विपरीतानि - प्रतिकूल, केशव - हे केशव, न - नाही, च - आणि, श्रेयः - कल्याण, अनुपश्यामि - मी पाहत नाही, हत्वा - मारून, स्वजनम् - आपल्या लोकांना, आहवे - युद्धात. स्वामी शिवानंद यांची टिप्पणी: केशव म्हणजे ज्याचे केस सुंदर आणि दाट आहेत.
English
Swami Gambirananda
Swami Adidevananda
Hindi
Swami Ramsukhdas
Sanskrit
Sri Ramanuja
Sri Madhavacharya
Sri Anandgiri
Sri Jayatirtha
Sri Abhinav Gupta
Sri Madhusudan Saraswati
Sri Sridhara Swami
Sri Dhanpati
Vedantadeshikacharya Venkatanatha
Sri Purushottamji
Sri Neelkanth
Sri Vallabhacharya
Detailed Commentary
हे केशवा! मला शकुन प्रतिकूल दिसतात आणि आप्तजनांचा वध करण्यात कल्याण दिसत नाही. अर्थ – "हे केशवा! मला शकुन प्रतिकूल दिसतात." अर्थ असा की कोणत्याही कार्यारंभी मनात जितका उत्साह (आनंद) असतो, तितक्या त्या कार्याची सिद्धी होण्याची खात्री असते. परंतु सुरुवातीलाच उत्साह खचला, मनाची निश्चयबुद्धी व विवेकबुद्धी दृढ नसेल तर त्या कार्याचा परिणाम चांगला होत नाही. ह्या भावनेनेच अर्जुन म्हणतो की सध्या माझ्या शरीरात होणारी लक्षणे – अंगग्लानी, थरथर कापणे, तोंड कोरडे पडणे इत्यादी – हे व्यक्तिगत शकुनही अनुकूल नाहीत. याशिवाय पूर्वी घडलेली शकुन – आकाशातून उल्का पडणे, अकाली ग्रहण, भूकंप, पशुपक्षी भयकारक आवाज काढणे, चंद्रावरील काळा डाग मावळताना दिसणे, ढगातून रक्त पडणे इत्यादी – हीही अनुकूल नव्हती. अशा प्रकारे ह्या दोन्ही प्रकारच्या शकुनांचा – सध्याच्या आणि पूर्वीच्यांचा – विचार करता मला दोन्ही प्रतिकूल म्हणजे आपत्तीची सूचना करणारी दिसतात. "आणि आप्तजनांचा वध करण्यात कल्याण दिसत नाही." – आपल्या कुळातल्यांचा वध करून या युद्धात आपल्याला कोणताही लाभ होण्याची आशा नाही. या युद्धाच्या परिणामात आपल्याला इहलोक किंवा परलोक कोणताही कल्याणकारक दिसत नाही. कारण जो स्वकुळाचा नाश करतो तो अतिपातकी होतो. म्हणून कुळनाश करून आपण केवळ पापच संपादन करू, ज्यामुळे नरकप्राप्ती होईल. या श्लोकात "शकुन प्रतिकूल दिसतात" आणि "कल्याण दिसत नाही" अशा दोन उक्तींद्वारे अर्जुन असे सांगू इच्छितो की मी शकुन पाहो किंवा स्वतः विचार करो, दोन्ही प्रकारे या युद्धाचा आरंभ व त्याचा परिणाम आपल्यासाठी किंवा जगाच्या हितासाठी कल्याणकारक दिसत नाही. संदर्भ – पुढील श्लोकात अर्जुन अशा विजयाची इच्छा नसल्याचे सांगतो, जो अमंगलदायक दिसतो कारण तो शुभ शकुनही दाखवीत नाही आणि कल्याणही दाखवीत नाही.