ଏଠାରେ (ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସେନାରେ) ମହାବୀରଗଣ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅତି ବଡ଼ ଧନୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମାନ ଅଟନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଯୁଧାନ (ସାତ୍ୟକି), ରାଜା ବିରାଟ ଏବଂ ମହାରଥୀ ଦ୍ରୁପଦ ଅଛନ୍ତି। ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ଚେକିତାନ, ସେହିପରି ବୀର କାଶୀରାଜା ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ। ପୁରୁଜିତ ଓ କୁନ୍ତିଭୋଜ—ଏହି ଦୁଇ ଭ୍ରାତା—ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ପରାକ୍ରମୀ ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଓ ପରାକ୍ରମୀ ଉତ୍ତମୌଜା ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ। ସୁଭଦ୍ରାନନ୍ଦନ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପଞ୍ଚ ସୁତ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତେ ମହାରଥୀ ଅଟନ୍ତି।
ଟୀକା: "ଏଠାରେ ବୀରଗଣ, ମହାଧନୁର୍ଧର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମାନ ଅଛନ୍ତି"— ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରରୁ ଶର ନିକ୍ଷେପ କରାଯାଏ ତାହାକୁ "ଇଷ୍ଵାସ" ଅର୍ଥାତ୍ ଧନୁ କୁହାଯାଏ। ଏପରି ବୃହତ୍ ଓ ମହାନ୍ ଧନୁ ଯାହାର ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତେ "ମହେଷ୍ଵାସ" (ମହାଧନୁର୍ଧର) ଅଟନ୍ତି। ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହିପରି ବଡ଼ ଧନୁରେ ଶର ସନ୍ଧାନ କରି ଗୁଣ ଟାଣିବା ପାଇଁ ଅତୁଳନୀୟ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ। ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବଳରେ ଟାଣି ଛାଡ଼ିଥିବା ଶର ମହାକ୍ଷତି ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏପରି ବୃହତ୍ ଧନୁ ଥିବାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀରତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଯୋଦ୍ଧା ନୁହନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମାନ—ଅର୍ଥାତ୍ ଭୀମଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମାନ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ନିପୁଣ।
"ଯୁଯୁଧାନ"—ଯୁଯୁଧାନ (ସାତ୍ୟକି) ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ତେଣୁ, ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ନାରାୟଣୀ ସେନା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ବି, ସେ କୃତଜ୍ଞ ରହି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ରହିଲେ; ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ପକ୍ଷକୁ ଗଲେ ନାହିଁ। ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମନରେ ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରତି ବିଦ୍ୱେଷଭାବ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପ୍ରଥମେ ମହାରଥୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଯୁଯୁଧାନଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: "ଦେଖନ୍ତୁ ଏହି ଅର୍ଜୁନକୁ! ସେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ ହିଁ ଅସ୍ତ୍ରଚାଳନା ଶିଖିଛନ୍ତି, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ବର ମଧ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ଧନୁର୍ଧର ପୃଥିବୀରେ ନ ଥିବ। ଏହିପରି ଆପଣ ନିଜ ଶିଷ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏତେ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେ ଅକୃତଜ୍ଞ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନିଜ ଶିଷ୍ୟ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି।"
[ଯୁଯୁଧାନ ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ନଥିଲେ; ଯାଦବଙ୍କ ଆପସର ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା।]
"ଏବଂ ବିରାଟ"—"ଯାହାଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଆମ ପକ୍ଷର ବୀର ସୁଶର୍ମା ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲେ, ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ମୋହନାସ୍ତ୍ରରେ ମୋହିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା, ଏବଂ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଗାଈମାନ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାୟନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା—ସେହି ରାଜା ବିରାଟ ଆପଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବିପକ୍ଷରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।"
ରାଜା ବିରାଟଙ୍କର ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଶତ୍ରୁତା ବା ଦ୍ୱେଷ ନଥିଲା; ମାତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଭାବୁଛନ୍ତି: "ଯଦି ଯୁଯୁଧାନଙ୍କ ପରେ ମୁଁ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ତେବେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ଭାବିପାରନ୍ତି ଯେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମୋତେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉସକାଉଛି, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋ ମନରେ ଶତ୍ରୁତାର ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।" ତେଣୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ବିରାଟଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରିକି ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ମୋର କପଟତା ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ ଏବଂ ବିଶେଷ ଉତ୍ସାହରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
[ରାଜା ବିରାଟ, ତାଙ୍କର ତିନି ପୁତ୍ର ଉତ୍ତର, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶଙ୍ଖଙ୍କ ସହିତ ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।]
"ଏବଂ ମହାରଥୀ ଦ୍ରୁପଦ"—"ଆପଣ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ବନ୍ଧୁତ୍ଵ ସ୍ମରଣ କରାଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ସଭାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରି କହିଥିଲେ, 'ମୁଁ ରାଜା ଏବଂ ଆପଣ ଭିକ୍ଷୁକ; ଆମ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ବନ୍ଧୁତା ହୋଇପାରିବ?' ଏଥିସହ ଶତ୍ରୁତା ହେତୁ ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ସେହି ମହାରଥୀ ଦ୍ରୁପଦ ଆପଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ବିପକ୍ଷରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।"
[ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ହସ୍ତରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।]
"ଧୃଷ୍ଟକେତୁ"—"ଏହି ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଏତେ ମୂର୍ଖ ଯେ, ସେ ସେହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି ଯିଏ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଭାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ବଧ କରିଥିଲେ।"
[ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ହସ୍ତରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।]
"ଚେକିତାନ"—"ସମଗ୍ର ଯାଦବ ସେନା ଆମ ପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତଥାପି ଏହି ଯାଦବ ଚେକିତାନ ପାଣ୍ଡବ ସେନାରେ ଅଛନ୍ତି!"
[ଚେକିତାନ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ହସ୍ତରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।]
★🔗
