اما ای آرجونا، آن کس که حواس را با ذهن مهار کند و بدون وابستگی از طریق اندام‌های عمل به کارمایوگا بپردازد، او برتر است.

**ترجمه متن انگلیسی به فارسی:** **۳.۷.** ای آرجونا! آن کس که حواس را با ذهن مهار کند و بی‌تعلق، یوگای عمل را با همه حواس آغاز نماید، برتر است. **شرح:** کلمه «تو» (اما) در اینجا از این دیدگاه آورده شده که کسی را که بی‌تعلق عمل می‌کند نه تنها در مقایسه با ریاکار، بلکه حتی در مقایسه با یوگی سانکیا نیز برتر اعلام می‌کند. «آرجونا» به معنای «پاک» است. در اینجا، خداوند با خطاب «ای آرجونا» این احساس را نشان می‌دهد: «تو قلبی پاک داری؛ پس چگونه این تردید درباره عمل واجب می‌تواند در دل تو جای گیرد؟» یعنی این تردید نمی‌تواند در وجود تو پابرجا بماند. «یَسْ تْوینْدْریانی مَنَسا نیَامْیا» – در اینجا، کلمه «مَنَسا» (با ذهن) نشان‌دهنده تمام ابزار درونی (ذهن، عقل، چیتا و خودی/اگو) است، و کلمه «ایندْریانی» (حواس) نشان‌دهنده همه ده حس است، همانند کلمه «کارمِندْریانی» (ابزارهای عمل) که در بیت ششم به کار رفته است. مهار حواس با ذهن به این معناست که با عقل تشخیص‌دهنده درک کنیم که «من هیچ ارتباطی با ذهن و حواس ندارم.» با مهار حواس توسط ذهن، حواس اصرار مستقل خود را از دست می‌دهند؛ یعنی هر کجا که شخص بخواهد آنها را به کار گیرد، به کار گرفته می‌شوند و از هر کجا که بخواهد آنها را باز پس گیرد، بازمی‌گردند. حواس تنها زمانی تحت کنترل درمی‌آیند که هرگونه احساس «مال من بودن» (مامَتَا) نسبت به آنها کاملاً غایب باشد. در بیت یازدهم از فصل دوازدهم نیز، کنترل حواس برای کارم یوگی ذکر شده است – «سَرْواکارْمَفَلَتْیَگَم تَتاه کورو یَتاتْمَوان» (پس، با ذهنی خود-مهارشده، با ترک همه ثمرات عمل، عمل کن). منظور این است که یوگای عمل تنها از طریق حواسی که تحت کنترل هستند تمرین می‌شود. در بیت قبلی (ششم)، خداوند کلمه «سَمیَامْیا» (بازداشتن) را برای سخن گفتن از بازداشتن اجباری حواس در زمینه ریاکاری به کار برد؛ اما در اینجا، کلمه «نیَامْیا» (تنظیم کردن) از تنظیم حواس مطابق با دستورات کتاب‌های مقدس سخن می‌گوید (بازپس‌گیری آنها از امور ممنوع و به کارگیری آنها در وظایف مقرر شرعی). با تنظیم، بازداری حواس به طور خودکار اتفاق می‌افتد. «اَسَکتَه» (بی‌تعلق): تعلق در دو جا رخ می‌دهد – (۱) در اعمال و (۲) در ثمرات آنها. همه عیوب تنها در تعلق نهفته است، نه در اعمال یا ثمرات آنها. یوگا نمی‌تواند در حالی که تعلق باقی است محقق شود. تنها با ترک تعلق است که یوگا محقق می‌شود. بنابراین، سالک نباید اعمال را ترک کند، بلکه باید تنها تعلق به آنها را ترک نماید. بدون انجام اعمال واجب با جدیت و اخلاص در حالی که از تعلق آزاد است، شخص نمی‌تواند پیوند با اعمال را قطع کند. یک سالک تنها زمانی می‌تواند از تعلق آزاد باشد که بدن، حواس، ذهن و عقل را «مال خود» یا «برای خود» به حساب نیاورد، بلکه آنها را متعلق به جهان و تنها برای جهان بداند، و با اخلاص در انجام وظایف برای رفاه جهان بکوشد. هنگامی که او همه اعمال را نه برای خود، بلکه تنها برای رفاه دیگران انجام می‌دهد، تعلق شخصی او به ثمرات به طور خودکار ناپدید می‌شود. از فعالیت‌های معمولی انجام‌شده توسط ابزارهای عمل تا همه فعالیت‌ها شامل تفکر و مراقبه، هیچ‌کدام هیچ ارتباطی با ماهیت حقیقی ما ندارند (گیتا ۵.۱۱). با این حال، اگرچه این نفس فردی از ماهیت خود جدا است، خودش تعلق را ایجاد می‌کند و با جهان ارتباط برقرار می‌نماید. شکوه واقعی کارم یوگی دقیقاً در آزاد بودن از تعلق است. اینکه هیچ ثمره‌ای از اعمال را نخواهی، یعنی کاملاً بی‌تعلق شوی، همان آزاد بودن از تعلق است. یک فرد معمولی تنها برای تحقق آرزوهایش در هر کاری درگیر می‌شود؛ اما یک سالک با هدف واحد ترک تعلق در هر کاری درگیر می‌شود. تنها چنین سالکی است که در اینجا «اَسَکتَه» نامیده می‌شود. هنگامی که هم یوگی جانا (عارفی که راه دانش را می‌رود) و هم یوگی کارما (عامل بی‌تعلق) میل به ثمرات و تعلق را ترک کنند، آنگاه کارم یوگا آسان‌تر از جانا یوگا ثابت می‌شود. دلیل این است که کارم یوگی در آن صورت به هیچ تمرین روحانی دیگری نیاز ندارد، در حالی که یوگی جانا به کارم یوگا (انجام عمل بدون میل) برای ریشه‌کن کردن خودبینی بدن و تعلق به متعلقات عمل نیاز دارد (۵.۶، ۱۵.۱۱). در کارم یوگا، ترک تعلق امری اولیه است، که از طریق آن کارم یوگی به بی‌طرفی و تعادل می‌رسد. بنابراین، خداوند می‌گوید نیازی به ترک اعمال نیست؛ بلکه تنها نیاز به انجام عمل بدون تعلق است. این که آیا اعمال باید ترک شوند یا نه، در واقع، حتی یک اصل در گیتا نیست. بر اساس گیتا، تنها تعلق در اعمال (که علت عیب است) باید ترک شود. در کارم یوگا، «کارما» (عمل) همیشه برای رفاه دیگران است، و «یوگا» (اتحاد) برای خود شخص است. آرجونا عمل را «برای خود» می‌پندارد، به همین دلیل وظیفه به شکل جنگ برای او هولناک به نظر می‌رسد. خداوند در این باره توضیح می‌دهد که تنها تعلق است که هولناک است، نه عمل. «کارمِندْریَیه کارمَیوگَم آرَبْهَتِه» – همان‌طور که در بخش اول همین بیت، کلمه «ایندْریانی» به معنای همه ده حس است، به همین ترتیب در اینجا، کلمه «کارمِندْریَیه» باید به معنای نشان‌دهنده همه ده حس درک شود. اگر توسط کلمه «کارمِندْریَیه» تنها دست‌ها، پاها، سخن و غیره در نظر گرفته شوند، آنگاه چگونه اعمال بدون دیدن، شنیدن و تفکر با ذهن می‌توانند رخ دهند؟ بنابراین، در اینجا همه ابزارها، یعنی ابزارهای درونی و بیرونی، نیز به عنوان اندام‌های عمل در نظر گرفته می‌شوند؛ زیرا عمل از طریق همه آنها انجام می‌شود. هنگامی که عمل نه برای خود، بلکه برای رفاه دیگران انجام شود، کارم یوگا نامیده می‌شود. انجام عمل برای خود، ایجاد یک پیوند با عمل و ثمره آن می‌کند، و انجام عمل نه برای خود بلکه برای دیگران، ایجاد یک پیوند از عمل و ثمره آن با دیگران، و یک پیوند از خود برتر با شخص می‌کند، که ابدی است. بنابراین، انجام وظیفه‌ای که مطابق با مکان، زمان، شرایط و غیره پیش می‌آید، با نیتی خالی از خودخواهی، آغاز کارم یوگا است. سالکان کارم یوگی دو نوع هستند: (۱) کسی که انگیزه عمل، تعلق و علاقه در او وجود دارد، اما میل به رفاه خودش اولویت دارد. برای چنین سالکی، نیازی به آغاز اعمال جدید نیست. برای او، تنها نیاز به استفاده صحیح از شرایطی است که پیش آمده است. (۲) کسی که میل به رفاه خودش اولویت ندارد، و علاقه بیشتری به خدمت به جهان، دادن شادی به آن و اصلاح جامعه دارد، به طوری که به ذهنش خطور می‌کند که اگر چنین و چنان کاری انجام شود، بسیاری می‌توانند خدمت شوند، جامعه اصلاح شود و غیره. اگر چنین سالکی حتی اعمال جدیدی را آغاز کند، ضرری ندارد. با این حال، اعمال جدید باید تنها به منظور ریشه‌کن کردن تعلق به عمل آغاز شوند. در گیتا، خداوند به آرجونا تنها گفته است که از شرایط پیش‌آمده به درستی استفاده کند؛ زیرا در آرجونا، میل به رفاه خودش اولویت داشت (گیتا ۲.۷، ۳.۲، ۵.۱). «سا ویشیشْیَتِه» – کسی که منفعت شخصی خود و تعلق به ثمرات را ترک کند و عمل را تنها برای رفاه موجودات انجام دهد، برتر است. دلیل این است که صرف جهت‌یابی جریان فعالیت‌هایش به سمت جهان، به طور خودکار بی‌تعلقی را در او به وجود می‌آورد. هنگامی که سالک اندیشه تحقق رفاه خود را دارد، اعمال را موانعی در راه می‌پندارد و آرزو می‌کند که از آنها دوری کند. اما در حقیقت، انجام عمل عیب نیست؛ بلکه انجام عمل با میل است که عیب دارد. بنابراین، خداوند می‌گوید کسی که بی‌تعلق، عمل را برای رفاه دیگران انجام می‌دهد، برتر از مرد ریاکاری است که حواس را به ظاهر مهار می‌کند اما در باطن بر متعلقات حواس می‌اندیشد. در حقیقت، حتی کسی که عمل را با میل به دست آوردن بهشت و غیره انجام می‌دهد، برتر از یک مرد ریاکار است، پس جای سخن از کارم یوگی که عمل را بدون میل برای رفاه دیگران انجام می‌دهد چه باقی می‌ماند! در فصل پنجم، هنگامی که آرجونا پرسید کدام یک از این دو – ترک عمل و یوگا – برتر است، خداوند در پاسخ، هر دو را بخشنده رفاه اعلام کرد، و کارم یوگا را برتر از ترک عمل اعلام نمود. در اینجا نیز، با همان قصد، کارم یوگی که انگیزه خودخواهانه را ترک می‌کند و عمل را برای رفاه دیگران انجام می‌دهد، برتر اعلام شده است. **پیوند:** گیتا در سبک خود، ابتدا موضوع مورد بحث را بررسی می‌کند. سپس فایده انجام آن و زیان انجام ندادنش را بیان می‌کند. پس از آن، فرمان به تمرین آن را می‌دهد. در اینجا نیز، در حالی که خداوند به پرسش آرجونا («چرا مرا به عمل هولناک وادار می‌کنی؟») پاسخ می‌دهد، ابتدا بیان می‌کند که ترک کامل اعمال غیرممکن است. سپس، با اعلام ترک اعمال در حالی که ذهن بر متعلقات حواس متمرکز است به عنوان ریاکاری، می‌گوید که مردی که عمل را بدون میل انجام می‌دهد برتر است. اکنون، در بیت بعدی، خداوند به آرجونا فرمان می‌دهد که مطابق با آن، وظیفه خود را انجام دهد.