لشکر ما که به‌وسیلهٔ به‌یشم محافظت می‌شود ناکافی است، اما لشکر آنها که به‌وسیلهٔ بهیم محافظت می‌شود کافی است.

معانی کلمات: अपर्याप्तम् (Aparyaptam) - ناکافی، तत् (Tat) - آن، अस्माकम् (Asmakam) - ما، बलम् (Balam) - ارتش، भीष्माभिरक्षितम् (Bhishmabhirakshitam) - محافظت شده توسط بهیشما، पर्याप्तम् (Paryaptam) - کافی، तु (Tu) - در حالی که، इदम् (Idam) - این، एतेषाम् (Etesham) - آن‌ها، भीमाभिरक्षितम् (Bhimabhirakshitam) - محافظت شده توسط بهیما. تفسیر: این آیه توسط مفسران مختلف به گونه‌های متفاوتی تفسیر شده است. سريدهارا سوامی کلمه aparyaptam را به معنای ناکافی می‌داند، در حالی که آناندا گیری آن را به معنای نامحدود تفسیر می‌کند.

**ترجمه متن اصلی:** لشکر ما، هرچند به حمایت بِهِشْم است، ناکافی و ناتوان از پیروزی بر پاندَوهاست؛ زیرا حامی آن (بِهِشْم) به هر دو سو گرایش دارد. اما این لشکر پاندَوها کافی و توانای پیروزی بر ماست؛ زیرا حامی آن (بِهِم) تنها به لشکر خود وفادار است. **شرح:** «لشکر ما، هرچند به حمایت بِهِشْم است، ناکافی است» – به سبب ناراستی و نابرابری، ترس در دل دُریودْهَنَا پدید آمده و او درباره لشکر خود می‌اندیشد که هرچند سپاه ما بزرگ‌تر است – یعنی چهار *اکشَوَهینی* بیشتر از پاندَوها دارد – باز هم ناتوان از پیروزی بر پاندَوهاست! دلیل آن است که در سپاه ما تفرقه وجود دارد. آن وحدت، بی‌باکی و عزم استوار که در لشکر پاندَوها هست، در سپاه ما نیست. حامی اصلی سپاه ما، پدربزرگ بِهِشْم، به هر دو سو گرایش دارد، یعنی دلش به هر دو لشکر کورَوها و پاندَوها مهر می‌ورزد. او بندهٔ بزرگ کْریشْنَا است. در دلش احترام فراوانی برای یودْهِیشْتیر وجود دارد. همچنین به اَرْجُن مهر بسیار دارد. از این رو، حتی در حالی که در جانب ماست، در نهان آرزوی خوشی پاندَوها را دارد. همین بِهِشْم فرمانده کل سپاه ماست. در چنین وضعیتی، سپاه ما چگونه می‌تواند در برابر پاندَوها توانا باشد؟ نمی‌تواند. «اما این لشکر آنان کافی است، تحت حمایت بِهِم» – با این حال، این لشکر پاندَوها توانای پیروزی بر ماست. دلیلش این است که در سپاه آنان تفرقه نیست؛ بلکه همه متحد و هم‌دل هستند. حامی سپاه آنان، بِهِمَسِنای توانمند است که از کودکی مرا شکست می‌داده. او تنها کسی است که سوگند خورده مرا همراه صد برادرم بکشد – یعنی قصد نابودی ما را دارد! پیکرش همچون تندر استوار است. حتی وقتی به او زهر دادم، نمرد. چنین است بِهِمَسِنا، حامی سپاه پاندَو؛ از این رو، این سپاه به راستی توانا و کامل است. در اینجا شکلی ممکن است پدید آید: دُریودْهَنَا بِهِشْم را به عنوان حامی سپاه خود نام برد که به مقام فرماندهی گماشته شده. اما برای حامی سپاه پاندَو، او بِهِمَسِنا را نام برد که فرمانده نیست. حل این است که دُریودْهَنَا در این لحظه به فرماندهان نمی‌اندیشد؛ بلکه در حال سنجش توان هر دو سپاه است و می‌اندیشد که قدرت کدام سپاه بیشتر است؟ از همان آغاز، قدرت و شکوه بِهِمَسِنا تأثیر بیشتری بر دُریودْهَنَا داشته است. از این رو، برای حامی سپاه پاندَو، تنها نام بِهِمَسِنا را می‌برد. **نکته ویژه:** اَرْجُن، با دیدن لشکر کورَوها، کمانش را برمی‌دارد بی‌آنکه نزد کسی برود (گیتا ۱.۲۰). اما دُریودْهَنَا، با دیدن لشکر پاندَوها، نزد درونَچاریَه می‌رود و از او می‌خواهد که سپاه آراستهٔ پاندَوها را بنگرد. این ثابت می‌کند که ترس در دل دُریودْهَنَا جای دارد (یادداشت ص ۱۰). با وجود ترس درونی، او حیله‌گرانه می‌خواهد درونَچاریَه را خشنود کند، تا او را علیه پاندَوها برانگیزد. دلیلش این است که دل دُریودْهَنَا مالامال از ناراستی، نابرابری و گناه است. یک فرد ناعادل و گناهکار هرگز نمی‌تواند بی‌باک و در آرامش و شادمانی زندگی کند – این قاعده است. اما در درون اَرْجُن راستی و دادگری است. از این رو، در اَرْجُن هیچ حیله‌گری برای برآوردن مقاصد خودخواهانه، هیچ ترسی نیست؛ بلکه شور و شهامت وجود دارد. به همین دلیل، سرشار از شهامت، به پروردگار فرمان می‌دهد برای بازدید از سپاه‌ها: «ای اَچْیوت! ارابه مرا میان دو سپاه قرار ده» (۱.۲۱). معنای نهفته این است که آن کس که دلش بر دارایی‌ها و اموال فانی تکیه دارد و ارج می‌نهد، و در درونش ناراستی، نابرابری و بدخواهی است، دارای نیروی راستین نیست. او در درون پوک است و هرگز نمی‌تواند بی‌باک باشد. اما آن کس که پایبند به دَرمَ خود و پناه‌گرفته در پروردگار است، هرگز نمی‌ترسد. نیروی او راستین است. او همواره بی‌پروا و بی‌باک می‌ماند. از این رو، جویندگان خوشی خویش، باید به کلی از ناراستی، نابرابری و مانند آن دست بشویند و با پناه‌گرفتن تنها در پروردگار، دَرمَ خود را برای خشنودی خدا به جای آورند. هرگز نباید با ارج نهادن به دارایی‌های مادی و درگیر شدن در فریب لذتِ زاده از وابستگی، به ناراستی پناه برد؛ زیرا از این دو، انسان هرگز سودی نمی‌برد، برعکس، تنها زیان می‌بیند. **پیوند:** اکنون، برای خشنودی پدربزرگ بِهِشْم، دُریودْهَنَا خطاب به همه جنگاوران بزرگ سپاه خود سخن می‌گوید.