**3.10 – 3.11:** Mwanzo wa uumbaji, Prajapati Brahma, baada ya kuumba viumbe (hasa wanadamu) pamoja na maagizo ya majukumu ya lazima, aliwaambia: "Kwa jukumu hili, mtasaidia ustawi wa wote, na jukumu hili katika mfumo wa sadaka litakupeni vyombo muhimu vya kutimiza majukumu yenu. Kwa majukumu yenu ya lazima, wafanyie wema miungu, na hao miungu, kwa majukumu yao, nawafanyie wema ninyi. Hivyo, kwa kusaidiana, mtapata wema kuu."
**3.11 Ufafanuzi:** Maelezo – 'Sahayajñāḥ prajāḥ sṛiṣhṭvā purovācha prajāpatiḥ' (Baada ya kuumba viumbe pamoja na sadaka, Prajapati aliwaambia). Brahmaji ndiye muumbaji na bwana wa viumbe (uumbaji); kwa hivyo, wakati anafanya jukumu lake mwenyewe, anaendelea kuzingatia ulinzi na ustawi wao. Kwani, inakuwa jukumu la yule anayeumba kulinda alichoumbwa. Brahmaji huumba viumbe, anabaki kushughulika na ulinzi wao, na daima anawafikiria kwa manufaa yao. Kwa hivyo, anaitwa 'Prajapati'.
Mwanzoni mwa uumbaji, yaani, mwanzoni mwa mzunguko wa ulimwengu, Brahmaji aliwaumba wanadamu waliopewa ustahiki na uwezo wa kutambua kwa ajili ya majukumu ya lazima (angalia kidokezo uk. 128). Matumizi sahihi ya hali nzuri na isiyofaa ndiyo inaleta ustawi. Kwa hivyo, Brahmaji aliwaumba wanadamu kwa kuwawekea uwezo wa kutambua kutumia vyema hali nzuri na isiyofaa. Kupitia wanyama, ndege, miti, n.k., ustawi wa asili (utimizo wa wajibu) hutokea kwa kuzingatia sawa na sawa; lakini wanadamu, kwa neema ya Mungu, wamepata uwezo maalum wa kutofautisha. Kwa hivyo, ikiwa wanathamini utambuzi wao na kuepuka vitendo visivyofaa, basi vitendo vya asili kwa ustawi wa ulimwengu vinaweza pia kutokea kupitia wao.
Miungu, wataalamu, mababu zetu, wanadamu, na wanyama wengine, ndege, miti, n.k., ni viumbe vyote. Miongoni mwa haya, kwa sababu ya sifa maalum, haki, na njia, wajibu wa kutunza viumbe vingine vyote umewekwa juu ya wanadamu. Kwa hivyo, hapa neno 'prajāḥ' linatumika hasa kwa wanadamu.
Karma Yoga imekuwepo tangu enzi za kale. Katika sura ya nne, aya ya tatu, kwa neno 'purātanaḥ' (ya kale), Bwana pia anasema kwamba Karma Yoga hii ilikuwa imekaribia kupotea tangu zamani sana, ambayo sasa nimeikumbusha tena kwenu. Hoja hiyo hiyo imesemwa hapa kwa njia nyingine kwa neno 'purā' (katika nyakati za kale) – 'Si mimi tu, lakini hata Brahmaji, mwanzoni mwa uumbaji, baada ya kuumba viumbe pamoja na wajibu, aliwaamuru wafanye Karma Yoga hiyo hiyo.' Maana yake ni kwamba mila ya Karma Yoga (kutimiza majukumu ya lazima bila nafsi) imekuwa ikitiririka tangu wakati usio na mwanzo. Hili si jambo jipya.
Katika sura ya nne (aya 24 hadi 30), njia zote zilizoelezewa za kufikia Mwenyezi Mungu zinaitwa kwa jina la 'yajna'; kama vile – dravya yajna (sadaka ya vitu), tapo yajna (sadaka ya kujinyima), yoga yajna (sadaka ya yoga), prāṇāyāma, n.k. Kwa ujumla, neno 'yajna' lina umaarufu tu kwa vitendo vinavyohusiana na matambiko ya moto; lakini katika Gita, neno 'yajna' pia linamaanisha vitendo vyote vilivyopangwa vinavyofanywa kulingana na maagizo ya maandiko. Majukumu ya lazima yanayopatikana kulingana na varṇa, āśrama, dharma, jāti, asili, nchi, wakati, n.k., yanajumuishwa katika 'yajna'. Vitendo vyote vinavyofanywa kwa hisia za ustawi wa wengine pia ni 'yajna'. Wajibu wa yajna (wajibu) kama huo umewekwa juu ya wanadamu pekee.
'Anena prasaviṣhyadhvam eṣha vo ’stviṣhṭa-kāmadhuk' (angalia kidokezo uk. 129.1) – Brahmaji anawaambia wanadamu: "Kwa kutimiza majukumu yenu mbalimbali, wasaidieni wote, waendeleze! Kwa kufanya hivyo, muendelee kupokea vifaa muhimu vya kutekeleza majukumu yenu; kamwe usikose."
Ili kuondoa mwelekeo wa Arjuna kuelekea kutotenda, Bwana anasema kwamba kutokana na maneno ya Prajapati Brahmaji pia, unapaswa kujifunza maagizo ya kutimiza majukumu ya lazima. Ni kwa kutimiza majukumu kwa ustawi wa wengine tu ndivyo maendeleo yako ya kidunia na ya akhera yatakavyotokea.
Kwa kutenda tendo kwa mtazamo usio na tamaa, kwa kuzingatia tu wajibu, mtu hufiwa huru; na kwa kutenda tendo kwa mtazamo unaochochewa na tamaa, mtu hufungwa. Katika muktadha huu, mazungumzo yanahusu majukumu ya lazima yanayofanywa kwa mtazamo usio na tamaa. Kwa hivyo, hapa kuchukua maana ya neno 'iṣhṭa-kāma' kama 'vitu vinavyotamkwa vya kufurahia' (kinachoonyesha mtazamo unaochochewa na tamaa) haionekani kuwa sawa. Hapa, maana ya neno hili ni – vifaa muhimu vya kutekeleza yajna (jukumu la lazima) (angalia kidokezo uk. 129.2).
Karma Yogi daima tayari kuwahudumia au kuwafaa wengine. Kwa hivyo, kulingana na amri ya Prajapati Brahmaji, haachiwi kamwe vifaa, uwezo, na vitu muhimu vya kutunza mwili vinavyohitajika kuwahudumia wengine. Anapokea vitu hivi muhimu kwa urahisi na kuendelea. Kulingana na amri ya Brahmaji, vifaa vyote ambavyo mtu yeyote amepokea kwa ajili ya kutimiza majukumu, vinasimamia kabisa kumwezesha kutimiza wajibu wake. Vifaa vya wajibu havijawahi kuwa havikamiliki kwa mtu yeyote. Hapana budi kuwa na utofauti wowote katika amri ya Brahmaji; kwa sababu wakati Amemwagiza utekelezaji wa wajibu, basi kutoa vifaa vya kutosha kwa utimizo huo pia kunategemea Yeye pekee.
Kwa kweli, mwili wa mwanadamu haukusudiwa kufurahia anasa – 'Mwili huu si wa kufurahia vitu vya hisia' (Manas 7.44.1). Kwa hivyo, hakuna maandiko halisi yanayotoa agizo au amri ya 'kufurahia anasa za kidunia'. Jamii pia haitoi ruhusa ya kufurahia bila kizuizi. Kinyume chake, maandiko na jamii zote zinatoa agizo au amri ya kuwapa wengine furaha. Kwa mfano, baba anapokea agizo kwamba anapaswa kumlea na kumkua mwana, lakini hakuna mahali ambapo kuna agizo kwamba mwana anapaswa kuchukua huduma kutoka kwa baba. Vivyo hivyo, inapaswa kuelewewa kwa mahusiano mengine kama mwana, mke, n.k.
Karma Yogi daima hudumia hisia ya kutoa, si ya kuchukua; kwa sababu hisia ya kuchukua inafunga. Kudumisha hisia ya kuchukua sio tu kinazuia kufikiwa kwa uhuru bali pia kinatengeneza vikwazo katika kupata vitu vya kidunia. Karibu kila mtu anajua kuwa katika ulimwengu, hakuna mtu anayetaka kumpa yule anayedumisha hisia ya kuchukua. Kwa hivyo, Brahmaji anasema kwamba ni kwa kutimiza wajibu bila nafsi, bila kutamani chochote, ndivyo mtu anaweza kufanikisha maendeleo yake (ustawi).
'Devān bhāvayatānena' – Hapa neno 'deva' linaonyesha; kwa hivyo, chini ya neno hili, viumbe vyote – wanadamu, miungu, wataalamu, mababu zetu, n.k. – vinapaswa kueleweka. Kwa sababu lengo la Karma Yogi ni kuwapa furaha viumbe vyote kupitia majukumu yake ya lazima. Kwa hivyo, hapa Brahmaji anawaamuru wanadamu, kwa maendeleo ya viumbe vyote, kuzingatia yajna hii katika mfumo wa majukumu yao ya lazima. Kwa kutimiza majukumu yake mbalimbali, ustawi wa mtu hutokea kiatomati (Gita 18.45). Wanadamu pekee ndio waliostahiki kabisa kupokea mafundisho ya kutimiza wajibu. Wanadamu pekee ndio wamepata uhuru wa kutenda; kwa hivyo, wanapaswa kutumia uhuru huu ipasavyo.
'Te devā bhāvayantu vaḥ' – Kama vile maua na matunda yanavyojitokeza kiasili kwenye miti, mizabibu, n.k.; lakini ikiwa wamepewa mbolea na maji, basi maua na matunda hukua juu yao hasa. Vivyo hivyo, kwa ibada na kutoa, miungu hulishwa, na kwa njia hiyo kazi zao huwa za haki hasa. Lakini wanadamu wanapomshinda mungu kupitia majukumu yao, basi miungu haipati lishe, na kwa njia hiyo upungufu hutokea kwao katika kutimiza majukumu yao. Kwa sababu ya upungufu katika utimizo wa wajibu wao, majanga kama ukame, mvua nyingi, n.k., hutokea ulimwenguni.
'Parasparaṁ bhāvayantaḥ' – Maana ya maneno haya haipaswi kueleweka kama: tunapaswa kuwahudumia wengine tu ikiwa wanatuhudumia. Badala yake, inapaswa kueleweka kama: iwapo wengine wanatuhudumia au la, lazima tuwatumikie kwa hakika kupitia wajibu wetu. Nini wengine wanafanya au hawafanyi; iwapo wanatupa furaha au huzuni – hatupaswi kuwa na wasiwasi na mambo haya; kwa sababu anayeangalia majukumu ya wengine huanguka kutoka kwa wajibu wake mwenyewe. Kwa hivyo, anguko lake hutokea. Kuwafanya wengine watimize wajibu wao sio hata jambo la haki yetu. Tunapaswa kutimiza tu wajibu wetu wenyewe kwa ustawi wa wote na kuwapa furaha wote kupitia hilo. Katika kuhudumia, hatupaswi kuhifadhi hata kidogo ufahamu wetu, uwezo wetu, wakati wetu, au vifaa vyetu kwa ajili yetu wenyewe. Ndipo tu kutengwa kabisa kutoka kwa uvivu kutakuwapo.
Tunapaswa kuwahudumia mahusiano yetu yote ya kidunia – mama, baba, mke, watoto, ndugu, shemeji, n.k. Mahusiano haya si ya kuchukua raha yetu wenyewe. Kulingana na uhusiano wowote tulio nao nao, kuwahudumia ipasavyo, kuwapa furaha kulingana na usawa, ndio wajibu wetu. Kuwa na matarajio yoyote kutoka kwao na kuzingatia haki yetu juu yao ni kosa kubwa. Tuna deni kwao, na tumezaliwa katikati yao ili kulipa deni hilo. Kwa hivyo, kuwahudumia ndugu hao bila nafsi na kulipa deni letu – hili ndilo jukumu letu la lazima la kwanza. Tunapaswa kuwahudumia kila mtu; lakini huduma ya ndugu hao ambao tunawajibika kwao inapaswa kufanywa kwanza.
Kanuni ni kwamba mwili, fahamu, akili, vitu, n.k., si vyetu na sivyo kwa ajili yetu. Kwa hivyo, kwa kutimiza majukumu mbalimbali, maendeleo ya pande zote hutokea kiatomati.
**Jambo la Kina Kuhusu Wajibu na Haki:**
Karma Yoga hutokea tu wakati mtu, kwa kutimiza wajibu wake, anailinda haki za wengine. Kwa mfano, kuwahudumia wazazi ni wajibu wa mwana na haki ya wazazi. Kile kinachokuwa haki ya mwingine kinakuwa wajibu wetu. Kwa hivyo, kila mtu lazima ailinde haki za wengine kwa kutimiza wajibu wake mwenyewe na asiangalie wajibu wa wengine. Kwa kuangalia wajibu wa wengine, mtu mwenyewe huanguka kutoka kwa wajibu; kwa sababu kuangalia wajibu wa mwingine sio wajibu wetu. Maana yake ni kwamba kuwafaa wengine ni wajibu wetu na haki yao. Ingawa haki zinategemea wajibu, bado mtu hapaswi kuangalia haki zake mwenyewe hata kidogo; badala yake, anapaswa kujiondoa haki zake. Lazima atimize wajibu wake tu kwa ajili ya kulinda haki za wengine. Kuangalia wajibu wa wengine na kuanzisha haki zake mwenyewe ndicho kinachosababisha anguko kubwa katika ulimwengu huu na ule ujao. Katika wakati huu, chanzo cha msingi cha wasiwasi, ugomvi, na mzozo unaoonekana nyumbani na katika jamii ni hiki hasa: watu wanadai haki zao lakini hawawatimizi majukumu yao! Kwa hivyo, Brahmaji anawafundisha miungu na wanadamu kwamba kuwafanyia wema wengine ni wajibu wenu.
'Śhreyaḥ param avāpsyatha' – Kwa ujumla, dhana imeundwa kwamba taarifa hapa juu ya kufikia wema kuu ni kuzidisha, lakini kwa kweli, si hivyo. Ikiwa mtu yeyote ana shaka katika hili, anaweza kujaribu na kuona mwenyewe. Kama vile kwa kurudisha amana kwa mlinzi wake, hatuna uhusiano wowote na mlinzi huyo au amana hiyo; vivyo hivyo, kwa kutumia vitu vya kidunia katika huduma ya ulimwengu, hatuna uhusiano na ulimwengu au vitu vya kidunia. Mara tu uhusiano uliodhaniwa na ulimwengu unapokatika, uzoefu wa Chimmayatā (ufahamu safi) hutokea. Kwa hivyo, kufikiria kuzidisha katika maneno ya Prajapati Brahmaji si sawa.
Kanuni ni kwamba mtu anapofanya kwa ajili yake mwenyewe, vitendo vyake havimaliziki na anazidi kufungwa navyo. Yeye pekee ndiye anayetimizwa ambaye hafanyi chochote kwa ajili yake mwenyewe. Kwa kutofanya chochote kwa ajili yake mwenyewe, hata tabia ya dhambi haitokei; kwa sababu tabia ya dhambi hutokea tu kwa sababu ya tamaa (3.37). Kwa hivyo, mtafutaji anayetamani ustawi wake mwenyewe anapaswa, kulingana na maagizo ya maandiko, kuacha tamaa ya matunda na mshikamano na kuwa bidii katika kutimiza majukumu ya lazima; basi ustawi unafanikiwa kiatomati.
Kwa kujiondoa tamaa zake mwenyewe, ustawi wa ulimwengu wote hutokea. Anaye, kwa mshikamano, kufurahia anasa kwa ajili ya kutimiza matakwa yake, haijidhuru tu (husababisha anguko lake), bali pia anawadhuru wale wasio na njia za kufurahia, yaani, anawapa huzuni. Kwa sababu, kuona mtu mwenye njia za kufurahia, ni kawaida kwa mtu aliye na upungufu kuhisi huzuni kwa ukosefu wa njia hizo. Hivyo, mtu anayejifurahisha kwa ajili yake mwenyewe hawezi kamwe kuepuka jeuri. Kinyume kabisa na hili, kuona mtu anayepita njia ya kiroho, wengine hupata amani kiatomati, kwa sababu kila mtu ana haki sawa juu ya utajiri wa kiroho. Hitimisho linalotolewa ni kwamba ikiwa mtu, akiwa ameacha tamaa na mshikamano, anaendelea kutimiza majukumu yake ya lazima, basi kulingana na taarifa ya Brahmaji, hakika atafikia wema kuu. Hakuna shaka katika hili.
Hapa, kufikiwa kwa wema kuu kimesemwa hasa kwa wanadamu, si kwa miungu. Kwa sababu aina ya mungu haijaumbwa kwa ajili ya kufanikisha ukombozi wao wenyewe. Miungu imeumbwa kutoa matokeo kulingana na vitendo wanavyofanya wanadamu, kutoa vifaa vya kitendo, na kufurahia matunda ya vitendo vyao vyema. Sio kwamba wanatoa vifaa vya kitendo kwa mtazamo usio na tamaa. Hata hivyo, ikiwa hata miongoni mwa miungu hiyo, mtu yeyote anakuza tamaa ya ukombozi wake mwenyewe, basi hakuna kizuizi kwa ukombozi wake kutokea, yaani, ikiwa mtu yeyote anataka kufanikisha ukombozi wake, anaweza. Wakati hakuna kizuizi hata kwa mwanadamu mwenye dhambi zaidi kukombolewa, basi vipi kunaweza kuwa na kizuizi kwa miungu (ambayo ni aina yenye sifa nzuri) kufanikisha ukombozi wao? Hata hivyo, lengo la miungu ni kufurahia anasa, kwa hivyo kwa ujumla hawana tamaa ya ukombozi wao wenyewe.
★🔗
