**१.४४.** हे जनार्दन! परम्पराबाट हामीले सुनेका छौं कि जसका कुलधर्म नष्ट भएका छन्, त्यस्ता मानिसहरू लामो समयसम्म नरकमा बस्छन्।
**टीका:** 'जसका कुलधर्म नष्ट भएका... हामीले सुनेका छौं' – भगवान् ले मानिसलाई विवेकशक्ति र नयाँ कर्म गर्ने अधिकार प्रदान गरेका छन्। त्यसकारण, ऊ कर्म गर्न वा नगर्न, श्रेष्ठ वा निकृष्ट कर्म गर्न स्वतन्त्र छ। त्यसैले, उसले सधैं सावधानीपूर्वक विवेक र विचार गरेर आफ्नो कर्तव्य पालन गर्नुपर्छ। तर, विषय-वासनाको आकर्षणले बहकिएर मानिसले आफ्नो विवेकलाई बेवास्ता गर्छ र राग-द्वेषको दासत्व स्वीकार्छ। यसको परिणामस्वरूप, उसको आचरण शास्त्र र कुलपरम्पराको विरुद्ध हुन थाल्छ। यसको फलस्वरूप, यस लोकमा उसलाई निन्दा, अपमान र उपेक्षा झेल्नुपर्छ, र परलोकमा दुःखद अवस्था प्राप्त हुन्छ र नरकको प्राप्ति हुन्छ। आफ्नै पापको कारणले उसले धेरै लामो समयसम्म नरकको यातना भोग्नुपर्छ। हाम्रा महान् वृद्धजन र गुरुहरूबाट हामीले परम्परामा यस्तै सुनेका छौं।
'मानिसहरू' भन्ने शब्दले कुलधर्म नष्ट गर्नेहरूलाई मात्र होइन, तिनीहरूको सम्पूर्ण कुलका सबै पुरुषहरूलाई समेट्छ। अर्थात्, यसले गत भएकाहरू (पितृहरू), वर्तमानका आफैं, र भविष्यमा आउनेहरू (वंशजहरू) सबैलाई समावेश गर्छ।
**सम्बन्ध:** युद्धबाट उत्पन्न हुने विपत्तिको श्रृंखलाको यो वर्णनले अर्जुनमा आफैंमा के प्रभाव पार्यो? यसको विवरण अर्को श्लोकमा दिइएको छ।
★🔗
