**ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਵਾਰਥ:** ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਜੋ ਲੋਕ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਕਾਮ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਅਜਿਹੇ ਅਵਿਵੇਕੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਫੁੱਲਦਾਰ ਵਾਣੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮੁੜ-ਜਨਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
**ਟਿੱਪਣੀ:** 'ਕਾਮਾਤਮਾਨ:' — ਉਹ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਲੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪ ਹੀ ਕਾਮਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜੜ੍ਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਲੋਕ 'ਕਾਮਾਤਮਾਨ:' (ਕਾਮਨਾ-ਤੱਤ ਵਾਲੇ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਤਮਾ ਤਾਂ ਸਦਾ ਅਟਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ-ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ-ਜਾਂਦੀਆਂ, ਵਧਦੀਆਂ-ਘਟਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ (ਸੰਸਾਰ) ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ, ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
'ਸ੍ਵਰਗਪਰਾ:' — ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਦੈਵੀ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਸੁਰਗ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਉਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਥੇ 'ਸ੍ਵਰਗਪਰਾ:' ਸ਼ਬਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਸੁਰਗ ਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
'ਵੇਦਵਾਦਰਤਾ: ਪਾਰਥ ਨਾਨਯਦਸਤੀਤਿ ਵਾਦਿਨ:' — ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਕਾਮ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਤਾਤਪਰਯ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਗ ਅਤੇ ਸੁਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਵੇਦਵਾਦਰਤਾ:' (ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਵਾਲੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ) ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਯਾਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁੱਝ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਨਾ ਈਸ਼ਵਰ, ਨਾ ਆਤਮ-ਜ੍ਞਾਨ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ, ਨਾ ਭਗਵਤ-ਪ੍ਰੇਮ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਖ-ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
'ਯਾਮਿਮਾਂ ਪੁਸ਼੍ਪਿਤਾਂ ਵਾਚਂ ਪ੍ਰਵਦੰਤਿ ਅਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤ:' — ਜੋ ਅਵਿਵੇਕੀ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ, ਨਾਸ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਨਾਸਵਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਇਸ ਫੁੱਲਦਾਰ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇੱਥੇ 'ਪੁਸ਼੍ਪਿਤਾਂ' (ਫੁੱਲਦਾਰ) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੋਗ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਾਣੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਹਨ, ਫਲ ਨਹੀਂ। ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਤਾਂ ਫਲ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਵਾਣੀ ਸਥਾਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਉਸ ਵਾਣੀ ਦਾ ਫਲ—ਸੁਰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਭੋਗ—ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਜਾਪਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
'ਜਨਮਕਰਮਫਲਪ੍ਰਦਾਂ' — ਉਹ ਫੁੱਲਦਾਰ ਵਾਣੀ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮੁੜ-ਜਨਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਾਰਕ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤੀ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ (ਗੀਤਾ 13.21)।
'ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸ਼ਬਹੁਲਾਂ ਭੋਗੈਸ਼੍ਵਰਯਗਤਿ ਪ੍ਰਤਿ' — ਉਹ ਫੁੱਲਦਾਰ, ਯਾਨੀ ਬਾਹਰੋਂ ਆਕਰਸ਼ਕ, ਵਾਣੀ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਾਮ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਆਚਰਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਿਭਿੰਨ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਯਾਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਮਗਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ, ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰੀਰਕ ਯਤਨ ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਗੀਤਾ 18.24)।
★🔗
