Εάν οι γιοί του Ντριταράστρα με όπλα στα χέρια σκοτώσουν εμένα στη μάχη, χωρίς αντίσταση και άοπλο, αυτό θα ήταν καλύτερο για μένα.

1.46. Αν οι γιοι του Dhritarashtra, με τα όπλα στα χέρια, με σκότωναν στη μάχη ενώ δεν αντιστέκομαι και είμαι άοπλος, αυτό θα ήταν καλύτερο για μένα. Σημασία των λέξεων: «yadi» σημαίνει αν, «mam» εμένα, «apratikaram» χωρίς αντίσταση, «ashastram» άοπλος, «shastrapanayah» με όπλα στα χέρια, «dhartarashtrah» οι γιοι του Dhritarashtra, «rane» στη μάχη, «hanyuh» θα έπρεπε να σκοτώσουν, «tat» αυτό, «me» για μένα, «kshemataram» καλύτερο, «bhavet» θα ήταν.

1.46. «Εὰν οὗτοι οἱ τοῦ Δημητρασάτρου σύμμαχοι, ὁπλισμένοι τὰ ὅπλα ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν, ἀποκτείνωσιν καὶ ἐμὲ τὸν ἀνέπαφον καὶ ἄοπλον ἐν τῷ πολεμικῷ πεδίῳ, τοῦτο ἂν εἴη μοι λυσιτελέστατον.» Ἑρμηνεία: Ὁ Ἀργιούνας λογίζεται ὅτι, ἐὰν αὐτὸς παντελῶς ἀποσυρθῇ ἐκ τοῦ πολέμου, τάχα οὗτοι οἱ Δηρυοδανὰς καὶ οἱ λοιποὶ ἀποσυρθήσονται καὶ αὐτοί. Αἰτία δέ, ὅτι ἐὰν ἡμεῖς μηδὲν ἐπιθυμῶμεν καὶ μὴ πολεμήσωμεν, τί ἂν πολεμήσειαν οὗτοι; Ἀλλὰ τάχα οὗτοι οἱ τοῦ Δημητρασάτρου σύμμαχοι, πλήρεις θυμοῦ καὶ βαστάζοντες ὅπλα ἐν ταῖς χερσίν, νομίζοντες, ‘Ἀφαιρεθήτω τὸ ἐν τῇ ὁδῷ ἡμῶν ἄκανθα εἰς τὸν αἰῶνα, ἀπολλύσθω ὁ ἐχθρός,’ κἂν ἐμὲ ἀποκτείνωσι τὸν ἀνέπαφον καὶ ἄοπλον. Ἐκεῖνη ἡ φόνος ὑπ’ αὐτῶν ἂν ἦν δὴ λυσιτελής μοι. Διότι ἡ μεγάλη ἁμαρτία ἣν διέγνων δρᾶσαι ἀποκτείνας τοὺς πρεσβυτέρους μου ἐν τῷ πολέμῳ, δι’ ἐκείνης τῆς πράξεως ἂν ἐξιλασθεῖη· καθαρὸς ἂν ἐγενόμην ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας ἐκείνης. Ὁ ἔμφατος νοῦς ἐστιν ὅτι ἐὰν μὴ πολεμήσω, σωθήσομαι ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας καὶ ὁ ἐμὸς οἶκος οὐδὲ ἀπολεῖται. [Ὑπόθεσις ἣν πρόσωπον περιγράφει περὶ ἑαυτοῦ, αὐτὸν ἰδίως ἐπιβαρύνει. Ὅτε ὁ Ἀργιούνας, καταβαρυνθεὶς ὑπὸ λύπης, ἤρξατο λαλεῖν ἀπὸ τοῦ εἰκοστοῦ ὀγδόου στίχου, οὐκ ἦν τότε οὕτω καταβαρυμένος ὡς νῦν. Κατ’ ἀρχὰς ὁ Ἀργιούνας οὐκ ἀπεσύρητο ἐκ τοῦ πολέμου, ἀλλὰ λαλῶν ὑπὸ βάρους λύπης, τελευτῶν ἀποσύρεται ἐκ τοῦ πολέμου καὶ καθίζει, ἀπορρίψας τὸ τόξον καὶ τὰ βέλη. Ὁ Κύριος ἐνενόησεν, ‘Ἀποσβεσθήτω ἡ τοῦ Ἀργιούνα ἔκρηξις τοῦ λόγου, τότε λαλήσω.’ Τουτέστιν, ὅταν ἡ λύπη τοῦ Ἀργιούνα παντελῶς ἐκφανῇ ἔξω καὶ μηδὲν λείψανον λύπης ἔνδον ὑπομείνῃ, τότε μόνον οἱ ἐμοὶ λόγοι αὐτὸν ἐπιβαρυνοῦν. Διὰ τοῦτο ὁ Κύριος οὐκ ἐλάλησεν ἐν τῷ μεταξύ.] Ἰδιαίτερον Σημεῖον: Μέχρι τοῦ νῦν, νομίζων ἑαυτὸν δίκαιον, ὁ Ἀργιούνας παρέστησεν πάντα τὰ ἐπιχειρήματα καὶ λογισμοὺς ὑπὲρ τῆς ἀποχωρήσεως ἐκ τοῦ πολέμου. Οἱ ἐν τῷ κόσμῳ ἐμπλεκόμενοι ἄνθρωποι μόνον τὰ τοῦ Ἀργιούνα ἐπιχειρήματα ὀρθὰ ἡγήσονται καὶ οὐ λογιοῦνται ὀρθὰ τὰ σημεῖα ἃ ὁ Κύριος μέλλει ἐξηγεῖσθαι τῷ Ἀργιούνα ὕστερον! Αἰτία δέ, ὅτι οἱ ἄνθρωποι ὀρθὰ συνιᾶσιν μόνον τοὺς λόγους τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν ἰδίαν αὐτῶν κατάστασιν καὶ βαθμίδα· τοὺς λόγους τῆς ὑψηλοτέρας βαθμίδος οὐ δύνανται συνιέναι. Ἐντὸς τοῦ Ἀργιούνα ἐστὶν ἡ συγγενικὴ προσπάθεια, καὶ ἐν τῷ κρατεῖσθαι ὑπὸ ταύτης τῆς προσπαθείας λαλεῖ οὕτως ἐξαίρετα σημεῖα περὶ δικαιοσύνης καὶ ἀρετῆς. Διὰ τοῦτο μόνον ἐκεῖνοι οἱ ἄνθρωποι οἷς ἐντὸς ὑπάρχει ἡ συγγενικὴ προσπάθεια εὑρήσουσι τοὺς λόγους τοῦ Ἀργιούνα ὀρθούς. Ἡ δὲ τοῦ Κυρίου ὅρασις ἐστὶν τετραμμένη πρὸς τὴν εὐημερίαν τῆς ψυχῆς—πῶς δύναται αὐτὴ εὐημερῆσαι; Ἐκεῖνοι οἱ ἄνθρωποι (τὴν κοσμικὴν ὅρασιν ἔχοντες) οὐ δύνανται ταύτην τὴν ὑψηλοτέρας βαθμίδος ὅρασιν τοῦ Κυρίου συνιέναι. Διὰ τοῦτο οὐ λογιοῦνται τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου ὀρθούς· μᾶλλον δὲ νομιοῦσιν ὅτι πάνυ πρέπον ἦν τὸν Ἀργιούνα σωθῆναι ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας τοῦ πολέμου, ἀλλ’ ὁ Κύριος οὐκ ἔπραξεν ὀρθῶς ἐμπλέξας αὐτὸν εἰς τὸν πόλεμον! Ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ὁ Κύριος οὐκ ἐποίησεν τὸν Ἀργιούνα πολεμῆσαι τὸν πόλεμον· μᾶλλον δέ, ἔδωκεν αὐτῷ τὴν γνῶσιν τοῦ καθῆκοντος αὐτοῦ. Ὁ πόλεμος ἐληλύθει τῷ Ἀργιούνα αὐτομάτως ὡς τὸ καθῆκον αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἡ ἔννοια τοῦ πολέμου ἦν ἰδία τοῦ Ἀργιούνα· αὐτὸς ἐξῆλθεν εἰς τὸν πόλεμον, διὰ τοῦτο καὶ τὸν Κύριον ἐκάλεσε καὶ ἤγαγεν. Ἀλλὰ ταύτην τὴν ἔννοιαν βλαβερὰν νομίσας διὰ τοῦ ἰδίου νοός, ἀπέστρεφεν ἀπὸ τοῦ πολέμου, τουτέστιν ἐξέκλινεν ἀπὸ τῆς ἐπιτελέσεως τοῦ καθῆκοντος αὐτοῦ. Περὶ τούτου ὁ Κύριος εἶπεν ὅτι αὕτη σου ἡ ἐπιθυμία τοῦ μὴ πολεμεῖν ἐστιν ἡ σὴ πλάνη. Διὰ τοῦτο οὐ πρέπει ἐγκαταλείπειν τὸ καθῆκον τὸ αὐτόματον ἐλθὸν ἐν τῷ ἁρμοδίῳ καιρῷ. Κάποιος ἐπορεύετο εἰς Βαδρινάθ· ἀλλ’ ἐν τῇ ὁδῷ διεταράχθη, τουτέστιν, ἐπλανήθη νότον νομίσας βορρᾶν καὶ βορρᾶν νότον. Διὰ τοῦτο ἀντὶ τοῦ προβαίνειν πρὸς Βαδρινάθ, ἤρξατο βαδίζειν εἰς τὴν ἐναντίαν κατεύθυνσιν. Ἀπήντησεν ἄνθρωπον ἐρχόμενον ἐκ τοῦ ἔμπροσθεν. Ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος ἠρώτησεν, ‘Ἀδελφέ! Ποῦ πορεύῃ;’ Εἶπεν, ‘Εἰς Βαδρινάθ.’ Ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος εἶπεν, ‘Ἀδελφέ! Τὸ Βαδρινάθ οὐκ ἔστιν ταύτῃ, ἀλλ’ ἐκείνῃ. Σὺ πορεύῃ εἰς τὴν ἐναντίαν κατεύθυνσιν!’ Διὰ τοῦτο ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος οὐ πέμπει αὐτὸν εἰς Βαδρινάθ· ἀλλὰ δίδωσιν αὐτῷ τὴν γνῶσιν τῆς κατευθύνσεως καὶ δείκνυσιν αὐτῷ τὴν ὀρθὴν ὁδόν. Ὁμοίως, ὁ Κύριος ἔδωκεν τῷ Ἀργιούνα τὴν γνῶσιν τοῦ καθῆκοντος αὐτοῦ, οὐκ ἐποίησεν αὐτὸν πολεμῆσαι τὸν πόλεμον. Ἰδὼν τοὺς συγγενεῖς αὐτοῦ, αὕτη ἡ ἔννοια ἀνέτειλεν ἐν τῇ διανοίᾳ τοῦ Ἀργιούνα: ‘Οὐ μὴ πολεμήσω’—‘να γιότσυε’ (2.9). Ἀλλὰ ἀκούσας τὰ διδάγματα τοῦ Κυρίου, ὁ Ἀργιούνας οὐκ εἶπεν, ‘Οὐ μὴ πολεμήσω,’ ἀλλὰ εἶπεν, ‘Πράξω κατὰ τὴν σὴν ἐντολήν’—‘καρίσυε βάχαναμ τάβα’ (18.73), τουτέστιν, ἐπιτελέσω τὸ ἐμὸν καθῆκον. Οὗτοι οἱ λόγοι τοῦ Ἀργιούνα ἀποδεικνύουσιν ὅτι ὁ Κύριος ἔδωκεν τῷ Ἀργιούνα τὴν γνῶσιν τοῦ καθῆκοντος αὐτοῦ. Ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ὁ πόλεμος ἦν ἀναπόφευκτος· διότι ὁ βίος ἑκάστου ἐτελεύτησεν. Οὐδεὶς ἠδύνατο τοῦτο ἀποτρέψαι. Αὐτὸς ὁ Κύριος εἶπεν τῷ Ἀργιούνα ἐν τῷ καιρῷ τῆς θεωρίας τῆς Κοσμικῆς Μορφῆς: ‘Ἐγώ εἰμι ὁ Χρόνος, ὁ μέγας ἀφανιστής, ἥκων ὧδε πρὸς ἀφάνισιν τῶν πάντων. Διὰ τοῦτο, καὶ ἄνευ σοῦ, πάντες οὗτοι οἱ πολεμισταὶ παρατεταγμένοι ἐν ταῖς ἀντιθέτοις στρατιαῖς παύσονται ὄντες’ (11.32). Διὰ τοῦτο, ἡ σφαγὴ αὕτη ἔμελλεν συμβαίνειν ἀναγκαίως. Αὕτη ἡ σφαγὴ ἂν συνέβη καὶ εἰ ὁ Ἀργιούνας οὐκ ἐπολέμησεν. Εἰ ὁ Ἀργιούνας οὐκ ἐπολέμησεν, τότε ὁ Γιουδισθίρα, ὁ δεξάμενος νυμφευθῆναι τὴν Δραουπάδην μετὰ τῶν πέντε ἀδελφῶν αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐντολὴν τῆς μητρὸς αὐτοῦ, πάντως ἂν ἐπολέμησεν κατὰ τὴν ἐντολὴν τῆς μητρὸς αὐτοῦ τοῦ πολεμεῖν. Ὁ Βιμασένα οὐδέποτε ἀναχωρεῖ ἀπὸ πολέμου· διότι εἶχεν εὐχὴν ἀποκτεῖναι τοὺς Καουράβας. Ἡ Δραουπάδη εἶπεν καὶ ὅτι ἐὰν οἱ ἐμοὶ ἄνδρες (οἱ Παντάβας) μὴ πολεμήσωσι τοὺς Καουράβας, τότε ὁ ἐμὸς πατήρ (ὁ Δρούπαδα), ὁ ἀδελφός (ὁ Δρισταδύμνα), οἱ ἐμοὶ πέντε υἱοί, καὶ ὁ Ἀβιμανιούς πολεμήσουσι τοὺς Καουράβας. Οὕτως, ἦσαν πλείονες αἰτίαι δι’ ἃς οὐκ ἦν δυνατὸν ἀποτρέψαι τὸν πόλεμον. Τὸ παῦσαι τὸ εἰμαρμένον οὐκ ἔστιν ἐν ἀνθρωπίνῃ δυνάμει· ἀλλὰ ποιῶν τὸ καθῆκον αὐτοῦ, ἄνθρωπος δύναται ἐπιτυχεῖν τὴν ἐπαίρασιν αὐτοῦ, καὶ ἐκκλίνων ἀπὸ τοῦ καθῆκοντος δύναται ἐπαγαγεῖν τὴν καταδίκην αὐτοῦ. Ὁ ἔμφατος νοῦς ἐστιν ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐλεύθερος ἐστὶν ἐν τῷ ποιεῖν τὸ συμφέρον ἢ ἀσύμφορον ἑαυτῷ. Διὰ τοῦτο, διδοὺς τῷ Ἀργιούνα τὴν γνῶσιν τοῦ καθῆκοντος, ὁ Κύριος ἐδίδαξεν πᾶσαν τὴν ἀνθρωπότητα ὅτι δεῖ σπουδαῖον εἶναι ἐν τῇ ἐπιτελέσει τοῦ καθῆκοντος κατὰ τὰς ἐντολὰς τῶν γραφῶν καὶ οὐδέποτε δεῖ ἐξεκλίνειν ἀπ’ αὐτοῦ. Σύνδεσμος: Ἐν τῷ προηγουμένῳ στίχῳ, ὁ Ἀργιούνας ἀπήγγειλε τὸ συμπέρασμα τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτοῦ. Μετὰ τοῦτο, τί ἐποίησεν ὁ Ἀργιούνας—ὁ Σαντζάγια δηλοῖ τοῦτο ἐν τῷ ἑπομένῳ στίχῳ.