**3.10 – 3.11:** Στην αρχή της δημιουργίας, ο Πρατζαπάτι Μπράχμα, έχοντας δημιουργήσει τα όντα (κυρίως τους ανθρώπους) μαζί με τις διατάξεις για τα υποχρεωτικά καθήκοντα, τους είπε: «Μέσω αυτού του καθήκοντος, θα προάγετε την ευημερία όλων, και αυτό το καθήκον, με τη μορφή της *γιατζνιά* (θυσίας), θα σας παρέχει τα απαραίτητα μέσα για την εκπλήρωση των υποχρεώσεών σας. Μέσω των υποχρεωτικών καθηκόντων σας, προάγετε τους *ντεβά* (θεότητες), και ας σας προάγουν κι εκείνοι, μέσω των καθηκόντων τους, εσάς. Έτσι, αμοιβαία προάγοντάς ο ένας τον άλλο, θα επιτύχετε το υπέρτατο αγαθό».
**3.11 Σχόλιο:** Ερμηνεία – «*Sahayajñāḥ prajāḥ sṛiṣhṭvā purovācha prajāpatiḥ*» (Έχοντας δημιουργήσει τα όντα μαζί με τη *γιατζνιά*, ο Πρατζαπάτι τους μίλησε). Ο Μπραχμάτζι είναι ο δημιουργός και κύριος των όντων (της δημιουργίας)· επομένως, ενώ εκτελεί το δικό του καθήκον, συνεχώς σκέπτεται για την προστασία και την ευημερία τους. Διότι, αποτελεί καθήκον εκείνου που δημιουργεί να προστατεύει αυτό που δημιούργησε. Ο Μπραχμάτζι δημιουργεί τα όντα, παραμένει απασχολημένος με την προστασία τους και πάντα σκέπτεται το όφελός τους. Ως εκ τούτου, ονομάζεται «Πρατζαπάτι».
Στην αρχή της δημιουργίας, δηλαδή στην αρχή του κοσμικού κύκλου, ο Μπραχμάτζι δημιούργησε τους ανθρώπους προικισμένους με την καταλληλότητα και τη διακριτική ικανότητα για τα υποχρεωτικά καθήκοντα (βλ. σημείωση σ. 128). Η σωστή αξιοποίηση των ευνοϊκών και δυσμενών συνθηκών είναι αυτή που φέρνει ευημερία. Επομένως, ο Μπραχμάτζι δημιούργησε τους ανθρώπους παραχωρώντας τους τη διακριτική ικανότητα να αξιοποιούν σωστά τόσο τις ευνοϊκές όσο και τις δυσμενείς συνθήκες. Μέσω των ζώων, πουλιών, δέντρων κ.λπ., η φυσική ευεργεσία (εκπλήρωση του καθήκοντος) συμβαίνει λαμβάνοντας υπόψη το σωστό και το λάθος· αλλά οι άνθρωποι, χάρη στη χάρη του Θεού, έχουν λάβει ειδική διακριτική δύναμη. Επομένως, εάν εκτιμούν τη διακριτική τους ικανότητα και αποφεύγουν ακατάλληλες ενέργειες, τότε φυσικές ενέργειες για την ευημερία του κόσμου μπορούν επίσης να συμβαίνουν μέσω τους.
Οι *ντεβά* (θεότητες), οι σοφοί, οι πρόγονοι, οι άνθρωποι και άλλα ζώα, πουλιά, δέντρα κ.λπ., είναι όλα όντα. Μεταξύ αυτών, λόγω ειδικών προσόντων, δικαιωμάτων και μέσων, η ευθύνη για τη διατήρηση όλων των άλλων όντων βαρύνει τους ανθρώπους. Ως εκ τούτου, εδώ ο όρος «*prajāḥ*» χρησιμοποιείται ειδικά για τους ανθρώπους.
Ο Κάρμα Γιόγκα υφίσταται από αμνημόνευτων χρόνων. Στο τέταρτο κεφάλαιο, τρίτο στίχο, με τη λέξη «*purātanaḥ*» (αρχαίος), ο Κύριο λέει επίσης ότι αυτός ο Κάρμα Γιόγκα είχε σχεδόν χαθεί εδώ και πολύ καιρό, τον οποίο τώρα έχω πάλι δηλώσει σε εσάς. Το ίδιο σημείο αναφέρεται εδώ με άλλο τρόπο με τη λέξη «*purā*» (στους αρχαίους χρόνους) – «Όχι μόνο εγώ, αλλά ακόμη και ο Μπραχμάτζι, στην αρχή της δημιουργίας, έχοντας δημιουργήσει τα όντα μαζί με το καθήκον, τους διέταξε να ασκήσουν αυτόν τον ίδιο Κάρμα Γιόγκα». Το νόημα είναι ότι η παράδοση του Κάρμα Γιόγκα (εκτέλεση υποχρεωτικών καθηκόντων ανιδιοτελώς) ρέει από απαρχής χρόνου. Δεν πρόκειται για κάτι νέο.
Στο τέταρτο κεφάλαιο (στίχοι 24 έως 30), όλα τα μέσα που περιγράφονται για την επίτευξη του Υπέρτατου Εαυτού ονομάζονται με το όνομα «*γιατζνιά*»· όπως – *dravya yajna* (θυσία υλικού), *tapo yajna* (θυσία ασκήσεως), *yoga yajna* (θυσία γιόγκα), *prāṇāyāma*, κ.λπ. Γενικά, η λέξη «*γιατζνιά*» είναι γνωστή μόνο για ενέργειες σχετικές με τελετουργικά προσφορών στη φωτιά· αλλά στη Γκίτα, η λέξη «*γιατζνιά*» δηλώνει επίσης όλες τις προβλεπόμενες ενέργειες που εκτελούνται σύμφωνα με τις γραφικές διατάξεις. Τα υποχρεωτικά καθήκοντα που προκύπτουν σύμφωνα με το *varṇa* (τάξη), *āśrama* (στάδιο ζωής), *dharma* (νόμος), *jāti* (γένος), φύση, χώρα, χρόνο κ.λπ., εμπίπτουν στην «*γιατζνιά*». Όλες οι ενέργειες που εκτελούνται με το αίσθημα για την ευημερία των άλλων είναι επίσης «*γιατζνιά*». Η ευθύνη για μια τέτοια *γιατζνιά* (καθήκον) βαρύνει μόνο τους ανθρώπους.
«*Anena prasaviṣhyadhvam eṣha vo ’stviṣhṭa-kāmadhuk*» (βλ. σημείωση σ. 129.1) – Ο Μπραχμάτζι λέει στους ανθρώπους: «Με την εκπλήρωση των αντίστοιχων καθηκόντων σας, προάγετε όλους, προωθήστε τους! Κάνοντας έτσι, ας λαμβάνετε συνεχώς τα χρήσιμα υλικά για την εκτέλεση των καθηκόντων σας· ας μην υπάρχει ποτέ έλλειψή τους».
Για να απομακρύνει την τάση του Αρτζούνα προς την αδράνεια, ο Κύριο λέει ότι και από τα λόγια του Πρατζαπάτι Μπραχμάτζι, θα πρέπει να μάθετε την οδηγία να εκτελείτε υποχρεωτικά καθήκοντα. Μόνο με την εκτέλεση καθηκόντων για την ευημερία των άλλων μπορεί να συμβεί η προσωρινή και η μεταθανάτια πρόοδός σας.
Εκτελώντας ενέργεια με μια στάση χωρίς επιθυμία, αποκλειστικά με την έννοια του καθήκοντος, ένα άτομο απελευθερώνεται· και εκτελώντας ενέργεια με μια στάση που προκαλείται από επιθυμία, ένα άτομο δεσμεύεται. Στο παρόν πλαίσιο, η συζήτηση αφορά υποχρεωτικά καθήκοντα που εκτελούνται με μια στάση χωρίς επιθυμία. Επομένως, εδώ το να πάρουμε το νόημα της λέξης «*iṣhṭa-kāma*» ως «επιθυμητά αντικείμενα απόλαυσης» (που υποδηλώνει μια στάση που προκαλείται από επιθυμία) δεν φαίνεται κατάλληλο. Εδώ, το νόημα αυτής της λέξης είναι – τα απαραίτητα υλικά για την εκτέλεση της *γιατζνιά* (υποχρεωτικού καθήκοντος) (βλ. σημείωση σ. 129.2).
Ένας Κάρμα Γιόγκι είναι πάντα έτοιμος να υπηρετήσει ή να ωφελήσει τους άλλους. Επομένως, σύμφωνα με το διάταγμα του Πρατζαπάτι Μπραχμάτζι, ποτέ δεν του λείπουν τα υλικά, η ικανότητα και τα απαραίτητα αντικείμενα για τη σωματική διατήρηση που απαιτούνται για την υπηρεσία των άλλων. Αυτά τα χρήσιμα πράγματα τα λαμβάνει εύκολα και συνεχώς. Σύμφωνα με το διάταγμα του Μπραχμάτζι, όποια υλικά έχει λάβει οποιοσδήποτε για την εκτέλεση καθηκόντων, αυτά είναι εντελώς επαρκή για να εκπληρώσει το καθήκον του. Τα υλικά για το καθήκον δεν είναι ποτέ ελλιπή για κανέναν. Δεν μπορεί ποτέ να υπάρξει ασυμφωνία στο διάταγμα του Μπραχμάτζι· διότι όταν έχει ορίσει την εκτέλεση του καθήκοντος, τότε η παροχή των υλικών επαρκών για την εκπλήρωση αυτού του καθήκοντος εξαρτάται επίσης αποκλειστικά από Αυτόν.
Στην πραγματικότητα, το ανθρώπινο σώμα δεν προορίζεται για απόλαυση ηδονών – «Αυτό το σώμα δεν είναι για απόλαυση αισθητηριακών αντικειμένων» (Μάνας 7.44.1). Επομένως, κανένα αληθινό γράμμα δεν δίνει την εντολή ή το διάταγμα να «απολαμβάνει τις κοσμικές ηδονές». Η κοινωνία επίσης δεν δίνει άδεια για ανεξέλεγκτη απόλαυση. Αντιθέτως, τόσο τα γράμματα όσο και η κοινωνία δίνουν την εντολή ή το διάταγμα να δίνουμε ευτυχία στους άλλους. Για παράδειγμα, ο πατέρας λαμβάνει την εντολή ότι πρέπει να θρέψει και να αναθρέψει τον γιο, αλλά πουθενά δεν υπάρχει εντολή ότι ο γιος πρέπει να λαμβάνει υπηρεσία από τον πατέρα. Ομοίως, θα πρέπει να γίνει κατανοητό για άλλες σχέσεις όπως ο γιος, η σύζυγος κ.λπ.
Ένας Κάρμα Γιόγκι διατηρεί πάντα το αίσθημα του να δίνει, όχι του να παίρνει· διότι το αίσθημα του να παίρνει είναι δεσμευτικό. Η διατήρηση του αισθήματος του να παίρνει όχι μόνο εμποδίζει την επίτευξη της απελευθέρωσης αλλά δημιουργεί επίσης εμπόδια στην απόκτηση κοσμικών αντικειμένων. Σχεδόν όλοι βιώνουν ότι στον κόσμο, κανείς δεν επιθυμεί να δώσει σε εκείνον που διατηρεί το αίσθημα του να παίρνει. Επομένως, ο Μπραχμάτζι λέει ότι μόνο με την εκτέλεση καθήκοντος ανιδιοτελώς, χωρίς να επιθυμεί τίποτα, μπορεί ένα άτομο να επιτύχει την πρόοδό του (ευημερία).
«*Devān bhāvayatānena*» – Εδώ η λέξη «*deva*» είναι ενδεικτική· επομένως, κάτω από αυτόν τον όρο, θα πρέπει να γίνουν κατανοητά όλα τα όντα – άνθρωποι, *ντεβά*, σοφοί, πρόγονοι κ.λπ. Διότι ο στόχος ενός Κάρμα Γιόγκι είναι να δίνει ευτυχία σε όλα τα όντα μέσω των υποχρεωτικών του καθηκόντων. Επομένως, εδώ ο Μπραχμάτζι διατάζει τους ανθρώπους, για την πρόοδο όλων των όντων, να τηρούν αυτή τη *γιατζνιά* με τη μορφή των υποχρεωτικών τους καθηκόντων. Με την εκπλήρωση των αντίστοιχων καθηκόντων του, η ευημερία ενός ατόμου συμβαίνει αυτόματα (Γκίτα 18.45). Μόνο οι άνθρωποι είναι πλήρως αρμόδιοι να λάβουν την οδηγία για την εκτέλεση καθήκοντος. Μόνο οι άνθρωποι έχουν λάβει την ελευθερία να δρουν· επομένως, πρέπει να κάνουν σωστή χρήση αυτής της ελευθερίας.
«*Te devā bhāvayantu vaḥ*» – Όπως τα λουλούδια και οι καρποί εμφανίζονται φυσικά στα δέντρα, αναρριχητικά φυτά κ.λπ.· αλλά αν τους δοθεί λίπασμα και νερό, τότε τα λουλούδια και οι καρποί αναπτύσσονται πάνω τους ιδιαίτερα. Ομοίως, μέσω της λατρείας και της προσφοράς, οι *ντεβά* τρέφονται, με αποτέλεσμα οι λειτουργίες τους να γίνονται ιδιαίτερα δίκαιες. Αλλά όταν οι άνθρωποι δεν λατρεύουν τους *ντεβά* μέσω των καθηκόντων τους, τότε οι *ντεβά* δεν λαμβάνουν τροφή, με αποτέλεσμα να προκύπτει έλλειψη σε αυτούς για την εκτέλεση των καθηκόντων τους. Λόγω ελλείψεως στην εκπλήρωση των καθηκόντων τους, συμβαίνουν στον κόσμο καταστροφές όπως ξηρασία, υπερβολική βροχή κ.λπ.
«*Parasparaṁ bhāvayantaḥ*» – Το νόημα αυτών των λέξεων δεν πρέπει να γίνει κατανοητό ως: πρέπει να υπηρετούμε τους άλλους μόνο αν μας υπηρετούν κι εκείνοι. Αντίθετα, πρέπει να γίνει κατανοητό ως: είτε οι άλλοι μας υπηρετούν είτε όχι, πρέπει σίγουρα να τους υπηρετούμε μέσω του καθήκοντος μας. Τι κάνουν ή δεν κάνουν οι άλλοι· είτε μας δίνουν ευτυχία είτε θλίψη – δεν πρέπει να έχουμε καμία ανησυχία με αυτά τα θέματα· διότι εκείνος που κοιτάζει τα καθήκοντα των άλλων πέφτει μακριά από το δικό του καθήκον. Κατά συνέπεια, συμβαίνει η πτώση του. Το να κάνουμε τους άλλους να εκπληρώσουν το καθήκον τους δεν είναι καν θέμα δικαιώματός μας. Πρέπει να εκπληρώσουμε μόνο το δικό μας καθήκον για την ευημερία όλων και να δώσουμε ευτυχία σε όλους μέσω αυτού. Στην υπηρεσία, δεν πρέπει να κρατήσουμε ούτε λίγο από την κατανόησή μας, την ικανότητά μας, το χρόνο μας ή τα υλικά μας για τον εαυτό μας. Μόνο τότε θα υπάρξει πλήρης αποσύνδεση από την αδράνεια.
Πρέπει να υπηρετήσουμε όλες τις κοσμικές μας σχέσεις – μητέρα, πατέρα, σύζυγο, παιδιά, αδέλφια, νύφες κ.λπ. Αυτές οι σχέσεις δεν είναι για να παίρνουμε τη δική μας ευχαρίστηση. Σύμφωνα με όποια σχέση έχουμε μαζί τους, να τους υπηρετούμε ανάλογα, να τους δίνουμε ευτυχία σύμφωνα με την καταλληλότητα, είναι το καθήκον μας. Το να έχουμε οποιαδήποτε προσδοκία από αυτούς και να θεωρούμε το δικαίωμά μας πάνω τους είναι ένα μεγάλο λάθος. Είμαστε υπόχρεοι σε αυτούς, και γεννιόμαστε ανάμεσά τους για να εξοφλήσουμε αυτό το χρέος. Επομένως, το να υπηρετούμε ανιδιοτελώς αυτούς τους συγγενείς και να εξοφλούμε το χρέος μας – αυτό είναι το πρωταρχικό απαραίτητο καθήκον μας. Πρέπει να υπηρετήσουμε όλους· αλλά η υπηρεσία εκείνων των συγγενών για τους οποίους είμαστε υπεύθυνοι πρέπει να γίνει πρώτα.
Η αρχή είναι ότι το σώμα, οι αισθήσεις, ο νους, ο νους, τα αντικείμενα κ.λπ., δεν είναι δικά μας και δεν είναι για εμάς. Επομένως, με την εκπλήρωση των αντίστοιχων καθηκόντων, η αμοιβαία πρόοδος συμβαίνει αυτόματα.
**Το Βαθύ Ζήτημα Σχετικά με Καθήκον και Δικαιώματα:**
Ο Κάρμα Γιόγκα συμβαίνει μόνο όταν ένα άτομο, εκπληρώνοντας το καθήκον του, προστατεύει τα δικαιώματα των άλλων. Για παράδειγμα, η υπηρεσία των γονέων είναι καθήκον του γιου και δικαίωμα των γονέων. Αυτό που είναι δικαίωμα του άλλου γίνεται καθήκον μας. Επομένως, κάθε άτομο πρέπει να προστατεύει τα δικαιώματα των άλλων εκπληρώνοντας το δικό του καθήκον και δεν πρέπει να κοιτάζει το καθήκον των άλλων. Κοιτάζοντας το καθήκον των άλλων, ένα άτομο ο ίδιος πέφτει μακριά από το καθήκον· διότι το να κοιτάζουμε το καθήκον του άλλου δεν είναι καθήκον μας. Το νόημα είναι ότι το να ωφελούμε τους άλλους είναι καθήκον μας και δικαίωμά τους. Αν και τα δικαιώματα είναι υποτελή στο καθήκον, ωστόσο ένα άτομο δεν πρέπει να κοιτάζει καθόλου τα δικά του δικαιώματα· αντίθετα, πρέπει να παραιτηθεί από τα δικαιώματά του. Πρέπει να εκτελεί το καθήκον του μόνο για την προστασία των δικαιωμάτων των άλλων. Το να κοιτάζουμε το καθήκον των άλλων και να καθιερώνουμε τα δικά μας δικαιώματα είναι αυτό που προκαλεί μεγάλη πτώση σε αυτόν τον κόσμο και στον επόμενο. Στην παρούσα εποχή, η ρίζα της αναταραχής, της έριδας και της σύγκρουσης που παρατηρείται στα σπίτια και στην κοινωνία είναι ακριβώς αυτή: οι άνθρωποι απαιτούν τα δικαιώματά τους αλλά δεν εκπληρώνουν τα καθήκοντά τους! Επομένως, ο Μπραχμάτζι οδηγεί τους *ντεβά* και τους ανθρώπους ότι το να ωφελείτε ο ένας τον άλλον είναι καθήκον σας.
«*Śhreyaḥ param avāpsyatha*» – Γενικά, έχει διαμορφωθεί η αντίληψη ότι η δήλωση εδώ για την επίτευξη του υπέρτατου αγαθού είναι μια υπερβολή, αλλά στην πραγματικότητα, δεν είναι έτσι. Εάν κάποιος έχει αμφιβολία σε αυτό, μπορεί να το δοκιμάσει και να το δει μόνος του. Όπως επιστρέφοντας μια κατάθεση στον φύλακά της, δεν έχουμε καμία σχέση με εκείνον τον φύλακα ή εκείνη την κατάθεση· ομοίως, χρησιμοποιώντας κοσμικά αντικείμενα στην υπηρεσία του κόσμου, δεν έχουμε καμία σχέση με τον κόσμο ή τα κοσμικά αντικείμενα. Μόλις διακοπεί η υποτιθέμενη σύνδεση με τον κόσμο, συμβαίνει η εμπειρία της *Chimmayatā* (καθαρής συνείδησης). Επομένως, το να φανταζόμαστε υπερβολή στα λόγια του Πρατζαπάτι Μπραχμάτζι είναι ακατάλληλο.
Η αρχή είναι ότι όσο ένα άτομο ενεργεί για τον εαυτό του, οι ενέργειές του δεν τελειώνουν και δεσμεύεται όλο και περισσότερο από αυτές. Εκείνος μόνο εκπληρώνεται που ποτέ δεν κάνει τίποτα για τον εαυτό του. Με το να μην κάνει τίποτα για τον εαυτό του, ακόμη και αμαρτωλή συμπεριφορά δεν συμβαίνει· διότι η αμαρτωλή συμπεριφορά συμβαίνει μόνο λόγω επιθυμίας (3.37). Επομένως, ένας αναζητητής που επιθυμεί τη δική του ευημερία πρέπει, σύμφωνα με τις εντολές των γραμμάτων, να παραιτηθεί από την επιθυμία για καρπούς και προσκόλληση και να γίνει επιμελής στην εκτέλεση υποχρεωτικών καθηκόντων· τότε η ευημερία επιτυγχάνεται αυτόματα.
Με την παραίτηση από τις δικές μας επιθυμίες, συμβαίνει η ευημερία ολόκληρου του κόσμου. Εκείνος που, προσκολλημένος, απολαμβάνει ηδονές για την εκπλήρωση των επιθυμιών του, όχι μόνο βλάπτει τον εαυτό του (προκαλεί την πτώση του), αλλά βλάπτει επίσης εκείνους που στερούνται των μέσων απόλαυσης, δηλαδή τους δίνει θλίψη. Διότι, βλέποντας ένα άτομο με μέσα απόλαυσης, είναι φυσικό για ένα άτομο που στερείται να νιώθει θλίψη για την έλλειψη αυτών των μέσων. Έτσι, ένα άτομο που απολαμβάνει ηδονές για τον εαυτό του δεν μπορεί ποτέ να ξεφύγει από τη βία. Ακριβώς αντίθετα με αυτό, βλέποντας ένα άτομο να τρέχει το πνευματικό μονοπάτι, οι άλλοι αυτόματα αποκτούν ειρήνη, διότι όλοι έχουν ίσο δικαίωμα στον πνευματικό πλούτο. Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι εάν ένα άτομο, παραιτούμενος από επιθυμία και προσκόλληση, συνεχίσει να εκτελεί τα υποχρεωτικά του καθήκοντα, τότε σύμφωνα με τη δήλωση του Μπραχμάτζι, σίγουρα θα επιτύχει το υπέρτατο αγαθό. Δεν υπάρχει αμφιβολία σε αυτό.
Εδώ, η επίτευξη του υπέρτατου αγαθού αναφέρεται κυρίως για τους ανθρώπους, όχι για τους *ντεβά*. Διότι το είδος των *ντεβά* δεν δημιουργήθηκε για να επιτύχει τη δική του απελευθέρωση. Οι *ντεβά* δημιουργούνται για να δίνουν αποτελέσματα σύμφωνα με τις ενέργειες που εκτελούν οι άνθρωποι, να δίνουν τα υλικά για δράση και να απολαμβάνουν τους καρπούς των δικών τους ευοίων ενεργειών. Δεν είναι ότι δίνουν τα υλικά για δράση με μια στάση χωρίς επιθυμία. Ωστόσο, εάν ακόμη και μεταξύ αυτών των *ντεβά*, κάποιος αναπτύξει την επιθυμία για τη δική του απελευθέρωση, τότε δεν υπάρχει απαγόρευση για την απελευθέρωσή του να συμβεί, δηλαδή εάν κάποιος επιθυμεί να επιτύχει την απελευθέρωσή του, μπορεί. Όταν δεν υπάρχει απαγόρευση ακόμη και για τον πιο αμαρτωλό άνθρωπο να απελευθερωθεί, τότε πώς μπορεί να υπάρχει απαγόρευση για τους *ντεβά* (που είναι ένα αξιόλογο είδος) να επιτύχουν την απελευθέρωσή τους; Ακόμη κι έτσι, ο στόχος των *ντεβά* παραμένει η απόλαυση των ηδονών, επομένως γενικά δεν έχουν την επιθυμία για τη δική τους απελευθέρωση.
★🔗
