2.65. Objaśnienie – Słowo „tu” (lecz) zostało tu użyte dla wskazania różnicy między tematem wspomnianym wcześniej a tematem omawianym tutaj. W poprzednim wersie Pan powiedział, że samo kontemplowanie przedmiotów zmysłowych z przywiązaniem prowadzi do upadku, podczas gdy tutaj mówi, że angażowanie się w przedmioty zmysłowe bez przywiązania prowadzi do wzniesienia. Tam była mowa o zniszczeniu intelektu; tu zaś stwierdza się, że intelekt utwierdza się w Najwyższym Ja.
„Vidheyātmā” – Wewnętrzne jestestwo (antahkarana) aspiranta powinno pozostawać pod jego kontrolą. Bez ujarzmienia wewnętrznego jestestwa nie osiąga się doskonałości w Karmajodze; przeciwnie, podczas wykonywania działań pozostaje możliwość rozwijania przywiązania do przedmiotów zmysłowych i stoczenia się. W istocie, dla każdego aspiranta jest rzeczą niezbędną utrzymanie wewnętrznego jestestwa pod kontrolą. Dla Karmajogina jest to szczególnie konieczne.
„Ātmavaśyaiḥ rāgadveṣaviyuktaiḥ indriyaiḥ” – Tak jak termin „vidheyātmā” implikuje podporządkowanie wewnętrznego jestestwa, podobnie termin „ātmavaśyaiḥ” implikuje podporządkowanie zmysłów. Znaczenie jest takie, że podczas angażowania się w sprawy światowe, zmysły powinny być pod kontrolą, a aby zmysły były ujarzmione, niezbędne jest, by były wolne od przywiązania i awersji. Dlatego zmysły nie powinny chwytać żadnego przedmiotu z przywiązaniem, ani też nie powinny wyrzekać się żadnego przedmiotu z awersją. Powód jest taki, że chwytanie i wyrzekanie się przedmiotów nie jest tak ważne, jak ważne jest niedopuszczenie, by w zmysłach powstało przywiązanie i awersja. Dlatego w trzydziestym czwartym wersie trzeciego rozdziału Pan ostrzegł aspiranta: „Przywiązanie i awersja przebywają w każdym zmyśle wobec jego przedmiotów. Aspirant nie powinien popaść pod ich władzę; albowiem oba te są wrogami aspiranta.” W trzecim wersie piątego rozdziału Pan powiedział: „Ten aspirant, który uwalnia się od dualności przywiązania i awersji itp., zostaje szczęśliwie wyzwolony.”
„Viṣayān charan” – Aspirant, którego wewnętrzne jestestwo jest pod jego kontrolą i którego zmysły są wolne od przywiązania i awersji oraz są ujarzmione, taki aspirant rzeczywiście angażuje się z przedmiotami zmysłowymi, tzn. wykonuje wszelkiego rodzaju światowe czynności za pomocą zmysłów, ale nie rozkoszuje się przedmiotami zmysłowymi. Zaangażowanie z przedmiotami zmysłowymi dokonywane z mentalnością rozkoszowania się samo staje się przyczyną upadku. Aby zanegować tę mentalność rozkoszowania się, użyte są tu terminy „vidheyātmā”, „ātmavaśyaiḥ” itp.
„Prasādam adhigachchhati” – Angażując się z przedmiotami zmysłowymi wolnymi od przywiązania i awersji, aspirant osiąga pogodę (czystość) wewnętrznego jestestwa. Ta pogoda jest umysłową ascezą (Gita 17.16), która jest doskonalsza od ascezy fizycznej i werbalnej. Dlatego aspirant nie powinien ani angażować się z przedmiotami zmysłowymi z przywiązaniem, ani wyrzekać się przedmiotów zmysłowych z awersją, ponieważ zarówno przywiązanie, jak i awersja wiążą go ze światem.
Pogoda, która powstaje z angażowania się z przedmiotami zmysłowymi za pomocą zmysłów wolnych od przywiązania i awersji, jeśli nie jest w nią wchodzone, jeśli się jej nie rozkoszuje, to owa pogoda prowadzi do osiągnięcia Najwyższego Ja.
„Prasāde sarvaduḥkhānāṁ hānir asyopajāyate” – Po osiągnięciu pogody (czystości) umysłu, wszystkie cierpienia zostają zniszczone, co znaczy, że nie pozostaje żadne cierpienie. Powód jest taki, że cierpienie powstaje w umyśle jedynie z powodu przywiązania. Gdy tylko powstaje cierpienie, rodzi się pragnienie, a z pragnienia rodzą się wszystkie cierpienia. Lecz gdy przywiązanie zostaje zniszczone, w umyśle powstaje pogoda. Dzięki tej pogodzie wszystkie cierpienia zostają zniszczone.
Wszelkie cierpienia, jakiekolwiek by nie były, powstają jedynie z połączenia z naturą i jej skutkami – ciałem i światem – a połączenie z ciałem i światem powstaje z pragnienia przyjemności. Pragnienie przyjemności powstaje z cierpienia. Lecz gdy powstaje pogoda, cierpienie zostaje zniszczone. Ze zniszczeniem cierpienia ustaje pragnienie przyjemności. Z ustaniem pragnienia przyjemności ustaje połączenie z ciałem i światem, a z ustaniem połączenia następuje brak wszelkich cierpień – „sarvaduḥkhānāṁ hāniḥ”. Znaczenie jest takie, że z pogody dzieją się dwie rzeczy: zerwanie połączenia ze światem i utwierdzenie intelektu w Najwyższym Ja. To właśnie Pan stwierdził wcześniej w wersie pięćdziesiątym trzecim słowami „niśchalā” i „achalā”, że jego intelekt staje się niewzruszony wobec świata i nieruchomy wobec Najwyższego Ja.
Tutaj „sarvaduḥkhānāṁ hāniḥ” nie oznacza, że okoliczności powodujące cierpienie w ogóle nie będą przed nim stawać; raczej oznacza to, że zgodnie z jego karmą, bolesne wydarzenia i okoliczności mogą przed nim stawać, ale w jego wewnętrznym jestestwie cierpienie, udręka, wzburzenie itp. nie mogą powstać.
„Prasannachetaso hy āśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate” – Intelekt tego, kto ma pogodny (czysty) umysł, bardzo szybko staje się mocno utwierdzony w Najwyższym Ja, co znaczy, że aspirant sam staje się utwierdzony w Najwyższym Ja; nie pozostaje najmniejsza wątpliwość w jego intelekcie.
Istotna pointa – Czy to pogoda wobec Pana, czy udręka wobec Niego – jeśli którekolwiek z tych dwojga wzrośnie znacznie, to szybko prowadzi do osiągnięcia Najwyższego Ja. Na przykład, gdy Gopiki, idąc do Pana, zostały powstrzymane i zamknięte w swoich domach przez matki, ojców, braci, mężów itp., udręka, którą czuły z powodu niemożności spotkania Pana, zniszczyła ich grzechy, a pogoda, którą czuły z kontemplowania Pana, zniszczyła ich zasługi. Tak więc, uwalniając się od grzechu i zasługi, opuściły swoje ciała właśnie tam i jako pierwsze spotkały Pana. Jednakże pogoda i smutek, które powstają w odniesieniu do przedmiotów światowych, oba wzmacniają wrażenia rozkoszy, co znaczy, że niewola świata staje się mocna. Przykładami tego są wszyscy zwykli ludzie na świecie, którzy wikłają się w świat z powodu pogody i smutku.
W pogodzie i udręce (smutku) wewnętrzne jestestwo staje się zmiękczone. Tak jak gdy wleje się barwnik do zmiękczonego wosku, ten barwnik staje się trwały w wosku, podobnie, gdy wewnętrzne jestestwo jest zmiękczone, jakiekolwiek uczucia – czy to związane z Panem, czy ze światem – wejdą w nie, stają się trwałe. Stając się trwałymi, te uczucia stają się przyczyną wzniesienia lub upadku. Dlatego właściwe jest dla aspiranta, aby nawet otrzymując najprzyjemniejszy przedmiot światowy, nie stawał się rozradowany, i nawet otrzymując najbardziej nieprzyjemny przedmiot światowy, nie stawał się wzburzony.
Związek – To, co zostało powiedziane w dwóch poprzednich wersach, jest dalej wzmocnione w dwóch następnych wersach poprzez metodę kontrastu.
★🔗
