ജനാർദ്ദനാ! കുലധർമ്മങ്ങൾ നശിച്ച മനുഷ്യർക്ക് നരകത്തിൽ നിശ്ചിതമല്ലാത്ത കാലം വരെ വാസമുണ്ടാകുമെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.

ശ്ലോകം 1.44: ഹേ ജനാർദ്ദനാ, കുലധർമ്മങ്ങൾ നശിച്ച മനുഷ്യർക്ക് അനിശ്ചിതകാലത്തേക്ക് നരകത്തിൽ വസിക്കേണ്ടി വരുമെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. പദങ്ങളുടെ അർത്ഥം: ഉത്സന്നകുലധർമ്മാണാം - കുലധർമ്മങ്ങൾ നശിച്ചവരുടെ; മനുഷ്യാണാം - മനുഷ്യരുടെ; ജനാർദ്ദന - ഹേ ജനാർദ്ദനാ (കൃഷ്ണാ); നരകേ - നരകത്തിൽ; അനിയതം - അനിശ്ചിതകാലത്തേക്ക്; വാസഃ - വാസം; ഭവതി - ഉണ്ടാകുന്നു; ഇതി - ഇങ്ങനെ; അനുശുശ്രുമ - ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.

**1.44.** ഹേ ജനാർദ്ദന! കുടുംബധർമ്മങ്ങൾ നശിച്ചവർ നരകത്തിൽ ദീർഘകാലം വസിക്കുന്നുവെന്ന് പരമ്പരയിൽ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. **വ്യാഖ്യാനം:** 'കുടുംബധർമ്മങ്ങൾ നശിച്ചവർ... കേട്ടിട്ടുണ്ട്' – ഭഗവാൻ മനുഷ്യന് വിവേകബുദ്ധിയും, പുതിയ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാനുള്ള അധികാരവും നൽകിയിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ, അവൻ കർമ്മം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യാതിരിക്കുകയോ, ശ്രേഷ്ഠമായതോ ഹീനമായതോ ആയ കർമ്മം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യാൻ സ്വതന്ത്രനാണ്. അതുകൊണ്ട്, അവൻ എപ്പോഴും സൂക്ഷ്മമായ വിവേകത്തോടും ആലോചനയോടും കൂടി തന്റെ കർത്തവ്യം നിർവ്വഹിക്കണം. എന്നാൽ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളുടെ മോഹം മുതലായവയിൽ ആസക്തനായി, മനുഷ്യൻ തന്റെ വിവേകബുദ്ധിയെ അവഗണിക്കുകയും രാഗദ്വേഷങ്ങളുടെ ദാസനാവുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി, അവന്റെ ആചരണം ശാസ്ത്രവിധികളെയും കുടുംബപാരമ്പര്യങ്ങളെയും എതിർക്കുന്നതായി മാറുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി, ഇഹലോകത്തിൽ അവൻ നിന്ദ, അപമാനം, അവജ്ഞ എന്നിവയെ നേരിടുകയും പരലോകത്തിൽ, ദുരവസ്ഥയും നരകപ്രാപ്തിയും അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തന്റെ സ്വന്തം പാപങ്ങളുടെ ഫലമായി, അവൻ വളരെ ദീർഘകാലം നരകയാതന അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് നമ്മുടെ പരമ്പരയിലെ മഹാനുഭാവരായ മൂപ്പന്മാരിൽ നിന്നും ആചാര്യന്മാരിൽ നിന്നും നാം കേട്ടിട്ടുള്ളത്. 'മനുഷ്യർ' എന്ന പദം കുടുംബധർമ്മനാശകരെയും അവരുടെ കുടുംബത്തിലെ എല്ലാ പുരുഷന്മാരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. അതായത്, മുൻപ് പോയവരെ (പിതൃക്കൾ), തങ്ങളെ, ഇനി വരാനിരിക്കുന്നവരെ (വംശപരമ്പര) എല്ലാം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. **സന്ധി:** യുദ്ധത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ദുരന്തശൃംഖലയുടെ ഈ വിവരണം അർജ്ജുനനിൽ തന്നെ എന്ത് പ്രഭാവം ചെലുത്തി? ഇത് അടുത്ത ശ്ലോകത്തിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു.