Toen blies de machtige Bhishma, de eerbiedwaardige grootvader van de Kurus, luid op zijn schelp, om het hart van Duryodhana te verblijden, en hij brulde als een leeuw.
Commentaar: ‘Om het hart te verblijden’ — Hoewel het geluid van de schelp de oorzaak is en de vreugde in Duryodhana’s hart het gevolg, en de beschrijving dus eigenlijk eerst het schelpgeluid en daarna de vreugde zou moeten noemen (dus: ‘Door op zijn schelp te blazen verblijdde hij Duryodhana’), wordt het hier niet zo gezegd. In plaats daarvan staat er: ‘Om Duryodhana te verblijden, blies Bhishma op zijn schelp.’ Door dit te zeggen, onthult Sanjaya de gedachte dat alleen al door Bhishma’s daad van het blazen op zijn schelp, er onvermijdelijk vreugde in Duryodhana’s hart zou ontstaan. Precies om deze invloed van Bhishma aan te duiden, gebruikt Sanjaya later het epitheton ‘machtige’.
‘Eerbiedwaardige grootvader van de Kurus’ — Hoewel binnen de Kuru‑stam, gezien de leeftijd, Bahlik ouder was dan Bhishma (hij was de jongere broer van Bhishma’s vader Shantanu), was Bhishma onder alle oudsten van de Kuru‑clan degene die dharma en God het diepst kende. Daarom gebruikt Sanjaya, vanwege Bhishma’s wijsheid en anciënniteit, het epitheton ‘eerbiedwaardige grootvader van de Kurus’ voor hem.
‘Machtige’ — Bhishma’s verzaking had een grote uitwerking. Hij was een verzaker van rijkdom en verlangen, wat betekent dat hij noch het koninkrijk aanvaardde, noch trouwde. Bhishma was zeer bedreven in het hanteren van wapens en ook een groot kenner van de geschriften. Beide hoedanigheden van hem hadden een diepgaande invloed op de mensen.
Toen Bhishma in zijn eentje de dochters van de koning van Kashi van hun *svayamvara* meenam voor zijn broer Vichitravirya, vielen alle Kshatriya’s die voor de *svayamvara* bijeen waren gekomen hem aan. Toch versloeg Bhishma hen allen in zijn eentje. Zelfs voor zijn eigen goeroe Parashurama, van wie Bhishma de wetenschap van de wapens leerde, aanvaardde hij geen nederlaag. Zo was zijn invloed op de Kshatriya’s in zaken van wapentuig enorm.
Toen Bhishma op het pijlenbed lag, zei Heer Shri Krishna tegen Dharmaraja (Yudhishthira): ‘Als je twijfel hebt over dharma, vraag het dan aan Bhishma; want de zon van de geschriftenkennis gaat onder, wat betekent dat Bhishma deze wereld verlaat.’ Zo was ook zijn invloed op anderen in zaken van de geschriften groot.
De term ‘grootvader’ suggereert dat Dronacharya geen antwoord gaf op de sluwe woorden die Duryodhana sprak. Hij begreep dat Duryodhana hem met sluwheid wilde misleiden en bleef daarom zwijgen. Maar als een grootvader kon Bhishma de kindsheid binnen Duryodhana’s sluwheid zien. Daarom blies Grootvader Bhishma, anders dan Dronacharya, uit vaderlijke genegenheid op zijn schelp om Duryodhana te verblijden.
‘Brulde als een leeuw en blies luid op zijn schelp’ — Zoals bij het brullen van een leeuw zelfs grote dieren als olifanten bevreesd raken, zo zouden allen alleen al door het brullen vrees krijgen en zou Duryodhana verheugd raken. Met precies deze gedachte blies Bhishma, brullend als een leeuw, krachtig op zijn schelp.
Verband — In het volgende vers beschrijft Sanjaya wat het gevolg was van het blazen op de schelp door Grootvader Bhishma.
★🔗
