**२.३१** स्वधर्मको विचार गरेर तिमीले हिचकिचाउनु हुँदैन; किनभने क्षत्रियको लागि धर्मयुद्धभन्दा ठूलो अरु कुनै शुभ कर्म छैन।
**टिप्पणी:**
[पहिलो दुई श्लोकमा युद्ध गर्नुको फाइदाहरू वर्णन गरिएको छ।] "स्वधर्मको विचार गरेर तिमीले हिचकिचाउनु हुँदैन" – यो 'आत्मा' परमात्माको एउटा अंश हो। जब यो आत्माले आफूलाई शरीरसँग तादात्म्य गर्छ, तब जे जसलाई पनि यसले 'आफू' भनेर मान्छ, त्यससँग सम्बन्धित कर्तव्यलाई नै 'स्वधर्म' भनिन्छ। उदाहरणका लागि, यदि कसैले आफूलाई ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य वा शूद्र ठान्छ भने, आफ्नो–आफ्नो वर्ण अनुसारका कर्तव्यहरू पालन गर्नु नै उसको स्वधर्म हो। यदि कसैले आफूलाई गुरु वा सेवक ठान्छ भने, गुरु वा सेवकको कर्तव्य पालन गर्नु नै उसको स्वधर्म हो। यदि कसैले आफूलाई कसैको बुबा वा कसैको छोरा ठान्छ भने, छोरा वा बुबाप्रति गर्नुपर्ने कर्तव्यहरू पालन गर्नु नै उसको स्वधर्म हो।
यहाँ, क्षत्रियको कर्तव्यबद्ध कार्यलाई नै 'धर्म' नामले सम्बोधन गरिएको छ (हेर्नुहोस् टिप्पणी पृष्ठ ७१.२)। क्षत्रियको विशिष्ट कर्तव्यबद्ध कार्य भनेको युद्धबाट पृष्ठ नफर्कने हो। अर्जुन क्षत्रिय हुन्; अतः युद्ध गर्नु उनको स्वधर्म हो। त्यसैले, प्रभुले भन्नुहुन्छ कि स्वधर्मको दृष्टिले हेर्दा पनि, क्षत्रियको धर्म अनुसार, युद्ध गर्नु नै तिम्रो कर्तव्य हो। तिमीले आफ्नो धर्मबाट कहिल्यै पृष्ठ फर्कनु हुँदैन।
"क्षत्रियको लागि धर्मयुद्धभन्दा ठूलो अरु कुनै शुभ कर्म छैन" – क्षत्रियको लागि धर्मयुद्धभन्दा श्रेष्ठ अरु कुनै पुण्यकारी कर्म छैन, अर्थात्, क्षत्रियको लागि विशिष्ट कार्य भनेको क्षत्रियको धर्मको पालन नै हो (गीता १८.४३)। [यसैगरी ब्राह्मण, वैश्य र शूद्रको लागि पनि आफ्नो–आफ्नो धर्मको पालन गर्नुभन्दा ठूलो अरु कुनै शुभ कर्म छैन।]
सातौं श्लोकमा, अर्जुनले प्रार्थना गरेका थिए, "मेरो हित के हो, निश्चय गरेर मलाई भन।" त्यसको उत्तरमा, प्रभुले भन्नुहुन्छ कि हित (कल्याण) आफ्नो धर्ममा टिकेर नै आउँछ। कुनै पनि दृष्टिले आफ्नो धर्मलाई त्याग्नु शुभ होइन। त्यसैले, तिमीले यस युद्धरूपी आफ्नो कर्तव्यबाट पृष्ठ फर्कनु हुँदैन।
★🔗