Αλλά, ω Αρτζούνα, εκείνος που ελέγχει τις αισθήσεις με το νου, και χωρίς προσκόλληση ασκεί την Κάρμα Γιόγκα μέσω των οργάνων δράσης, αυτός είναι εξαίρετος.

3.7. Ὦ Ἀρτζούνα! Ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὅστις, δαμάζων τὰ αἰσθητήρια διὰ τοῦ νοός, καὶ ἀπροσδεὴς ὤν, ἐνασχολεῖται εἰς τὴν τοῦ Ἔργου Ἑνότητα διὰ πάντων τῶν αἰσθητηρίων, οὗτος ἐστὶν ἀμείνων. Ἑρμηνεία: Ἡ λέξις «του» (ἀλλά) ἐνταῦθα δίδεται ἐκ τῆς ἀποψεως τοῦ νὰ ἀναγορεύσῃ ὡς ἀμείνονα οὐ μόνον παρὰ τὸν ὑποκριτήν, ἀλλὰ δὴ καὶ παρὰ τὸν Σανκχιά Γιόγκι, τὸν πράττοντα χωρὶς προσκόλλησιν. «Ἀρτζούνα» σημαίνει «καθαρός». Ἐδώ, διὰ τῆς προσφωνήσεως «Ἀρτζούνα», ὁ Κύριος ἐμφαίνει τοῦτο τὸ αἴσθημα: «Σὺ κατέχεις καθαρὰν καρδίαν· τοιγαροῦν, πῶς δύναται ἡ ἀπορία αὕτη περὶ τοῦ καθηκόντος ἐνέργειας νὰ κατοικῇ ἐν τῇ καρδίᾳ σου;» Ἔστι δέ, ἡ ἀπορία αὕτη οὐ δύναται νὰ μένῃ βεβαίως ἐν σοί. «Ὅστις δὲ τὰ αἰσθητήρια τῷ νῷ δαμάσας» – Ἐνταῦθα, ἡ λέξις «τῷ νῷ» δηλοῖ ὅλον τὸ ἐσωτερικὸν ὄργανον (νοῦς, διάννοια, χιττά, καὶ ἐγώ), καὶ ἡ λέξις «τὰ αἰσθητήρια» δηλοῖ τὰ δέκα αἰσθητήρια, καθὼς καὶ ἡ λέξις «τὰ ὀργανα τῆς πράξεως» ἡ χρησιμοποιηθεῖσα ἐν τῷ ἕκτῳ στίχῳ. Τὸ νὰ δαμάζῃς τὰ αἰσθητήρια διὰ τοῦ νοός σημαίνει νὰ ἐννοήσῃς διὰ τῆς διακριτικῆς διανοίας ὅτι «Ἐγὼ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχω ὁπωσδήποτε πρὸς τὸν νοῦν καὶ τὰ αἰσθητήρια.» Ἐπὰν δαμάσῃς τὰ αἰσθητήρια διὰ τοῦ νοός, τὰ αἰσθητήρια χάνουν τὴν ἰδίαν αὐτῶν αὐθαίρετον ἐπίμονον ἀξίωσιν· ἔννοια, γίνονται ἐφαρμοζόμενα ὅπου τις ἐπιθυμεῖ νὰ τὰ ἐφαρμόσῃ καὶ ἀνασπώμενα ἀπὸ ὅπου τις ἐπιθυμεῖ νὰ τὰ ἀνασπάσῃ. Τὰ αἰσθητήρια ὑποπίπτουν ὑπὸ ἔλεγχον μόνον ὅταν πᾶσα αἴσθησις τοῦ «ἐμοῦ» (μαμάτα) πρὸς αὐτὰ ἐστὶν τελείως ἀπών. Καὶ ἐν τῷ ἐνδεκάτῳ στίχῳ τοῦ δωδεκάτου κεφαλαίου, ὁ ἔλεγχος τῶν αἰσθητηρίων ἀναφέρεται καὶ διὰ τὸν Κάρμα Γιόγκι – «πάντον δὲ κάρμα-φάλα-τυάγαν τάταχ κουρου γατατμαβάν» (Διὰ τοῦτο, μετὰ νοός ἐγκρατοῦς, ἀποταξάμενος πάντα καρπόν τῶν ἔργων, ἐκτέλεσον τὸ ἔργον). Ἡ διάνοια εἶναι ὅτι ἡ τοῦ Ἔργου Ἑνότητα ἀσκείται μόνον διὰ αἰσθητηρίων ὑπὸ ἔλεγχον. Ἐν τῷ προηγουμένῳ (ἕκτῳ) στίχῳ, ὁ Κύριος ἐχρησιμοποίησε τὴν λέξιν «σαμγιάμια» (συγκρατῶν) διὰ νὰ μιλήσῃ περὶ βιαίου συγκρατήσεως τῶν αἰσθητηρίων ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς ὑποκρίσεως· ἀλλ’ ἐνταῦθα, ἡ λέξις «νιγιάμια» (ρυθμίζων) μιλεῖ περὶ ρυθμίσεως τῶν αἰσθητηρίων κατὰ τὰς γραφικὰς ἐντολάς (ἀνασπῶν αὐτὰ ἀπὸ τὰ ἀπαγορευμένα καὶ ἐνασχολῶν αὐτὰ εἰς τὰ ὑπὸ τῶν Γραφῶν προστεταγμένα καθήκοντα). Ἐπὰν ρυθμισθῶσιν, ὁ συγκρατὴς τῶν αἰσθητηρίων συμβαίνει αὐτομάτως. «Ἀπροσδεὴς»: Ἡ προσκόλλησις συμβαίνει εἰς δύο τόπους – (1) εἰς τὰς ἐνεργείας καὶ (2) εἰς τοὺς καρποὺς αὐτῶν. Πᾶσαι αἱ ἁμαρτίαι κατοικοῦσιν ἐν τῇ προσκολλήσει μόνῃ, οὐκ ἐν ταῖς ἐνεργείαις ἢ τοῖς καρποῖς αὐτῶν. Ἡ Ἑνότητα δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἐνῷ μένει ἡ προσκόλλησις. Μόνον ἐπὰν ἀποταχθῇ ἡ προσκόλλησις ἐπιτευχθῇ ἡ Ἑνότητα. Διὰ τοῦτο, ὁ ἀσκητὴς οὐ πρέπει νὰ ἀποταχθῇ τὰς ἐνεργείας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀποταχθῇ μόνον τὴν προσκόλλησιν πρὸς αὐτὰς. Χωρὶς νὰ ἐκτελῇ τὰς καθηκούσας ἐνεργείας ἐπιμελῶς καὶ ἐγκαρδίως ἐνῷ εἶναι ἐλεύθερος ἀπὸ προσκόλλησιν, οὐ δύναται νὰ διακόψῃ τὴν σχέσιν μετὰ τῶν ἐνεργειῶν. Ὁ ἀσκητὴς δύναται νὰ εἶναι ἐλεύθερος ἀπὸ προσκόλλησιν μόνον ὅταν οὐ θεωρεῖ τὸ σῶμα, τὰ αἰσθητήρια, τὸν νοῦν, καὶ τὴν διάννοιαν ὡς «ἐμά» ἢ «δι’ ἐμέ», ἀλλὰ θεωρεῖ αὐτὰ ὡς ἀνήκοντα εἰς τὸν κόσμον καὶ διὰ τὸν κόσμον μόνον, καὶ ἐνασχολεῖται ἐγκαρδίως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν καθηκόντων διὰ τὴν εὐημερίαν τοῦ κόσμου. Ὅταν ἐκτελῇ πάσας τὰς ἐνεργείας οὐχὶ δι’ ἑαυτὸν ἀλλὰ μόνον διὰ τὴν εὐημερίαν τῶν ἄλλων, ἡ προσωπική του προσκόλλησις εἰς τοὺς καρποὺς αὐτομάτως ἐξαφανίζεται. Ἀπὸ τὰς συνήθεις ἐνεργείας τῶν ὀργάνων τῆς πράξεως μέχρι πάσας ἐνεργείας συμπεριλαμβανομένης τῆς ἐννοήσεως καὶ τοῦ διαλογισμοῦ, καμμία δὲν ἔχει ὁπωσδήποτε σχέσιν μετὰ τῆς ἀληθοῦς ἡμῶν φύσεως (Γκίτα 5.11). Πλὴν, καίτοι ἀποσπασμένη ἀπὸ τὴν φύσιν της, αὐτὴ ἡ μερικὴ ψυχὴ δημιουργεῖ προσκόλλησιν καὶ ἱδρύει σχέσιν μετὰ τοῦ κόσμου. Ἡ ἀληθὴς δόξα τοῦ Κάρμα Γιόγκι κεῖται ἀκριβῶς εἰς τὸ νὰ εἶναι ἐλεύθερος ἀπὸ προσκόλλησιν. Τὸ νὰ μὴ ἐπιθυμῇς κανένα καρπὸν ἐκ τῶν ἐνεργειῶν, ἔννοια τὸ νὰ γίνῃς τελείως ἀπροσδεής, εἶναι τὸ νὰ εἶσαι ἐλεύθερος ἀπὸ προσκόλλησιν. Ὁ συνήθης ἄνθρωπος ἐνασχολεῖται εἰς ὁποιονδήποτε ἔργον μόνον διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐπιθυμιῶν του· ἀλλ’ ὁ ἀσκητὴς ἐνασχολεῖται εἰς ὁποιονδήποτε ἔργον μετὰ τοῦ μόνου σκοποῦ τοῦ νὰ ἀποταχθῇ προσκόλλησιν. Μόνον ὁ τοιοῦτος ἀσκητὴς ὀνομάζεται «ἀπροσδεὴς» ἐνταῦθα. Ὅταν καὶ ὁ Γνάνα Γιόγκι καὶ ὁ Κάρμα Γιόγκι ἀποταχθοῦν τὴν ἐπιθυμίαν τῶν καρπῶν καὶ τὴν προσκόλλησιν, τότε ἡ Κάρμα Γιόγα ἀποδεικνύεται εὐκολωτέρα παρὰ τὴν Γνάνα Γιόγα. Ὁ λόγος εἶναι ὅτι ὁ Κάρμα Γιόγκι τότε οὐ χρειάζεται ἄλλην πνευματικὴν ἄσκησιν, ἐνῷ ὁ Γνάνα Γιόγκι χρειάζεται τὴν Κάρμα Γιόγα (τὴν ἐκτέλεσιν ἐνεργείας χωρὶς ἐπιθυμίαν) διὰ νὰ ἐξαλείψῃ τὸν ἐγωϊσμὸν τοῦ σώματος καὶ τὴν προσκόλλησιν εἰς τὰ ἀντικείμενα τῆς ἐνεργείας (5.6, 15.11). Ἐν τῇ Κάρμα Γιόγῃ, ἡ ἀποταγὴ τῆς προσκολλήσεως εἶναι πρωτεύουσα, δι’ ἧς ὁ Κάρμα Γιόγκι ἀποκτᾷ τὴν ἰσονομίαν. Διὰ τοῦτο, ὁ Κύριος λέγει ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἀποταχθοῦν αἱ ἐνέργειαι· μᾶλλον, ὑπάρχει ἀνάγκη μόνον νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἐνέργεια χωρὶς προσκόλλησιν. Εἰ αἱ ἐνέργειαι πρέπει νὰ ἀποταχθοῦν ἢ ὄχι, δὲν εἶναι, ὄντως, κανὲν δόγμα τῆς Γκίτας. Κατὰ τὴν Γκίταν, μόνον ἡ προσκόλλησις ἐν ταῖς ἐνεργείαις (ὡς αἰτία τῆς ἁμαρτίας) εἶναι νὰ ἀποταχθῇ. Ἐν τῇ Κάρμα Γιόγῃ, τὸ «κάρμα» (ἔργον) εἶναι πάντοτε διὰ τὴν εὐημερίαν τῶν ἄλλων, καὶ ἡ «γιόγα» (ἕνωσις) εἶναι διὰ ἑαυτόν. Ὁ Ἀρτζούνα θεωρεῖ τὴν ἐνέργειαν ὡς «δι’ ἑαυτόν», διὰ τοῦτο τὸ καθήκον ὑπὸ μορφὴν πολέμου φαίνεται φοβερὸν εἰς αὐτόν. Ἐπὶ τούτου, ὁ Κύριος διασαφεῖ ὅτι ἡ προσκόλλησις μόνη εἶναι φοβερά, οὐχὶ ἡ ἐνέργεια. «Διὰ τῶν ὀργάνων τῆς πράξεως τὴν τοῦ Ἔργου Ἑνότητα ἄρχεται» – Καθὼς καὶ ἐν τῷ πρώτῳ μέρει αὐτοῦ τοῦ στίχου, ἡ λέξις «τὰ αἰσθητήρια» σημαίνει τὰ δέκα αἰσθητήρια, ὁμοίως ἐνταῦθα, ἡ λέξις «διὰ τῶν ὀργάνων τῆς πράξεως» πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ὡς δηλοῦσα τὰ δέκα αἰσθητήρια. Ἐὰν διὰ τῆς λέξεως «διὰ τῶν ὀργάνων τῆς πράξεως» ληφθῶσιν μόνον αἱ χεῖρες, οἱ πόδες, ὁ λόγος, κτλ., τότε πῶς δύνανται αἱ ἐνέργειαι νὰ συμβαίνωσιν χωρὶς νὰ βλέπῃ, νὰ ἀκούῃ, καὶ νὰ ἐννοῇ μετὰ τοῦ νοός; Διὰ τοῦτο, ἐνταῦθα πάντα τὰ ὄργανα, ἔννοια τὰ ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ ὄργανα, θεωροῦνται καὶ ὡς ὄργανα πράξεως· διότι ἡ ἐνέργεια ἐκτελεῖται διὰ πάντων αὐτῶν. Ὅταν ἡ ἐνέργεια ἐκτελεῖται οὐχὶ δι’ ἑαυτὸν ἀλλὰ διὰ τὴν εὐημερίαν τῶν ἄλλων, τότε ὀνομάζεται Κάρμα Γιόγα. Ἡ ἐκτέλεσις ἐνεργείας δι’ ἑαυτὸν δημιουργεῖ σχέσιν μετὰ τῆς ἐνεργείας καὶ τοῦ καρποῦ της, καὶ ἡ ἐκτέλεσις ἐνεργείας οὐχὶ δι’ ἑαυτὸν ἀλλὰ διὰ τοὺς ἄλλους δημιουργεῖ σχέσιν τῆς ἐνεργείας καὶ τοῦ καρποῦ της μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ σχέσιν τοῦ Ὑπέρτατου Ἀτμὰν μετ’ ἑαυτοῦ, ἥτις εἶναι αἰώνιος. Οὕτως, ἡ ἐκτέλεσις τοῦ καθήκοντος ὅπερ ἔρχεται κατὰ τόπον, χρόνον, περιστάσεις, κτλ., μετὰ ἀφιλοκερδοῦς διαθέσεως εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς Κάρμα Γιόγας. Οἱ ἀσκηταὶ Κάρμα Γιόγκι εἶναι δύο τύπων: (1) Ὁ ἐν ᾧ ὑπάρχουν ἡ ὁρμὴ νὰ πράξῃ, ἡ προσκόλλησις, καὶ τὸ ἐνδιαφέρον, ἀλλὰ ἡ ἐπιθυμία διὰ τὴν ἰδίαν εὐημερίαν εἶναι πρωτεύουσα. Διὰ τὸν τοιοῦτον ἀσκητήν, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἐγκαινιάσῃ νέας ἐνεργείας. Δι’ αὐτόν, ὑπάρχει μόνον ἡ ἀνάγκη νὰ κάμῃ κατάλληλον χρῆσιν τῶν περιστάσεων ὅπερ ἐλήλυθαν. (2) Ὁ ἐν ᾧ ἡ ἐπιθυμία διὰ τὴν ἰδίαν εὐημερίαν δὲν εἶναι πρωτεύουσα, καὶ ὅστις ἔχει μείζον ἐνδιαφέρον εἰς τὴν διακονίαν τοῦ κόσμου, δίδων αὐτῷ εὐτυχίαν, καὶ μεταρρυθμίζων τὴν κοινωνίαν, ὥστε νὰ τοῦ ἔρχεται εἰς τὸν νοῦν ὅτι ἐὰν γίνῃ τόδε καὶ τόδε ἔργον, πολλοὶ δύνανται νὰ διακονηθῶσιν, ἡ κοινωνία δύναται νὰ μεταρρυθμισθῇ, κτλ. Ἐὰν ὁ τοιοῦτος ἀσκητὴς καὶ ἐγκαινιάσῃ νέας ἐνεργείας, δὲν ὑπάρχει βλάβη. Πλὴν, νέαι ἐνέργειαι πρέπει νὰ ἐγκαινιασθῶσιν μόνον διὰ τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐξαλειφθῇ ἡ προσκόλλησις εἰς τὴν ἐνέργειαν. Ἐν τῇ Γκίτᾳ, ὁ Κύριος εἶπε τὸν Ἀρτζούνα μόνον νὰ κάμῃ κατάλληλον χρῆσιν τῶν περιστάσεων ὅπερ ἐλήλυθαν· διότι ἐν τῷ Ἀρτζούνα, ἡ ἐπιθυμία διὰ τὴν ἰδίαν εὐημερίαν ἦτο πρωτεύουσα (Γκίτα 2.7, 3.2, 5.1). «Οὗτός ἐστιν ἀμείνων» – Ὁ ὅστις, ἀποταξάμενος τὸ ἴδιον αὐτοῦ συμφέρον καὶ τὴν προσκόλλησιν εἰς τοὺς καρπούς, ἐκτελεῖ ἐνέργειαν μόνον διὰ τὴν εὐημερίαν τῶν ὄντων, οὗτός ἐστιν ἀμείνων. Ὁ λόγος εἶναι ὅτι ἡ ἁπλὴ ῥοὴ τῶν ἐνεργειῶν του ὄντων κατευθυνομένη πρὸς τὸν κόσμον αὐτομάτως ἐπιφέρει τὴν ἀπροσδέκτησιν εἰς αὐτόν. Ὅταν ὁ ἀσκητὴς ἔχει τὴν σκέψιν τοῦ νὰ ἐπιτεύξῃ τὴν ἰδίαν εὐημερίαν, θεωρεῖ τὰς ἐνεργείας ὡς ἐμπόδια εἰς τὴν ὁδὸν καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ ἀπέχῃ ἀπ’ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐν τῇ πραγματικότητι, ἡ ἐκτέλεσις ἐνεργείας δὲν εἶναι ἁμαρτωλή· μᾶλλον, ἡ ἐκτέλεσις ἐνεργείας μετ’ ἐπιθυμίας εἶναι ἁμαρτωλή. Διὰ τοῦτο, ὁ Κύριος λέγει ὅτι ὁ ὅστις, ὢν ἀπροσδεής, ἐκτελεῖ ἐνέργειαν διὰ τὴν εὐημερίαν τῶν ἄλλων εἶναι ἀμείνων παρὰ τὸν ὑποκριτικὸν ἄνθρωπον ὅστις συγκρατεῖ τὰ αἰσθητήρια ἐξωτερικῶς ἀλλὰ ἐσωτερικῶς ἐννοεῖ περὶ τῶν αἰσθητῶν ἀντικειμένων. Ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ὁ ὅστις ἐκτελεῖ ἐνέργειαν μετ’ ἐπιθυμίας διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸν οὐρανόν, κτλ., εἶναι ἀμείνων παρὰ τὸν ὑποκριτικὸν ἄνθρωπον, τότε τί νὰ εἰπῇ κανεὶς περὶ τοῦ Κάρμα Γιόγκι ὅστις ἐκτελεῖ ἐνέργειαν χωρὶς ἐπιθυμίαν διὰ τὴν εὐημερίαν τῶν ἄλλων! Ἐν τῷ πέμπτῳ κεφαλαίῳ, ὅταν ὁ Ἀρτζούνα ἠρώτησε ποῖος τῶν δύο – τῆς ἀποταγῆς καὶ τῆς Ἑνότητος – εἶναι ἀμείνων, ὁ Κύριος, ἐν ἀποκρίσει, ἀνεκήρυξε ἀμφότερους ὡς δωρητὰς εὐημερίας, καὶ ἀνεκήρυξε τὴν Κάρμα Γιόγα ἀμείνονα παρὰ τὴν ἀποταγὴν ἐνεργείας. Ἐνταῦθα καὶ αὐτῇ, μετὰ τῆς αὐτῆς διανοίας, ὁ Κάρμα Γιόγκι ὅστις, ἀποταξάμενος τὸ ἰδιοτελὲς κίνητρον, ἐκτελεῖ ἐνέργειαν διὰ τὴν εὐημερίαν τῶν ἄλλων, ἀναγορεύεται ἀμείνων. Σύνδεσμος: Ἡ Γκίτα, ἐν τῷ ἰδίῳ της στύλῳ, πρῶτον συζητεῖ τὸ παρὸν θέμα. Τότε λέγει τὸ ὄφελος τοῦ νὰ τὸ πράξῃς καὶ τὴν ζημίαν τοῦ νὰ μὴ τὸ πράξῃς. Μετὰ ταῦτα, δίδει τὴν ἐντολὴν νὰ τὸ ἀσκήσῃς. Ἐνταῦθα καὶ αὐτῇ, ἐνῷ ἀπαντᾷ εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ Ἀρτζούνα («Διὰ τί ἐνασχολεῖς ἐμὲ εἰς φοβερὰν ἐνέργειαν;»), ὁ Κύριος πρῶτον λέγει ὅτι ἡ πλήρης ἀποταγὴ τῶν ἐνεργειῶν εἶναι ἀδύνατος. Τότε, ἀναγορεύων τὴν ἀποταγὴν τῶν ἐνεργειῶν ἐνῷ νοερῶς κατοικεῖ ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν ἀντικειμένων ὡς ὑπόκρισιν, λέγει ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὅστις ἐκτελεῖ ἐνέργειαν χωρὶς ἐπιθυμίαν εἶναι ἀμείνων. Τώρα, ἐν τῷ ἑπομένῳ στίχῳ, ὁ Κύριος ἐντείλλεται τὸν Ἀρτζούνα νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθήκον του κατὰ τοῦτο.