ទោះបីជាពួកគេទាំងនេះ ដែលមានចិត្តត្រូវគំនុំគ្របសង្កត់ មិនឃើញទោសក្នុងការបំផ្លាញត្រកូល និងមិនឃើញបាបកម្មក្នុងការធ្វើសង្គ្រាមជាមួយមិត្តសម្លាញ់ក៏ដោយ។

កាព្យ ១.៣៨៖ ទោះបីជាបញ្ញារបស់ពួកគេត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយសេចក្តីលោភលន់ក៏ដោយ ក៏ពួកគេមិនឃើញមានទោសក្នុងការបំផ្លាញគ្រួសារ និងមិនឃើញមានបាបក្នុងការធ្វើជាសត្រូវនឹងមិត្តភក្តិឡើយ។ អត្ថន័យពាក្យ៖ យទ្យបិ - ទោះបីជា, ឯតេ - ពួកគេ, ន - មិន, បស្យន្តិ - មើលឃើញ, លោភោបហតចេតសះ - អ្នកដែលមានចិត្តគ្របដណ្ដប់ដោយសេចក្តីលោភលន់, កុលក្សយក្រិតម - ការបំផ្លាញគ្រួសារ, ទោសម - ទោស, មិត្រទ្រោហេ - ការធ្វើជាសត្រូវនឹងមិត្តភក្តិ, ច - និង, បាតកម - បាប។

ទោះបីជាពួកនេះ (ទុយ៌ះជាដើម) ដែលប្រាជ្ញាអធិប្បាយវិចិកិច្ឆាបានវងេ្វងអំពីសតិសម្បជញ្ញៈដោយសារលោភៈ មិនឃើញទោសកម្មដែលកើតឡើងពីការបំផ្លាញត្រកូល និងទោសកម្មដែលកើតឡើងពីការបង្កជាសត្រូវនឹងមិត្តសន្ធិនួយក៏ដោយ (តែ) ឱជនារទណៈ! ពួកយើងដែលដឹងច្បាស់នូវទោសកម្មដែលកើតឡើងពីការបំផ្លាញត្រកូល ហេតុអ្វីបានជាពួកយើងមិនគិតវៀរចាកទោសកម្មនេះ? **អធិប្បាយ៖** ទំនោរចិត្តដែលធ្វើចលនាឥតឈប់ឈរឆ្ពោះទៅរកទ្រព្យសម្បត្តិ ដីធ្លី ផ្ទះសម្បែង ការគោរព ការសរសើរ ឋានៈ អំណាចជាដើម ដោយគំនិតថា "បាននេះហើយ សូមបានលើសទៀតតិចៗ; សូមឲ្យការទទួលបាននេះគង់វង្សតទៅ" នេះហៅថា "លោភៈ" ។ ដោយសារទំនោរចិត្តលោភៈនេះឯង ប្រាជ្ញាអធិប្បាយវិចិកិច្ឆាក្នុងពួកទុយ៌ះជាដើមទាំងនេះ ក៏បានវងេ្វង។ ជាលទ្ធផល ពួកគេមិនអាចគិតពិចារណាថា៖ ដើម្បីរាជសម្បត្តិណា ដែលពួកយើងហៀបនឹងប្រព្រឹត្តបាបកម្មធ្ងន់ធ្ងរបែបនេះ ហៀបនឹងបំផ្លាញញាតិសន្តានរបស់យើង? រាជសម្បត្តិនោះនឹងស្ថិតនៅជាមួយពួកយើងប៉ុន្មានថ្ងៃ ហើយពួកយើងនឹងស្ថិតនៅជាមួយវាប៉ុន្មានថ្ងៃ? ប្រសិនបើរាជសម្បត្តិបាត់បង់នៅពេលពួកយើងនៅរស់ តើស្ថានភាពពួកយើងនឹងយ៉ាងណា? ហើយប្រសិនបើរូបកាយពួកយើងបាត់បង់នៅពេលរាជសម្បត្តិនៅសល់ តើស្ថានភាពនឹងយ៉ាងណា? ព្រោះថា ទុក្ខវេទនាដែលកើតឡើងពីការបែកចាកគ្នា គឺសមាមាត្រទៅនឹងសុខដែលទទួលបានពីការរួមគ្នា។ ជាការពិត ទុក្ខក្នុងការបែកចាកគ្នាធ្ងន់ធ្ងរជាងសុខក្នុងការរួមគ្នា។ សេចក្តីខ្លីមកវិញ ព្រោះតែលោភៈបានគ្របដណ្តប់លើសន្តានរបស់ពួកគេ ពួកគេឃើញតែរាជសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេមិនឃើញទាល់តែសោះថា បាបកម្មអាក្រក់យ៉ាងណានឹងកើតឡើងពីការបំផ្លាញត្រកូល។ កន្លែងណាមានសង្គ្រាម កន្លែងនោះមានការខូចខាតពេលវេលា ទ្រព្យសម្បត្តិ និងកម្លាំងពល។ ទុក្ខព្រួយនិងគ្រោះមហន្តរាយផ្សេងៗកើតឡើង។ សូម្បីតែរវាងមិត្តភក្តិពីរនាក់ ក៏កើតមានជម្លោះ ហើយអារម្មណ៍អាក្រក់ក៏រីកចម្រើន។ មតិខ្វែងគំនិតផ្សេងៗកើតឡើង។ ពីមតិខ្វែងគំនិត ក៏កើតមានសត្រូវភាព។ ឧទាហរណ៍ ព្រះបាទទ្រុបទៈ និងព្រាហ្មណ៍ទ្រណៈ — ទាំងពីរជាមិត្តភក្តិតាំងពីកុមារក្មេង។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្រោយពីបានទទួលរាជសម្បត្តិ ព្រះបាទទ្រុបទៈបានធ្វើឱ្យព្រាហ្មណ៍ទ្រណៈអាម៉ាស់មុខ ហើយបដិសេធមិត្តភាពនោះ។ នេះបានបង្កើតជាសត្រូវភាពរវាងព្រះបាទទ្រុបទៈ និងព្រាហ្មណ៍ទ្រណាចារ្យ។ ដើម្បីសងសឹកការអាម៉ាស់មុខនេះ ព្រាហ្មណ៍ទ្រណាចារ្យបានឱ្យព្រះបាទធម្មទ្យុម្នៈវាយឈ្នះព្រះបាទទ្រុបទៈ ហើយយករាជសម្បត្តិពាក់កណ្តាល។ ជាការឆ្លើយតប ព្រះបាទទ្រុបទៈបានសាងយញ្ញសក្តិដើម្បីបំផ្លាញព្រាហ្មណ៍ទ្រណាចារ្យ ដែលពីយញ្ញនោះ ព្រះបាទធម្មទ្យុម្នៈ និងទ្រៅបទីបានកើតឡើង។ ដូច្នេះ ពួកគេមិនឃើញទាល់តែសោះថា បាបកម្មអាក្រក់យ៉ាងណានឹងកើតឡើងពីការបង្កជាសត្រូវនឹងមិត្ត! **ចំណុចពិសេស៖** វត្ថុទាំងឡាយដែលពួកយើងខ្វះខាតសព្វថ្ងៃនេះ — ទោះបីគ្មានវា កិច្ចការរបស់ពួកយើងក៏ដំណើរការ ពួកយើងក៏រស់នៅបានល្អ។ ទោះជាយ៉ាងណា នៅពេលពួកយើងទទួលបានវត្ថុទាំងនោះ ហើយក្រោយមកត្រូវបែកចាកពីវាម្តងទៀត ទុក្ខព្រួយដែលកើតឡើងពីការខ្វះខាតវាគឺធ្ងន់ធ្ងរណាស់។ សេចក្តីខ្លីមកវិញ ការខ្វះខាតវត្ថុជាប្រចាំកាលពីមុន មិនសូវជាទុក្ខលំបាកដូចទុក្ខដែលកើតឡើងពីការបានរួមគ្នាជាមួយវត្ថុ ហើយក្រោយមកបែកចាកពីវានោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា ដោយសារលោភៈ មនុស្សនៅតែខិតខំប្រឹងប្រែងឥតឈប់ឈរដើម្បីទទួលបានវត្ថុទាំងនោះ ដែលគាត់មើលឃើញថាខ្វះខាតក្នុងកម្មសិទ្ធិរបស់គាត់។ ប្រសិនបើពិចារណា ទោះបីវត្ថុទាំងនោះ ដែលការខ្វះខាតរបស់វាមាននៅពេលនេះ ត្រូវបានទទួលនៅចន្លោះកាលតាមវិនិយោគកម្ម ក៏ចុងក្រោយ ការខ្វះខាតរបស់វាតែមួយគត់នឹងនៅសល់។ ដូច្នេះ ស្ថានភាពរបស់ពួកយើងនៅតែដដែលដូចពេលមុនទទួលបានវត្ថុ។ នៅចន្លោះកាល ដោយសារលោភៈ មានតែការខិតខំប្រឹងប្រែងលើការខិតខំប្រឹងប្រែងប៉ុណ្ណោះដែលជាកម្មរបស់ពួកយើង; មានតែទុក្ខលើទុក្ខដែលត្រូវទទួលរង។ សុខសម្រាប់តិចតួចដែលកើតឡើងនៅចន្លោះកាលពីការបានរួមគ្នាជាមួយវត្ថុ កើតឡើងដោយសារលោភៈតែមួយគត់។ ប្រសិនបើគ្មានទោសក្នុងសន្តានដូចជាលោភៈទេ សុខពីការបានរួមគ្នាជាមួយវត្ថុ គ្មានអាចកើតឡើងបានឡើយ។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគ្មានទោសដូចជាមោហៈទេ សុខពីញាតិសន្តាន គ្មានអាចកើតឡើងបានឡើយ។ ប្រសិនបើគ្មានទោសដូចជាតណ្ហាទេ សុខពីការប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិ គ្មានអាចកើតឡើងបានឡើយ។ សេចក្តីខ្លីមកវិញ សុខក្នុងលោកិយកើតឡើងពីទោសណាមួយ។ ប្រសិនបើគ្មានទោសអ្វីសោះ សុខពីលោក គ្មានអាចកើតឡើងបានឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណា ដោយសារលោភៈ មនុស្សមិនអាចពិចារណារឿងនេះបានសូម្បីតែឡើយ។ លោភៈនេះឯងបំផ្លាញប្រាជ្ញាអធិប្បាយវិចិកិច្ឆារបស់គាត់។ ឥឡូវនេះ ព្រះអរជុនបញ្ជាក់ចំណុចរបស់ទ្រង់៖ ទោះបីពួកទុយ៌ះជាដើមមិនឃើញទោសកម្មដែលកើតឡើងពីការបំផ្លាញត្រកូលរបស់ពួកគេ និងទោសកម្មដែលកើតឡើងពីការបង្កជាសត្រូវនឹងមិត្តក៏ដោយ ក៏ពួកយើងត្រូវតែឃើញសណ្តាប់ធ្នាប់នៃគ្រោះមហន្តរាយដែលកើតឡើងពីការបំផ្លាញត្រកូល [ដែលព្រះអរជុននឹងពណ៌នាចាប់ពីខគម្ពីរទី៤០ ដល់ទី៤៤ ខាងមុខ]; ព្រោះពួកយើងដឹងច្បាស់នូវបាបកម្មដែលកើតឡើងពីការបំផ្លាញត្រកូល ហើយពួកយើងក៏ដឹងច្បាស់នូវបាបកម្មដែលកើតឡើងពីសត្រូវភាព (ពៀរ, ឫសព្ទ័) ចំពោះមិត្តដែរ។ ប្រសិនបើមិត្តទាំងនោះបណ្តាលឱ្យពួកយើងទុក្ខ ទុក្ខនោះមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ពួកយើងឡើយ។ ហេតុផលគឺថា ទុក្ខនឹងបំផ្លាញតែបាបកម្មពីអតីតកាលរបស់ពួកយើងប៉ុណ្ណោះ វានឹងសម្អាតពួកយើងប៉ុណ្ណោះ។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រសិនបើមានសត្រូវភាព — ពៀរ — នៅក្នុងចិត្តរបស់ពួកយើង វានឹងនៅជាប់ជាមួយពួកយើងសូម្បីតែបន្ទាប់ពីស្លាប់ ហើយនឹងបន្តលើកទឹកចិត្តឱ្យពួកយើងប្រព្រឹត្តបាបកម្មជាតិហូរជាតិកាល នាំឱ្យពួកយើងធ្លាក់ចុះអន្តរាយ។ ហេតុអ្វីបានជាពួកយើងមិនគិតវៀរចាកបាបកម្មនេះ ដែលបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះមហន្តរាយបែបនេះ និងបង្កើតជាសត្រូវភាពចំពោះមិត្ត? គឺថា ដោយការពិចារណា ពួកយើងត្រូវតែវៀរចាកបាបកម្មនេះជាពុំខាន។ នៅទីនេះ ទស្សនៈរបស់ព្រះអរជុនចង្អុលទៅរកលោភៈរបស់ពួកទុយ៌ះជាដើម ប៉ុន្តែទ្រង់ផ្ទាល់កំពុងនិយាយខណៈដែលជាប់ចំណងដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះញាតិសន្តាន (មោហៈ) — ទស្សនៈរបស់ទ្រង់មិនបានចង្អុលទៅរករឿងនេះទេ។ ដូច្នេះ ទ្រង់មិនយល់ពីករណីយកិច្ចរបស់ទ្រង់។ វាជាក្បួនដែលថា បើសិនជាទស្សនៈរបស់មនុស្សនៅតែជាប់ជាប្រចាំលើទោសរបស់អ្នកដទៃ គាត់មិនឃើញទោសរបស់ខ្លួនឯងទេ; ផ្ទុយទៅវិញ ការអួតអាងថា "ពួកគេមានទោសនេះ តែពួកយើងគ្មានទោសនេះទេ" កើតឡើង។ ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ គាត់មិនអាចគិតសូម្បីតែថា ប្រសិនបើពួកគេមានទោសខ្លះ ពួកយើងក៏អាចមានទោសផ្សេងទៀតដែរ។ ទោះបីគ្មានទោសផ្សេងទៀតក៏ដោយ ការឃើញទោសអ្នកដទៃ — នេះខ្លួនឯងក៏ជាទោសមួយដែរ។ ការឃើញទោសអ្នកដទៃ និងការមានមោទនភាពលើសេចក្តីល្អរបស់ខ្លួន — ទោសទាំងពីរនេះតែងរួមគ្នាជានិច្ច។ ព្រះអរជុនក៏ឃើញទោសក្នុងពួកទុយ៌ះជាដើម ហើយមានមោទនភាពលើសេចក្តីល្អរបស់ទ្រង់ (នៅក្នុងស្រមោលនៃមោទនភាពលើសេចក្តីល្អ មានតែទោសនៅសល់) ដូច្នេះទ្រង់មិនឃើញទោសមោហៈនៅក្នុងខ្លួនទ្រង់ផ្ទាល់។ **សម្ពន្ធភាព៖** តើបាបកម្មទាំងនោះដែលកើតឡើងពីការបំផ្លាញត្រកូល ដែលពួកយើងដឹង គឺអ្វីខ្លះ? សណ្តាប់ធ្នាប់នៃបាបកម្មទាំងនោះត្រូវបានពន្យល់នៅក្នុងខគម្ពីរប្រាំបន្ទាប់ទៀត។