ఇక్కడ (పాండవ సైన్యంలో) మహావీరులు ఉన్నారు, వారు అతి పెద్ద ధనుస్సులను కలిగి ఉండి, యుద్ధంలో భీమార్జునులతో సమానులు. వారిలో యుయుధానుడు (సాత్యకి), విరాటరాజు, మహారథుడైన ద్రుపదుడు ఉన్నారు. ధృష్టకేతువు, చేకితానుడు మరియు ధైర్యశాలి అయిన కాశీరాజు కూడా ఇక్కడే ఉన్నారు. పురుజిత్తుడు, కుంతిభోజుడు — ఈ ఇద్దరు సోదరులు, మానవులలో శ్రేష్ఠుడైన శైబ్యుడు కూడా ఇక్కడే ఉన్నారు. బలశాలి అయిన యుధామన్యువు, ఉత్తమౌజసుడు కూడా ఉన్నారు. సుభద్రాపుత్రుడైన అభిమన్యువు మరియు ద్రౌపది యొక్క ఐదుగురు పుత్రులు కూడా ఇక్కడే ఉన్నారు. ఇవన్నీ మహారథులు.
**వ్యాఖ్యానం:** "ఇక్కడ భీమార్జునులతో సమానులైన మహాధనుర్ధర వీరులు ఉన్నారు" — బాణాలను ఎక్కించి ప్రయోగించే ఆయుధాన్ని 'ఇష్వాస' (ధనుస్సు) అంటారు. అటువంటి పెద్ద, గొప్ప ధనుస్సులను కలిగి ఉన్నవారందరూ 'మహేష్వాసులు' (మహా ధనుర్ధరులు). అర్థం: అంత పెద్ద ధనుస్సుల మీద బాణాలను ఎక్కించి, జ్యాను సడలించడానికి అపారమైన శక్తి అవసరం. అటువంటి శక్తితో ఎక్కించబడిన బాణం విడుదలైతే, గొప్ప నష్టం కలిగిస్తుంది. అలాంటి గొప్ప ధనుస్సులు కలిగి ఉండటం వలన, ఈ యోధులందరూ అత్యంత శక్తిమంతులు, వీరులు. వీరు సామాన్య యోధులు కారు. యుద్ధంలో భీమార్జునులతో సమానులు — అంటే భీమునితో శక్తిలోను, అర్జునునితో ఆయుధ ప్రయోగ కుశలతలోను సమానులు.
"యుయుధానుడు" — యుయుధానుడు (సాత్యకి) అర్జునుని వద్ద ఆయుధ విద్య నేర్చుకున్నాడు. అందుకే, శ్రీకృష్ణుడు దుర్యోధనునికి నారాయణీ సైన్యాన్ని ప్రసాదించినప్పటికీ, అతను కృతజ్ఞతతో అర్జునుని వైపే ఉండిపోయాడు; దుర్యోధనుని వైపుకు వెళ్లలేదు. ద్రోణాచార్యుని మనస్సులో అర్జునుని పట్ల విరోధ భావనను నాటడానికి, దుర్యోధనుడు మొదటగా ఆ మహావీరులలో అర్జునుని శిష్యుడైన యుయుధానుని పేరు చెబుతాడు. ఉద్దేశ్యం: "చూడండి ఈ అర్జునుని! అతను ఆయుధ విద్యను మీ వద్దనే నేర్చుకున్నాడు, అతనితో సమానమైన ధనుర్ధరుడు ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ ఉండకుండా చూస్తానని మీరే వరమిచ్చారు. ఈ విధంగా మీరు మీ శిష్యుడైన అర్జునుని పట్ల అంత ప్రేమ చూపినా, అతను అకృతజ్ఞతతో మీతో యుద్ధం చేయడానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డాడు, కాని అర్జునుని స్వంత శిష్యుడు అతని వైపే నిలబడ్డాడు."
[యుయుధానుడు మహాభారత యుద్ధంలో మరణించలేదు; యాదవుల పరస్పర యుద్ధంలో మరణించాడు.]
"మరియు విరాటుడు" — "మన వైపు వీరుడైన సుశర్మను అవమానించినవాడు, మీరు సమ్మోహనాస్త్రంతో మోహితులై, మేము కూడా అతని ఆవులను వదిలి యుద్ధభూమి నుండి పారిపోవలసి వచ్చినప్పుడు — ఆ విరాటరాజు మీకు వ్యతిరేకంగా ప్రతిపక్షంలో నిలబడ్డాడు."
విరాటరాజుకు ద్రోణాచార్యుని పట్ల వ్యక్తిగత శత్రుత్వమో ద్వేషమో లేదు; అయినా దుర్యోధనుడు ఇలా భావిస్తాడు: "యుయుధానుని తర్వాత ద్రుపదుని పేరు పెడితే, ద్రోణాచార్యుడు 'దుర్యోధనుడు నన్ను పాండవుల పట్ల, ముఖ్యంగా యుద్ధానికి ప్రేరేపిస్తున్నాడు, నా మనస్సులో పాండవుల పట్ల శత్రుత్వ భావనలు పుట్టిస్తున్నాడు' అని అనుకోవచ్చు." అందుకే దుర్యోధనుడు ద్రుపదునికి ముందు విరాటుని పేరు పెడతాడు, తద్వారా ద్రోణాచార్యుడు తన కుయుక్తిని గ్రహించకుండా, ప్రత్యేక ఉత్సాహంతో యుద్ధం చేస్తాడు.
[విరాటరాజు, అతని ముగ్గురు పుత్రులు ఉత్తర, శ్వేత, శంఖులతో కలిసి మహాభారత యుద్ధంలో మరణించారు.]
"మరియు మహారథుడైన ద్రుపదుడు" — "మీరు ద్రుపదునికి మీ పూర్వ మైత్రిని గుర్తు చేసినప్పటికీ, సభలో 'నేను రాజును, మీరు భిక్షుకులు; మనకు మైత్రి ఎలా ఉంటుంది?' అని అవమానించాడు. ఇంకా, శత్రుత్వం వలన మిమ్మల్ని చంపడానికి కూడా పుత్రుని కన్నాడు. ఆ మహారథుడైన ద్రుపదుడే మీతో యుద్ధం చేయడానికి ప్రతిపక్షంలో నిలబడ్డాడు."
[ద్రుపదరాజు యుద్ధంలో ద్రోణాచార్యుని చేతిలో మరణించాడు.]
"ధృష్టకేతువు" — "ఈ ధృష్టకేతువు అంత మూర్ఖుడు, సభామధ్యంలో చక్రంతో తన తండ్రి శిశుపాలుని సంహరించిన ఆ కృష్ణుని వైపే యుద్ధం చేయడానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డాడు."
[ధృష్టకేతువు ద్రోణాచార్యుని చేతిలో మరణించాడు.]
"చేకితానుడు" — "మొత్తం యాదవ సైన్యం మన వైపు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండగా, ఈ యాదవుడైన చేకితానుడు పాండవ సైన్యంలో నిలబడ్డాడు!"
[చేకితానుడు దుర్యోధనుని చేతిలో మరణించాడు.]
★🔗
