3.9. Σχόλιο: «Yajñārthāt karmaṇo’nyatra» – Σύμφωνα με τη Γκίτα, το ίδιο το καθήκον ονομάζεται «Γιάτζνια» (θυσία). Ο όρος «Γιάτζνια» περικλείει όλες τις σωματικές, κοσμικές και πνευματικές δραστηριότητες, όπως η τελετουργική θυσία (γιάτζνια), η φιλανθρωπία, η ασκητική πρακτική, οι προσφορές, το προσκύνημα, οι όρκοι, η μελέτη των Βέδων κ.λπ. Ακόμη και τα επαγγέλματα, η υπηρεσία, η μελέτη, η διδασκαλία κ.λπ., που εκτελούνται ως καθήκον και εγκρίνονται από τις γραφές, ονομάζονται επίσης Γιάτζνια. Όλες οι πράξεις που εκτελούνται για να δώσουν ευτυχία και όφελος στους άλλους είναι Γιάτζναρθα Κάρμα (πράξεις για θυσία). Η εκτέλεση του Γιάτζναρθα Κάρμα εξαλείφει γρήγορα την προσκόλληση και καταστρέφει όλη την Κάρμα του Καρμαγιόγκι (Γκίτα 4.23). Δηλαδή, τέτοιες πράξεις από μόνες τους δεν είναι δεσμευτικές· αντιθέτως, εξαφανίζουν και το συσσωρευμένο απόθεμα της προηγούμενης Κάρμα.
Στην πραγματικότητα, η κατάσταση ενός ανθρώπου είναι σύμφωνα με το σκοπό του, όχι σύμφωνα με την πράξη. Για παράδειγμα, ο πρωταρχικός σκοπός ενός εμπόρου είναι να κερδίσει πλούτο· επομένως, στην πραγματικότητα, η κατάστασή του εδράζεται στον πλούτο, και μόλις κλείσει το μαγαζί του, η τάση του στρέφεται προς τον πλούτο. Παρομοίως, ενώ εκτελεί Γιάτζναρθα Κάρμα, η κατάσταση του Καρμαγιόγκι εδράζεται στο σκοπό του – μόνο στον Θεό – και με την ολοκλήρωση της πράξης, η τάση του στρέφεται προς τον Θεό.
Υπάρχουν διαφορετικά καθήκοντα για τα διάφορα Βάρνα (κοινωνικά τάγματα). Μια πράξη που είναι ο δικός του Ντάρμα (Σβαντάρμα) για ένα συγκεκριμένο Βάρνα γίνεται Ντάρμα άλλου (Παραντάρμα), δηλαδή «anyatra karma» (πράξη για κάτι άλλο) για άλλα Βάρνα επειδή δεν είναι προβλεπόμενη για αυτά. Για παράδειγμα, η διατήρηση της ζωής με τη ζητιανιά είναι Σβαντάρμα για έναν Μπραχμάνα αλλά Παραντάρμα για έναν Κσάτρια. Με τον ίδιο τρόπο, η εκτέλεση του καθήκοντος με Νισκάμα Μπάβα (απροσδόκητη διάθεση) είναι ο Σβαντάρμα ενός ανθρώπου, και η εκτέλεση πράξης με Σακάμα Μπάβα (επιθυμητική διάθεση) είναι Παραντάρμα. Όλες οι Σακάμα (επιθυμοκινητικές) και απαγορευμένες πράξεις εμπίπτουν στην κατηγορία του «anyatra-karma» μόνο. Όλες οι πράξεις που εκτελούνται για τη δική του ευχαρίστηση, τιμή, κύρος, άνεση κ.λπ., είναι επίσης «anyatra-karma» (βλ. σημείωση σ. 126). Επομένως, όποια πράξη και αν εκτελείται, είτε η μικρότερη είτε η μεγαλύτερη, ο Σάντκα (πνευματικός ασκητής) θα πρέπει να παραμένει άγρυπνος ώστε η πράξη να μην γίνεται με κανένα εγωιστικό κίνητρο. Σάντκα είναι αυτός που είναι συνεχώς άγρυπνος. Ως εκ τούτου, ένας Σάντκα πρέπει να παραμένει προσεκτικός και ξύπνιος όσον αφορά τη Σάντνα (πνευματική του πρακτική).
Σχετικά με το «anyatra-karma», υπάρχουν δύο λεπτές διαθέσεις: (1) Εάν, με την άφιξη κάποιου, ένα άτομο χρησιμοποιεί σεβαστές λέξεις όπως «Παρακαλώ έλα! Παρακαλώ κάθισε!» αλλά εσωτερικά αποδίδει ευγένεια στον εαυτό του ή μιλά με τη διάθεση ότι «Λέγοντας αυτό, θα δημιουργήσω καλή εντύπωση στον επισκέπτη», τότε λόγω της κρυφής εγωιστικής διάθεσης, αυτό είναι «anyatra-karma», όχι Γιάτζναρθα Κάρμα.
(2) Εάν σε Σάτσανγκα (αγία συντροφιά), συνελεύσεις κ.λπ., ένα άτομο κάνει μια ερώτηση ενώ φιλοξενεί τη διάθεση ότι ο ομιλητής και οι ακροατές θα με θεωρήσουν γνώστη και θα δημιουργήσω καλή εντύπωση σε αυτούς, τότε αυτό είναι «anyatra-karma», όχι Γιάτζναρθα Κάρμα.
Η ουσία είναι ότι ένας Σάντκα πρέπει να εκτελεί πράξη, αλλά δεν πρέπει να υπάρχει σε αυτή διάθεση εγωισμού, επιθυμίας κ.λπ. Η πράξη δεν απαγορεύεται· μάλλον, η Σακάμα Μπάβα (επιθυμητική διάθεση) απαγορεύεται. Ένας Σάντκα δεν πρέπει να εκτελεί καμία πράξη με το νου της απόλαυσης και της πολυτέλειας· επειδή ένας τέτοιος νους περιέχει προσκόλληση στην απόλαυση και επιθυμία, εξαιτίας της οποίας η πρακτική του Καρμαγιόγκα δεν είναι δυνατή. Ακόμη και η εκτέλεση πράξης με το νου της απλής διαβίωσης διατηρεί ζωντανή την επιθυμία να ζήσει. Επομένως, και ο νους της διαβίωσης πρέπει να εγκαταλειφθεί. Ένας Σάντκα πρέπει να εκτελεί κάθε πράξη μόνο με το νου της Σάντνα (πνευματικής πρακτικής). Ο καλύτερος Σάντκα είναι αυτός που δεν εκτελεί καμία πράξη ούτε για τη δική του απελευθέρωση, αλλά εκτελεί πράξη μόνο για την ευημερία των άλλων. Ο λόγος είναι ότι η δική του ευημερία επιτυγχάνεται εκτελώντας πράξη για τους άλλους, όχι εκτελώντας πράξη για τον εαυτό του. Η δική του ευημερία βρίσκεται στην ευημερία των άλλων. Το να θεωρεί κανείς τη δική του ευημερία ως ξεχωριστή από την ευημερία των άλλων είναι το λάθος. Επομένως, όλες οι κοσμικές και γραφικές πράξεις που εκτελούνται πρέπει να είναι αποκλειστικά για την ευημερία του κόσμου. Η πράξη που εκτελείται για τη δική του ευχαρίστηση είναι σίγουρα δεσμευτική· ακόμη και η πράξη που εκτελείται για τη δική του προσωπική ευημερία είναι δεσμευτική. Απλώς το να κρατά κανείς στο βλέμμα τη δική του ευημερία διατηρεί την ατομικότητα. Επομένως, χωρίς να αναφερθούμε σε άλλες πράξεις, ακόμη και το Τζάπα (ψαλμωδία), η στοχαστικότητα, ο διαλογισμός και το Σαμάνττι πρέπει να εκτελούνται μόνο για την ευημερία του κόσμου. Το νόημα είναι ότι όλες οι δραστηριότητες που εκτελούνται μέσω των τριών σωμάτων – το χονδρό, το λεπτό και το αιτιατό – πρέπει να είναι για τον κόσμο μόνο, όχι για τον εαυτό. Το «Κάρμα» είναι για τον κόσμο, και μετά τον αποκοπή της σύνδεσης με τον κόσμο, ο «Γιόγκα» με τον Θεό είναι για τον εαυτό. Αυτό ονομάζεται Καρμαγιόγκα.
«Loko’yaṁ karmabandhanaḥ» – Το δικαίωμα να εκτελεί καθήκον-δεσμευμένη πράξη (Γιάτζνια) ανήκει πρωταρχικά μόνο στους ανθρώπους. Ο Κύριος έχει περιγράψει αυτό περαιτέρω στο πλαίσιο του κύκλου της δημιουργίας (3.14-16). Καθήκον-δεσμευμένες πράξεις εκτελούνται μόνο από αυτόν του οποίου ο σκοπός είναι να ωφελήσει όλα τα όντα και να τους δώσει ευτυχία. Όταν ένας άνθρωπος εκτελεί πράξη όχι για την ευημερία των άλλων αλλά μόνο για τη δική του ευχαρίστηση, τότε δεσμεύεται.
Η εκτέλεση πράξης με προσκόλληση και εγωιστική διάθεση είναι η αιτία της δέσμευσης. Εν απουσία προσκόλλησης και εγωισμού, οι πράξεις εκτελούνται αυτόματα για την ευημερία όλων. Η δέσμευση συμβαίνει λόγω της διάθεσης, όχι λόγω της πράξης. Ένας άνθρωπος δεν δεσμεύεται από τις πράξεις· μάλλον, δεσμεύεται από την προσκόλληση και την εγωιστική διάθεση που φιλοξενεί απέναντι στις πράξεις.
«Tadarthaṁ karma kaunteya muktasaṅgaḥ samācara» – Εδώ, με τη λέξη «muktasaṅgaḥ» η πρόθεση του Κυρίου είναι ότι η δέσμευση συμβαίνει μόνο λόγω της κτητικότητας-προσκόλλησης απέναντι στις πράξεις, τα αντικείμενα και τα εργαλεία – σώμα, νους, νους κ.λπ. – με τα οποία εκτελούνται οι πράξεις. Λόγω της κτητικότητας-προσκόλλησης, ακόμη και οι καθήκον-δεσμευμένες πράξεις δεν εκτελούνται φυσικά και σωστά. Εν απουσία κτητικότητας-προσκόλλησης, η καθήκον-δεσμευμένη πράξη για την ευημερία των άλλων εκτελείται αυθόρμητα, και εάν δεν είναι διαθέσιμη καθήκον-δεσμευμένη πράξη, τότε η εδραίωση στη φυσική κατάσταση, στην ουσία του, συμβαίνει αυθόρμητα. Κατά συνέπεια, η Σάντνα (πνευματική πρακτική) συνεχίζεται αδιάκοπα και η μη-πρακτική δεν συμβαίνει ποτέ.
Η εγκατάλειψη της προβλεπόμενης πράξης λόγω τεμπελιάς και αμέλειας ονομάζεται «Τάμασα Τιάγκα» (αποχή στον τρόπο της άγνοιας) (Γκίτα 18.7), του οποίου ο καρπός είναι η βλακεία, δηλαδή απόκτηση παραπλανημένων ειδών – «Ajñānaṁ tamasaḥ phalam» (Γκίτα 14.16). Η εγκατάλειψη πράξεων θεωρώντας τες ως θλιβερές ονομάζεται «Ράτζασα Τιάγκα» (αποχή στον τρόπο του πάθους) (Γκίτα 18.8), του οποίου ο καρπός είναι η απόκτηση θλίψεων – «Rajasastu phalaṁ duḥkham» (Γκίτα 14.16). Επομένως, εδώ ο Κύριος δεν λέει στον Αρτζούνα να εγκαταλείψει την πράξη· μάλλον, τον οδηγεί να εκτελεί καθήκον-δεσμευμένες πράξεις με ενθουσιασμό και τέλεια σύμφωνα με τις γραφικές εντολές, ελεύθερες από εγωισμό, κτητικότητα, προσκόλληση στα αποτελέσματα, επιθυμία, λαχτάρα, μεροληψία κ.λπ., που ονομάζεται «Σάττβικα Τιάγκα» (αποχή στον τρόπο της καλοσύνης) (Γκίτα 18.9). Ο ίδιος ο Κύριος λέει περαιτέρω ότι τίποτα δεν μένει να γίνει για Μένα, αλλά εγώ ασχολούμαι με την πράξη με προσοχή (3.22-23).
Η χαλαρότητα στην σωστή εκτέλεση καθήκον-δεσμευμένων πράξεων προκύπτει λόγω δύο λόγων: (1) Είναι ανθρώπινη φύση να ασχολείται με πράξη μόνο αφού πρώτα επιθυμήσει το αποτέλεσμα. Όταν βλέπει ότι σύμφωνα με το Καρμαγιόγκα, δεν πρέπει να φιλοξενεί επιθυμία για το αποτέλεσμα, τότε σκέφτεται, «Γιατί να εκτελέσω καθόλου πράξη;» (2) Μετά την έναρξη της πράξης, όταν αργότερα συνειδητοποιεί ότι το αποτέλεσμά της θα είναι δυσμενές, τότε σκέφτεται, «Ακόμη και αν εκτελέσω την πράξη με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, εάν πάρω δυσμενές αποτέλεσμα, τότε γιατί να εκτελέσω καθόλου πράξη;» Ένας Καρμαγιόγκι ούτε φιλοξενεί καμία επιθυμία ούτε επιθυμεί κάποιο φθαρτό αποτέλεσμα· εκτελεί καθήκον-δεσμευμένη πράξη αποκλειστικά κρατώντας στο βλέμμα την ευημερία του κόσμου. Επομένως, λόγω των παραπάνω δύο λόγων, η χαλαρότητα δεν μπορεί να προκύψει στις καθήκον-δεσμευμένες πράξεις του.
Το Διαπεραστικό Σημείο: Έχει γενικά γίνει ανθρώπινη φύση να εκτελεί με μεγάλη προθυμία μόνο εκείνη την πράξη στην οποία αντιλαμβάνεται το δικό του εγωιστικό συμφέρον. Αλλά αυτή ακριβώς η πράξη γίνεται δεσμευτική για αυτόν. Επομένως, για να απελευθερωθεί από αυτή τη δέσμευση, είναι πολύ απαραίτητο για αυτόν να συμπεριφέρεται σύμφωνα με το Καρμαγιόγκα.
Στο Καρμαγιόγκα, όλες οι πράξεις εκτελούνται μόνο για τους άλλους, ποτέ για τον εαυτό. Ποιοι είναι αυτοί οι «άλλοι»; Είναι πολύ ουσιαστικό να το κατανοήσουμε και αυτό. Εκτός από το δικό του σώμα, τα άλλα όντα και αντικείμενα είναι σίγουρα «άλλοι». Αλλά ακόμη και αυτά τα λεγόμενα «δικά» χονδρό σώμα, λεπτό σώμα (αισθήσεις, νους, νους, ζωτικά αέρια) και αιτιατό σώμα (στο οποίο κατοικεί το υποτιθέμενο «εγώ») είναι επίσης ξεχωριστά από τον Εαυτό (βλ. σημείωση σ. 127). Ο λόγος είναι ότι ο Εαυτός (Τζιβάτμα) είναι ένα θραύσμα της συνειδητής Υπέρτατης Ψυχής, και αυτά τα σώματα κ.λπ. είναι θραύσματα της αδρανούς Φύσης. Όλες οι δραστηριότητες συμβαίνουν μέσα και για το αδρανές μόνο. Καμία δραστηριότητα δεν συμβαίνει ποτέ μέσα και για το Συνειδητό. Επομένως, το «να κάνει» δεν είναι καθόλου για τον Εαυτό, ποτέ δεν ήταν και ποτέ δεν μπορεί να είναι. Ωστόσο, στο βαθμό που το Συνειδητό θεωρεί αυτά τα αδρανή αντικείμενα όπως το σώμα κ.λπ., που λαμβάνονται από τον κόσμο, ως «εγώ», «δικό μου» και «για μένα», σε αυτό το βαθμό η φύση του γίνεται αυτή του «να κάνει για τον εαυτό του». Επομένως, εκτελώντας πράξη για τους άλλους, η κτητικότητα-προσκόλληση εξαλείφεται εύκολα.
Ακόμη και όταν οι καταστάσεις του σώματος (παιδική ηλικία, νεότητα κ.λπ.) αλλάζουν, κάθε όντος βιώνει τη δική του συνεχή ύπαρξη με τη μορφή «Είμαι ο ίδιος». Αυτή η αμετάβλητη ύπαρξη (το είναι του) είναι αυτόματα ενωμένη με την Υπέρτατη Πραγματικότητα, και το μεταβαλλόμενο σώμα, οι αισθήσεις, ο νους, ο νους κ.λπ., είναι αυτόματα ενωμένα με τον κόσμο. Όποια πράξη εκτελείται από εμάς, εκτελείται μόνο μέσω του σώματος, των αισθήσεων κ.λπ.· επειδή όλη η δραστηριότητα σχετίζεται με τη Φύση και τα αντικείμενα που γεννιούνται από τη Φύση, όχι με τον Εαυτό (τη δική του ουσία). Επομένως, χωρίς τη σύνδεση του σώματος, δεν μπορούμε να εκτελέσουμε καμία πράξη. Αυτό αποδεικνύει καθοριστικά ότι δεν έχουμε τίποτα να κάνουμε για τον εαυτό μας· ό,τι πρέπει να γίνει, πρέπει να γίνει μόνο για τον κόσμο. Ο λόγος είναι ότι το «να κάνει» εφαρμόζεται μόνο σε αυτό που μπορεί να κάνει από μόνο του. Για αυτό που δεν μπορεί να κάνει τίποτα από μόνο του, δεν υπάρχει καθόλου διάταξη για «να κάνει». Ό,τι γίνεται, γίνεται μόνο με τη βοήθεια του κόσμου. Επομένως, το «να κάνει» είναι μόνο για τον κόσμο. Κάνοντας για τον εαυτό του, ένα άτομο δεσμεύεται από τις πράξεις – «Yajñārthāt karmaṇo’nyatra loko’yaṁ karmabandhanaḥ.»
Δεν υπάρχει σύνδεση μεταξύ της άφθαρτης και αμετάβλητης ουσίας του και του φθαρτού και μεταβαλλόμενου σώματος, των αισθήσεων, του νου, του νου κ.λπ. Επομένως, δεν υπάρχει τίποτα δικό του και τίποτα για τον εαυτό του. Χωρίς τη βοήθεια του σώματος κ.λπ., δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα· επομένως, δεν υπάρχει τίποτα να γίνει για τον εαυτό του. Στη πραγματική ουσιαστική φύση του, καμία έλλειψη δεν προκύπτει ποτέ, και χωρίς να προκύψει έλλειψη, δεν υπάρχει επιθυμία· επομένως, τίποτα δεν επιθυμείται για τον εαυτό του. Έτσι, όταν όλη η σύνδεση με την πράξη και τα αντικείμενα αποκοπεί εντελώς (που είναι στην πραγματικότητα η περίπτωση), τότε εάν υπάρχουν εντυπώσεις Τζνιάνα (γνώσης), συμβαίνει άμεση συνειδητοποίηση της ουσίας του· και εάν υπάρχουν εντυπώσεις Μπάκτι (αφοσίωσης), προκύπτει αγάπη για τον Θεό.
Σύνδεση: Στο προηγούμενο εδάφιο, ο Κύριος είπε ότι οι πράξεις εκτός από τη Γιάτζνια (καθήκον-δεσμευμένη πράξη) είναι δεσμευτικές. Επομένως, για να απελευθερωθούμε από αυτή τη δέσμευση, είναι απαραίτητο να εκτελέσουμε πράξη με την αίσθηση του καθήκοντος, όχι να εγκαταλείψουμε την πράξη στην ουσία. Τώρα, για να εδραιώσει περαιτέρω την ουσιαστική υποχρεωτική φύση των πράξεων, δίνει περισσότερους λόγους.
★🔗
