"हे केशव! म यी अपशकुन देख्छु र युद्धमा आफ्नै कुटुम्बहरूलाई मार्दा कुनै कल्याण देखिँदैन।"
व्याख्या – "हे केशव! म यी अपशकुन देख्छु।" अर्थात् कुनै पनि कार्यको सुरुमा मनमा जति बढी उत्साह (आनन्द) हुन्छ, त्यति नै त्यो उत्साहले त्यस कार्यको सिद्धि गराउँछ। तर सुरुमै उत्साह भङ्ग भएमा, मनको दृढ़ता र विवेक ढिला भएमा त्यस कार्यको फल राम्रो हुँदैन। यही भाव लिएर अर्जुन भन्छन् कि हाल मेरो शरीरमा हुने लक्षणहरू—अङ्गहरू ढिला हुनु, काँप्नु, मुख सुख्खा हुनु आदि—यी व्यक्तिगत अपशकुन पनि अनुकूल छैनन्। यस बाहेक पहिले देखिएका अपशकुनहरू—जस्तै आकाशबाट उल्कापात, असमय ग्रहण, भूकम्प, पशुपक्षीहरूको भयङ्कर स्वर, चन्द्रमाको कालो चिह्न मेटिएजस्तो देखिनु, बादलबाट रगतको वर्षा आदि—ती पनि अनुकूल थिएनन्। यसरी यी दुई प्रकारका अपशकुन—वर्तमान र पूर्वका—दुवैलाई विचार गर्दा मलाई प्रतिकूल, अर्थात् आसन्न विपत्तिको सूचक देखिन्छन्।
"न त युद्धमा आफ्नै कुटुम्बहरूलाई मार्दा कुनै कल्याण देख्छु।"—यस युद्धमा आफ्नै कुटुम्बहरूलाई मारेबाट हाम्रो कुनै लाभको सम्भावना छैन। यस युद्धको परिणाममा न त यो लोक र न त परलोक नै हाम्रो लागि हितकर देखिन्छ। कारण, आफ्नै कुललाई नाश गर्ने व्यक्ति पूर्णरूपले पापी हुन्छ। त्यसैले कुलको विनाशले हामी पाप मात्र लिनेछौं, जसले नरकको प्राप्ति गराउँछ।
यस श्लोकमा "म अपशकुन देख्छु" र "म कल्याण देखिँदैन" यी दुई कथनबाट अर्जुनले यो भन्न खोजेका छन् कि म अपशकुन हेरूँ वा आफै विचार गरूँ, दुवै प्रकारले यस युद्धको सुरुवात र यसको परिणाम हाम्रो वा समष्टि संसारको लागि हितकर देखिँदैन।
सम्बन्ध – अर्जुनले अर्को श्लोकमा यस्तो विजय प्राप्त गर्न इच्छा नराखेको कुरा व्यक्त गर्छन्, जुन अमङ्गलकारी देखिन्छ, किनभने त्यसमा न त शुभ लक्षण देखिन्छ न त कुनै कल्याण।
★🔗