ចិត្តអាណិតស្រឡាញ់បានធ្វើឱ្យខ្ញុំឈឺចាប់ ចិត្តច្រឡំអំពីករណីយកិច្ច ខ្ញុំសួរទ្រង់ថា៖ សូមទ្រង់មេត្តាប្រាប់ឱ្យច្បាស់ថា អ្វីដែលល្អសម្រាប់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំជាសិស្សរបស់ទ្រង់ សូមទ្រង់បង្រៀនខ្ញុំដែលបានដល់នូវការកោតខ្លាចទ្រង់។

កាព្យ៖ ២.៧ - ដោយសារសេចក្តីអាណិត ធម្មជាតិរបស់ខ្ញុំបានចុះខ្សោយ ហើយចិត្តរបស់ខ្ញុំមានការភាន់ច្រឡំអំពីធម៌។ ខ្ញុំសូមសួរលោក៖ សូមប្រាប់ខ្ញុំឱ្យច្បាស់ថាអ្វីជាល្អសម្រាប់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំជាសិស្សរបស់លោក ខ្ញុំដែលបានជ្រកកោននឹងលោក សូមលោកផ្តល់ការណែនាំដល់ខ្ញុំ។ អត្ថន័យពាក្យ៖ कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः - ធម្មជាតិដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយសេចក្តីអាណិត, पृच्छामि - ខ្ញុំសួរ, त्वाम् - លោក, धर्मसंमूढचेताः - ចិត្តដែលភាន់ច្រឡំអំពីធម៌, यत् - ដែល, श्रेयः - ល្អ, स्यात् - អាចជា, निश्चितम् - យ៉ាងច្បាស់លាស់, ब्रूहि - ប្រាប់, तत् - នោះ, मे - សម្រាប់ខ្ញុំ, शिष्यः - សិស្ស, ते - របស់លោក, अहम् - ខ្ញុំ, शाधि - ណែនាំ, माम् - ខ្ញុំ, त्वाम् - លោក, प्रपन्नम् - អ្នកដែលបានជ្រកកោន។

២.៧. ពន្យល់៖ "ករបណ្យទោសោបហតស្វភាវៈ ប្រិច្ឆាមិ ត្វាំ ធម្មសម្មូឍចេតា" – ទោះបីអរជុនមិនបានចាត់ទុកការដកខ្លួនពីសមរភូមិទាំងស្រុងជាផ្លូវដ៏ឧត្តមក្នុងចិត្តរបស់គាត់ក៏ដោយ ក៏ដើម្បីជៀសវាងបាបកម្ម គាត់មិនឃើញមានជម្រើសផ្សេងក្រៅពីការឈប់ប្រយុទ្ធឡើយ។ ហេតុនេះ គាត់ប្រាថ្នាដកខ្លួនពីសមរភូមិ ហើយចាត់ទុកការដកខ្លួននោះជាបុណ្យ មិនមែនជាទោសនៃការខ្លាចស្លាប់ឡើយ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលព្រះអាទិត្យទ្រង់បានសម្តែងពាក្យសំដីថា ការដកខ្លួនរបស់អរជុនគឺជាការខ្លាចស្លាប់ និងជាភាពទន់ខ្សោយនៃចិត្ត នោះអំពីពាក្យសំដីដ៏ច្បាស់លាស់របស់ព្រះអង្គ អរជុនមានអារម្មណ៍ថា ការដកខ្លួនពីសមរភូមិមិនសមរម្យសម្រាប់ខ្ញុំទេ។ នេះពិតជាជំពូកមួយនៃការខ្លាចស្លាប់ ដែលផ្ទុយស្រឡះពីសភាពធម្មជាតិរបស់ខ្ញុំ ព្រោះនៅក្នុងសភាពខត្តិយៈរបស់ខ្ញុំ គ្មានភាពទន់ខ្សោយ ឬការរត់គេចឡើយ។ ដូច្នេះ ការទទួលយកទោសនៃការខ្លាចស្លាប់ដែលព្រះអង្គបានសម្តែងថាមាននៅក្នុងខ្លួនគាត់ អរជុនបានពោលទៅកាន់ព្រះអង្គថា៖ ទីមួយ ដោយសារទោសនៃការខ្លាចស្លាប់ សភាពខត្តិយៈរបស់ខ្ញុំត្រូវបានបង្ក្រាបក្នុងវិធីមួយ។ ទីពីរ ខ្ញុំមិនអាចសម្រេចចិត្តអ្វីទាំងអស់អំពីធម៌ដោយបញ្ញារបស់ខ្ញុំបានទេ។ បញ្ញារបស់ខ្ញុំបានក្លាយជាស្មារតីវង្វេង ដែលទាក់ទងនឹងធម៌ បញ្ញារបស់ខ្ញុំមិនដំណើរការទាល់តែសោះ។ ក្នុងខគម្ពីរទីបី ព្រះអង្គបានបង្គាប់អរជុនយ៉ាងច្បាស់លាស់ថា៖ 'បដិបក្ខភាពទន់ខ្សោយនៃចិត្ត ការខ្លាចស្លាប់ សូមអ្នកក្រោកឡើងដើម្បីប្រយុទ្ធ។' ពីនេះ អរជុនគួរតែមិនមានការសង្ស័យទាក់ទងនឹងធម៌ (ករណីកិច្ច) ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ហេតុផលនៃការសង្ស័យនៅសេសសល់នោះគឺថា ម្ខាង ការបំផ្លាញគ្រួសារ និងការសម្លាប់ព្រឹទ្ធាចារ្យដែលគោរពក្នុងសមរភូមិ ហាក់ដូចជាអធម៌ (បាបកម្ម) ហើយម្ខាងទៀត ការប្រយុទ្ធហាក់ដូចជាធម៌របស់ខត្តិយៈ។ ដូច្នេះ ការឃើញសាច់ញាតិរបស់គាត់ គាត់មិនគួរប្រយុទ្ធ ហើយពីទស្សនៈនៃខត្តិយធម៌ គាត់គួរតែប្រយុទ្ធ – ជាប់គាំងរវាងទាំងពីរនេះ អរជុនបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពច្របូកច្របល់ខាងសីលធម៌។ បញ្ញារបស់គាត់បានក្លាយជាភាពច្របូកច្របល់ក្នុងការសម្រេចចិត្តលើធម៌។ នៅក្នុងសភាពបែបនេះ ដើម្បីទទួលបានការសម្រេចចិត្តលើ 'តើអ្វីជាករណីកិច្ចជាក់លាក់របស់ខ្ញុំនៅពេលនេះ? តើអ្វីជាធម៌របស់ខ្ញុំ?' គាត់សួរព្រះអង្គ។ 'យជ្ឈេយៈ ស្យាន្និស្ចិតំ ព្រូហិ តន្មេ' – ក្នុងខគម្ពីរទីពីរនៃជំពូកនេះផ្ទាល់ ព្រះអង្គបានមានបន្ទូលថា អ្នកដែលកំពុងដកខ្លួនពីសមរភូមិដោយសារការខ្លាចស្លាប់ អំពើនេះរបស់អ្នកគឺ 'អនារយជុឞ្ត' មានន័យថា មនុស្សដ៏ឧត្តមមិនធ្វើដូច្នេះទេ។ ពួកគេធ្វើតែអ្វីដែលជាប្រយោជន៍សម្រាប់ពួកគេ។ ឮដូច្នេះ វាបានកើតឡើងនៅក្នុងចិត្តអរជុនថា ខ្ញុំក៏គួរតែធ្វើអ្វីដែលមនុស្សដ៏ឧត្តមធ្វើដែរ។ ដូច្នេះ បំណងប្រាថ្នាចំពោះប្រយោជន៍របស់គាត់បានភ្ញាក់រលឹកនៅក្នុងចិត្តអរជុន ហើយជាមួយនឹងនោះ គាត់សួរព្រះអង្គអំពីប្រយោជន៍របស់គាត់៖ 'សូមប្រាប់ខ្ញុំនូវអ្វីដែលនឹងនាំឱ្យមានប្រយោជន៍ដ៏ច្បាស់លាស់ចំពោះខ្ញុំ។' ការពិតដែលថាមានការរំខាន (វិសាទ) នៅក្នុងចិត្តអរជុន ហើយឥឡូវនេះគាត់សួរអំពីប្រយោជន៍របស់គាត់ បញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់នៅតែពេញចិត្តនៅក្នុងសភាពណាមួយដែលគាត់ស្ថិតនៅ ការភ្ញាក់រលឹកចំពោះគោលបំណងពិតរបស់គាត់មិនកើតឡើងនៅក្នុងគាត់ទេ។ ការភ្ញាក់រលឹកចំពោះគោលបំណងពិត – ប្រយោជន៍ – កើតឡើងតែនៅពេលដែលមនុស្សម្នាក់ក្លាយជាមិនពេញចិត្តចំពោះសភាពបច្ចុប្បន្នរបស់គាត់ មិនអាចនៅក្នុងសភាពនោះបានទេ។ 'សិស្យស្តេហំ' – ក្រោយពីសួរអំពីប្រយោជន៍របស់គាត់ អារម្មណ៍នេះបានកើតឡើងនៅក្នុងចិត្តអរជុនថា រឿងរ៉ាវអំពីប្រយោជន៍ត្រូវបានសួរពីគ្រូ មិនមែនពីអ្នកបររទេះទេ។ ជាមួយនឹងរឿងនេះ អារម្មណ៍នៃការជាម្ចាស់របស់អ្នកបររទេះដែលនៅក្នុងចិត្តអរជុន ដោយសារតែរឿងនេះគាត់បានបញ្ជាព្រះអង្គថា 'ឱអច្យុត! សូមដាក់រទេះរបស់ខ្ញុំនៅចន្លោះកងទ័ពទាំងពីរ' អារម្មណ៍នោះបានរលាយបាត់ ហើយដើម្បីសួរអំពីប្រយោជន៍របស់គាត់ អរជុនបានក្លាយជាសិស្សរបស់ព្រះអង្គ ហើយបានពោលថា 'ឱព្រះអង្គ! ខ្ញុំជាសិស្សរបស់ព្រះអង្គ ខ្ញុំសមរម្យក្នុងការទទួលការបង្រៀន សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីប្រយោជន៍របស់ខ្ញុំ។' 'សាធិ មាំ ត្វាំ ប្រពន្នម' – គ្រូពិតជានឹងផ្តល់ការបង្រៀន នឹងប្រទានចំណេះដឹងអំពីផ្លូវដែលមិនស្គាល់ នឹងផ្តល់ការបំភ្លឺពេញលេញ នឹងពន្យល់អ្វីៗទាំងអស់យ៉ាងពេញលេញ ប៉ុន្តែសិស្សផ្ទាល់នឹងត្រូវដើរផ្លូវនោះ។ សិស្សផ្ទាល់នឹងត្រូវសម្រេចប្រយោជន៍របស់គាត់។ ខ្ញុំមិនប្រាថ្នាថាព្រះអង្គផ្តល់ការបង្រៀន ហើយខ្ញុំអនុវត្តវាទេ។ ព្រោះវានឹងមិនសម្រេចគោលបំណងរបស់ខ្ញុំទេ។ ដូច្នេះ ហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំត្រូវទុកការទទួលខុសត្រូវចំពោះប្រយោជន៍របស់ខ្ញុំទៅលើខ្លួនឯង? ហេតុអ្វីបានជាមិនទុកវាទាំងស្រុងទៅលើគ្រូ! ដូចជាកូនង៉ែតដែលពឹងផ្អែកតែលើទឹកដោះម្តាយធ្លាក់ខ្លួនឈឺ បន្ទាប់មកដើម្បីព្យាបាលជំងឺរបស់គាត់ ថ្នាំត្រូវតែលេបដោយម្តាយផ្ទាល់ មិនមែនដោយកូនង៉ែតទេ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើខ្ញុំក៏យកសំណាក់ពីគ្រូតែមួយគត់ ក្លាយជាពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើគ្រូ នោះការទទួលខុសត្រូវពេញលេញចំពោះប្រយោជន៍របស់ខ្ញុំនឹងធ្លាក់លើគ្រូតែមួយគត់ គ្រូផ្ទាល់នឹងត្រូវសម្រេចប្រយោជន៍របស់ខ្ញុំ – ជាមួយនឹងអារម្មណ៍នេះ អរជុនបានពោលថា 'ខ្ញុំបានយកសំណាក់ពីព្រះអង្គ សូមបង្រៀនខ្ញុំ។' នៅទីនេះ អរជុននិយាយអំពីការយកសំណាក់ពីព្រះអង្គដោយពាក្យ 'ត្វាំ ប្រពន្នម' ប៉ុន្តែការពិតគាត់មិនបានយកសំណាក់ពេញលេញទេ។ ប្រសិនបើគាត់បានយកសំណាក់ពេញលេញ នោះការពោលរបស់គាត់ថា 'សាធិ មាំ' 'សូមបង្រៀនខ្ញុំ' នឹងមិនសមរម្យទេ។ ព្រោះនៅពេលយកសំណាក់ពេញលេញ សិស្សគ្មានករណីកិច្ចផ្ទាល់ខ្លួននៅសល់ទេ។ ទីពីរ ក្រោយមកនៅខគម្ពីរទីប្រាំបួន អរជុននឹងពោលថា 'ខ្ញុំនឹងមិនប្រយុទ្ធទេ' – 'ន យោត្ស្យេ'។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍នៃអរជុននោះក៏ផ្ទុយនឹងការប្រគល់ខ្លួនពេញលេញដែរ។ ហេតុផលគឺថា ក្រោយពីប្រគល់ខ្លួន សំណួរ 'តើខ្ញុំត្រូវប្រយុទ្ធឬមិនប្រយុទ្ធ; តើខ្ញុំត្រូវធ្វើអ្វី ហើយតើខ្ញុំមិនត្រូវធ្វើអ្វី' – មិននៅសល់ទាល់តែសោះ។ គាត់មិនដឹងសូម្បីតែថាអ្នកផ្តល់សំណាក់នឹងធ្វើឱ្យគាត់ធ្វើអ្វី ហើយអ្វីដែលគាត់នឹងមិនធ្វើ។ អារម្មណ៍តែមួយគត់របស់គាត់នៅសេសសល់គឺថា ឥឡូវនេះ អ្វីក៏ដោយដែលអ្នកផ្តល់សំណាក់ធ្វើឱ្យខ្ញុំធ្វើ នោះខ្ញុំនឹងធ្វើតែមួយគត់។ ដើម្បីលុបបំបាត់ភាពខ្វះខាតនេះនៅក្នុងអរជុន ក្រោយមកព្រះអង្គត្រូវតែមានបន្ទូលថា 'មាមេកំ សរណំ វ្រជ' (១៨.៦៦) 'សូមយកសំណាក់តែក្នុងព្រះអង្គតែមួយគត់'។ បន្ទាប់មក អរជុនក៏ដោយការពោលថា 'ករិឞ្យេ វចនំ តវ' (១៨.៧៣) 'ខ្ញុំនឹងធ្វើតាមពាក្យបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គ' បានទទួលយកការប្រគល់ខ្លួនពេញលេញ។ ក្នុងខគម្ពីរនេះ អរជុនបានពោលរឿងចំនួនបួន – (១) 'ករបណ្យទោសោ... ធម្មសម្មូឍចេតា' (២) 'យជ្ឈេយៈ ស្យាន្និស្ចិតំ ព្រូហិ តន្មេ' (៣) 'សិស្យស្តេហំ' (៤) 'សាធិ មាំ ត្វាំ ប្រពន្នម'។ ក្នុងចំណោមទាំងនេះ ក្នុងរឿងទីមួយ អរជុនសួរអំពីធម៌ ក្នុងរឿងទីពីរ គាត់សុំប្រយោជន៍របស់គាត់ ក្នុងរឿងទីបី គាត់ក្លាយជាសិស្ស ហើយក្នុងរឿងទីបួន គាត់យកសំណាក់។ ឥឡូវនេះ ពិចារណារឿងទាំងបួននេះ៖ ក្នុងរឿងទីមួយ មនុស្សដែលត្រូវសួរគឺមានសេរីភាពក្នុងការប្រាប់ ឬមិនប្រាប់។ ក្នុងរឿងទីពីរ ចំពោះអ្នកដែលត្រូវសុំ ការប្រាប់ក្លាយជាករណីកិច្ច។ ក្នុងរឿងទីបី ចំពោះគ្រូដែលគេក្លាយជាសិស្ស ការទទួលខុសត្រូវពិសេសក្នុងការបង្ហាញផ្លូវប្រយោជន៍ដល់សិស្សបានធ្លាក់លើគាត់។ ក្នុងរឿងទីបួន ចំពោះអ្នកផ្តល់សំណាក់ដែលគេយកសំណាក់ គាត់ចាំបាច់ត្រូវតែរំដោះអ្នកដែលបានប្រគល់ខ្លួន មានន័យថា អ្នកផ្តល់សំណាក់ផ្ទាល់ត្រូវតែខិតខំដើម្បីរំដោះគាត់។ ការតភ្ជាប់ – ក្នុងខគម្ពីរមុន អរជុនបានយកសំណាក់ពីព្រះអង្គ ប៉ុន្តែវាបានកើតឡើងនៅក្នុងចិត្តរបស់គាត់ថា ទំនោររបស់ព្រះអង្គគឺតែធ្វើឱ្យគាត់ប្រយុទ្ធប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនចាត់ទុកការប្រយុទ្ធជាការត្រឹមត្រូវសម្រាប់ខ្លួនឯងទេ។ ដូចជាព្រះអង្គបានបង្គាប់មុនៗថា 'ឧត្តិដ្ឋ' ដើម្បីប្រយុទ្ធដូច្នោះដែរ ព្រះអង្គអាចនឹងបង្គាប់ឱ្យប្រយុទ្ធម្តងទៀត។ ទីពីរ ប្រហែលជាខ្ញុំមិនបានដាក់អារម្មណ៍នៃចិត្តរបស់ខ្ញុំពេញលេញទៅកាន់ព្រះអង្គទេ។ ជាមួយនឹងគំនិតទាំងនេះ អរជុន ក្នុងខបន្ទាប់ បានពិពណ៌នាយ៉ាងច្បាស់អំពីសភាពចិត្តរបស់គាត់ដែលគាំទ្រការមិនប្រយុទ្ធ។