3.8. Να εκτελείς το προωρισμένο σου καθήκον-δράση σύμφωνα με τις γραφικές εντολές· διότι η δράση είναι ανώτερη της αδράνειας, και ακόμη και η διατήρηση του σώματός σου δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς δράση.
Ερμηνεία: «Να εκτελείς το προωρισμένο σου καθήκον» – Οι Γραφές προστάζουν την εκτέλεση δύο ειδών δράσεων: των προγραφέντων (vihita) και των προωρισμένων/καθηκόντων (niyata). Οι προγραφείσες δράσεις αναφέρονται σε εκείνες που γενικά προστάζονται από τις Γραφές ως εντολές, όπως οι ευχαί, οι νηστείες, η λατρεία κ.λπ. Είναι δύσκολο για ένα άτομο να εκτελέσει όλες αυτές τις προγραφείσες δράσεις πλήρως. Ωστόσο, είναι ευκολότερο να παραιτηθεί κανείς από τις απαγορευμένες δράσεις. Το να μην μπορεί κανείς να εκτελέσει προγραφείσες δράσεις δεν είναι τόσο επιζήμιο όσο το όφελος που αποκτάται από την εγκατάλειψη των απαγορευμένων δράσεων· όπως το να μην ψεύδεται, να μην κλέβει, να μην διαπράττει βία κ.λπ. Όταν οι απαγορευμένες δράσεις εγκαταλείπονται, οι προγραφείσες δράσεις αρχίζουν να συμβαίνουν αυθόρμητα. Η προωρισμένη δράση αναφέρεται στο καθήκον-δράση που λαμβάνεται σύμφωνα με το varna (τάξη), το ashrama (στάδιο ζωής), την εγγενή φύση και τις περιστάσεις· όπως το φαγητό, η διεξαγωγή επιχειρήσεων, η οικοδόμηση σπιτιού, η καθοδήγηση ενός χαμένου ανθρώπου κ.λπ.
Από την οπτική της Καρμαγιόγκα, οποιοδήποτε καθήκον-δράση προτάσσεται από τις Γραφές και είναι σύμφωνο με το varna-dharma που έχει λάβει, είτε είναι σκληρή είτε ευγενική, αυτή ακριβώς είναι προωρισμένη δράση. Εδώ, μέσω των λέξεων «Να εκτελείς προωρισμένη δράση», ο Κύριος λέει στον Αρτζούνα ότι, ως Kshatriya, η μάχη του πολέμου που λαμβάνεται λόγω των περιστάσεων σύμφωνα με το varna-dharma σου είναι η φυσική σου δράση (Γκίτα 18.43). Για έναν Kshatriya, η δράση του πολέμου, που φαίνεται βίαιη και σκληρή, δεν είναι στην πραγματικότητα σκληρή· αντίθετα, για αυτόν, είναι προωρισμένη δράση. Στο δεύτερο κεφάλαιο, ο Κύριος είπε ότι ακόμη και από την οπτική του δικού σου dharma, η μάχη είναι προωρισμένη δράση για σένα – «Λαμβάνοντας υπόψη και το δικό σου καθήκον, δεν πρέπει να διστάσεις» (2.31). Στην αλήθεια, το δικό σου dharma και η προωρισμένη δράση είναι ένα και το αυτό. Αν και για τον Ντουριόντχανα και άλλους, ο πόλεμος είναι επίσης μια δράση που λαμβάνεται σύμφωνα με το varna-dharma τους· ωστόσο, επειδή είναι άδικος, διαφέρει από την προωρισμένη δράση· διότι επιθυμούν να αρπάξουν το βασίλειο άδικα μέσω του πολέμου. Επομένως, για αυτούς, αυτός ο πόλεμος δεν είναι προωρισμένη και δίκαιη δράση.
«Διότι η δράση είναι ανώτερη της αδράνειας» – Εδώ, ο Κύριος απαντά στην λέξη «ανώτερη» (jyāyasī) που εμφανίστηκε στην ερώτηση του Αρτζούνα στο πρώτο εδάφιο αυτού του κεφαλαίου (3.1) με την ίδια λέξη «ανώτερη» (jyāyaḥ). Εκεί, η ερώτηση του Αρτζούνα είναι: Εάν θεωρείς τη γνώση ανώτερη της δράσης, τότε γιατί να με εμπλέξεις σε σκληρή δράση; Σε απάντηση αυτού, ο Κύριος εδώ λέει ότι η δράση θεωρείται ανώτερη από Εμένα σε σύγκριση με την αδράνεια. Έτσι, η σκέψη του Αρτζούνα είναι να απέχει από τη σκληρή δράση του πολέμου, και η σκέψη του Κυρίου είναι να εμπλέξει τον Αρτζούνα στην προωρισμένη δράση του πολέμου. Γι' αυτό αργότερα, στο δέκατο όγδοο κεφάλαιο, ο Κύριος λέει ότι ακόμη και αν είναι ελαττωματική, κανείς δεν πρέπει να εγκαταλείψει τη φυσική (προωρισμένη) δράση – «Ω γιε του Κούντι, ακόμη και αν ελαττωματική, δεν πρέπει να εγκαταλείπεις τη δράση που είναι φυσική στον εαυτό σου» (18.48). Ο λόγος είναι ότι με την εγκατάλειψή της, επιβαρύνεται με σφάλμα και η σύνδεσή του με τις δράσεις επίσης παραμένει. Επομένως, η εκτέλεση προωρισμένης δράσης είναι ανώτερη από την εγκατάλειψη της δράσης. Επιπλέον, η εκτέλεση δράσης χωρίς προσκόλληση θεωρείται ακόμη πιο ανώτερη· διότι μέσω αυτής, όλη η σύνδεση με τις δράσεις διακόπτεται εντελώς. Έτσι, στο πρώτο μισό αυτού του εδαφίου, ο Κύριος διατάζει τον Αρτζούνα να εκτελεί προωρισμένη δράση με απροσάρτητη στάση, και στο δεύτερο μισό, λέει ότι χωρίς να εκτελεί δράση, ακόμη και η διαβίωσή σου δεν θα διατηρηθεί.
Στην Καρμαγιόγκα, «η δράση είναι ανώτερη της αδράνειας» – αυτό είναι το κύριο δόγμα του Κυρίου. Αυτό ακριβώς το σημείο ο Κύριος το έχει ξεκαθαρίσει με τα λόγια «Μην έχεις προσκόλληση στην αδράνεια» (Γκίτα 2.47) – Ω Αρτζούνα, μην έχεις προσκόλληση στην αδράνεια. Ο λόγος είναι ότι ένα άτομο που παραμελεί τα καθήκοντα-δράσεις θα σπαταλήσει τον πολύτιμο χρόνο του σε αμέλεια, τεμπελιά και ύπνο, ή θα εκτελεί δράσεις απαγορευμένες από τις Γραφές, οδηγώντας στην πτώση του. Σε σύγκριση με την εγκατάλειψη των δράσεων στην ουσία, είναι ανώτερο να διακόπτει κανείς τη σύνδεση με τις δράσεις ενώ εξακολουθεί να τις εκτελεί. Ο λόγος είναι ότι η επιθυμία, η λαχτάρα, η προσκόλληση στα αποτελέσματα, η μεροληψία κ.λπ., μόνα τους σφυρηλατούν μια σύνδεση με τις δράσεις, είτε ένα άτομο δρα είτε όχι. Με την πρακτική της Καρμαγιόγκας με στόχο την εγκατάλειψη της επιθυμίας κ.λπ., η εγκατάλειψη της επιθυμίας κ.λπ., συμβαίνει με μεγάλη ευκολία. «Ούτε μπορείς ποτέ να διατηρήσεις το σώμα σου χωρίς δράση» – Μια ιδέα είχε προκύψει στο μυαλό του Αρτζούνα ότι εάν κάποιος απλά δεν δρα, τότε η σύνδεση με τις δράσεις θα διακοπεί αυτόματα. Επομένως, ο Κύριος τον παρακινεί να δράσει μέσω διαφόρων λογικών επιχειρημάτων. Περιγράφοντας ένα από αυτά τα επιχειρήματα, ο Κύριος λέει: Ω Αρτζούνα, θα πρέπει να εκτελείς δράση. Τι να πούμε για άλλους, χωρίς να εκτελείς δράση, ακόμη και η διατήρηση του σώματός σου (φαγητό, ποτό κ.λπ.) θα γίνει αδύνατη. Όπως στη Γνιαναγιόγκα, η σύνδεση με τον κόσμο διακόπτεται μέσω της διάκρισης, ομοίως, στην Καρμαγιόγκα, με την κατάλληλη εκτέλεση των καθηκόντων-δράσεων, η σύνδεση με τον κόσμο διακόπτεται. Επομένως, η Καρμαγιόγκα δεν πρέπει να θεωρείται με κανένα τρόπο κατώτερη της Γνιαναγιόγκα. Ένας Καρμαγιόγκι, θεωρώντας το σώμα ως ανήκον στον κόσμο, το αφιερώνει στην υπηρεσία του ίδιου του κόσμου, που σημαίνει ότι δεν διατηρεί καμία αίσθηση προσωπικής κυριότητας πάνω στο σώμα. Εδραιώνει την ενότητα του χονδρού, λεπτού και αιτιατού σώματος με τον χονδρό, λεπτό και αιτιατό κόσμο αντίστοιχα, ενώ ένας Γνιαναγιόγκι εδραιώνει την ενότητά του με το Μπράχμαν. Έτσι, ένας Καρμαγιόγκι εδραιώνει ενότητα με την αδρανή αρχή, και ένας Γνιαναγιόγκι εδραιώνει ενότητα με τη συνειδητή αρχή.
«Ένα κρίσιμο σημείο σχετικά με την πνευματική πρακτική»: Ο Αρτζούνα έχει μια απροθυμία προς τις δράσεις, που σημαίνει ότι υπάρχει μια επιμονή στο μυαλό του να μην δράσει. Δεν είναι μόνο η περίπτωση του Αρτζούνα, αλλά μάλλον, άλλοι αναζητητές στο πνευματικό μονοπάτι συχνά διαπράττουν αυτό το σοβαρό λάθος σε αυτό το θέμα. Αν και η επιθυμία τους είναι να ασκούν πνευματική πειθαρχία, και ασκούν, ωστόσο, διατηρούν επίσης μαζί τους τις επιθυμητές τους περιστάσεις, ευκολίες και αίσθηση ευκολίας, που γίνονται ένα μεγάλο εμπόδιο στην πρακτική τους. Ένας αναζητητής που αναζητά ευκολία στην επίτευξη της Αλήθειας και επιθυμεί να την επιτύχει γρήγορα είναι, στην πραγματικότητα, προσκολλημένος στην άνεση, όχι εραστής της ίδιας της πρακτικής. Αυτός που επιθυμεί να επιτύχει την Αλήθεια με ευκολία πρέπει να υποφέρει δυσκολία, και αυτός που επιθυμεί να την επιτύχει γρήγορα πρέπει να υποφέρει καθυστέρηση. Ο λόγος είναι ότι με την επιθυμία για ευκολία και ταχύτητα, το βλέμμα του αναζητητή μετατοπίζεται από τα «μέσα» στο «αποτέλεσμα», που προκαλεί κούραση στην πρακτική και επίσης καθυστέρηση στην επίτευξη του στόχου. Αυτός που έχει αυτή την σταθερή αποφασιστικότητα ή στόχο ότι, όπως κι αν είναι, πρέπει να επιτύχω την Αλήθεια, το βλέμμα του δεν πηγαίνει προς την ευκολία και την ταχύτητα. Ένα αποφασισμένο άτομο αφοσιωμένο στη δουλειά με σοβαρότητα, όταν αφοσιώνεται ολόψυχα για την εκπλήρωση του στόχου του, δεν κοιτάζει προς την ηδονή και τον πόνο – «Ένα αποφασισμένο άτομο προσηλωμένο στη δουλειά του δεν υπολογίζει πόνο ή ηδονή» (Νίτι Σατάκαμ του Μπαρτριχάρι). Τι να πούμε για έναν αναζητητή, ακόμη και ένας συνηθισμένος άπληστος άνθρωπος δεν κοιτάζει προς τη δυσκολία. Συχνά παρατηρείται ότι ακόμη και αν κυλάει ιδρώτας, νιώθει πείνα-δίψα, ή αντιλαμβάνεται την ανάγκη να ανακουφιστεί, ακόμη, εάν υπάρχει ειδική πώληση αγαθών και έρχεται χρήμα, αυτός ο άπληστος έμπορος αντέχει όλες τις δυσκολίες. Ακριβώς όπως ένας άπληστος άνθρωπος, ένας αναζητητής πρέπει να έχει σταθερότητα στον στόχο. Δεν πρέπει να μπορεί να αναπαυθεί χωρίς να επιτύχει τον στόχο, η ζωή πρέπει να αρχίσει να νιώθει βαρετή, το φαγητό-ποτό, η άνεση κ.λπ., δεν πρέπει να νιώθουν καθόλου καλά, και πρέπει να υπάρχει σεβασμός και σοβαρότητα για την πρακτική στην καρδιά του! Όταν υπάρχει λαχτάρα να επιτευχθεί ο στόχος, η καθυστέρηση γίνεται ανυπόφορη, αλλά η επιθυμία να επιτευχθεί γρήγορα δεν υπάρχει. Η λαχτάρα είναι ένα πράγμα, και η επιθυμία για γρήγορη επίτευξη είναι άλλο. Ένας αναζητητής που ασκείται με προσκόλληση απολαμβάνει ευχαρίστηση στην πρακτική και νιώθει θυμό όταν υπάρχει καθυστέρηση ή εμπόδιο σε αυτή, και βρίσκει ελάττωμα στην πρακτική. Αλλά ένας αναζητητής που ασκείται με σεβασμό και αγάπη, όταν υπάρχει καθυστέρηση ή εμπόδιο στην πρακτική, αρχίζει να κλαίει με αίσθημα αγωνίας, και η λαχτάρα και η έντασή του αυξάνονται. Αυτή είναι η διαφορά μεταξύ ταχύτητας και λαχτάρας. Στην ταχύτητα, η αίσθηση άνεσης και ευκολίας του αναζητητή παραμένει – ότι εάν η Αλήθεια επιτευχθεί γρήγορα, τότε αργότερα θα αναπαυθούμε! Έτσι, με το βλέμμα σταθερό στο αποτέλεσμα, ο σεβασμός για την πρακτική μειώνεται. Αλλά στη λαχτάρα, ο αναζητητής βρίσκει ανάπαυση στην ίδια του την πρακτική – τι άλλο υπάρχει να κάνει εκτός από την πρακτική; Ποια δουλειά είναι καλύτερη από αυτή να κάνει; Επομένως, αυτή ακριβώς η δουλειά (πρακτική) πρέπει να γίνει, είτε με ευκολία είτε με δυσκολία, γρήγορα ή με καθυστέρηση. Έτσι, η πλήρης δύναμή του αφοσιώνεται στην πρακτική, με την οποία επιτυγχάνει την Αλήθεια γρήγορα. Ωστόσο, ένας αναζητητής που επιθυμεί γρήγορη επίτευξη μπορεί να αποθαρρυνθεί εάν υπάρχει καθυστέρηση στην επίτευξη του στόχου. Επομένως, ένας αναζητητής πρέπει να δίνει περισσότερο σεβασμό στα μέσα παρά ακόμη και στον στόχο, όπως έχει πει η Μητέρα Παρβάτι: «Ακόμη και αν χρειαστούν εκατομμύρια γενιές συνεχούς προσπάθειας, θα παντρευτώ τον Σάμπου (Σίβα) και δεν θα παραμείνω ανύπαντρη. Δεν θα εγκαταλείψω τη διδασκαλία του Ναράντα· ο ίδιος ο Σίβα το λέει εκατοντάδες φορές.» (Μάνας 1.81.5)
Στα συναισθήματα της Μητέρας Παρβάτι, δεν υπάρχει βιασύνη. Σε αυτά, το μέσο δίνεται περισσότερο σεβασμό από τον ίδιο τον στόχο. Στο παρόν εδάφιο, ο Κύριος, κάνοντας τον Αρτζούνα μέσο, προειδοποιεί τους αναζητητές ότι πρέπει να εγκαταλείψουν τις ευκολίες και την αίσθηση ευκολίας τους (που είναι η ρίζα εμπόδιο στην πρακτική) και να αφοσιωθούν με μεγάλη σοβαρότητα στην εκτέλεση των καθηκόντων-δράσεων.
Σύνδεση: Στο προηγούμενο εδάφιο, ο Κύριος δήλωσε ότι ακόμη και η σωματική διατήρηση δεν είναι δυνατή χωρίς δράση. Αυτό αποδεικνύει ότι η εκτέλεση δράσης είναι πολύ απαραίτητη. Αλλά επειδή ένα άτομο είναι δεσμευμένο από τη δράση – «Το πλάσμα είναι δεσμευμένο από τη δράση», τότε τι πρέπει να κάνει ένα άτομο για να απελευθερωθεί από τη δέσμευση – αυτό ο Κύριος εξηγεί στο επόμενο εδάφιο.
★🔗
