ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਵਜਣ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ, ਰਾਜ ਦੇ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦੇ ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਨਰਕ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।
ਇੱਥੇ ਦੋ ਵਾਰ 'ਅਪਿ' (ਭਾਵੇਂ) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ: ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਰਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਨਗੇ? ਪਰ ਮੰਨ ਲਓ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਸਵਾਰਥ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ ਹੈ', ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਲ ਪਏ, ਤਾਂ ਵੀ (ਭਾਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵਾਂ) ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ: ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ — ਇਹ ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ (ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਲਈ ਵੀ) ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। 'ਮਧੁਸੂਦਨ' ਸੰਬੋਧਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਤੂੰ ਤਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ ਜਿਹੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਹ ਜਿਹੇ ਰਾਖਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ? ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਸਵਜਣ ਹਨ।
'ਗੁਰੂਜਨ' — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਜਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ ਜਿਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ — ਅਜਿਹੇ ਪੂਜਨੀ ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਲੜਾਂ? ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਖੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ, ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ।
'ਪਿਤਾਮਹ' — ਸਰੀਰਕ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਪਿਤਾਮਹ ਇਸ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧ ਜਾਂ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
'ਪੁੱਤ੍ਰ' — ਸਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਭਰਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਜ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਹੈ।
'ਦਾਦੇ' — ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਦਾਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਵੀ ਪੂਜਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਰਮ ਪੂਜਨੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਡਾਂਟ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਡਾ ਯਤਨ ਇਹੋ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ, ਆਰਾਮ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋਵੇ।
'ਮਾਮੇ' — ਜੋ ਸਾਡੇ ਮਾਮੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
'ਸਹੁਰੇ' — ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਹੁਰੇ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਪੂਜਨੀ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ?
'ਪੋਤੇ' — ਸਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।
'ਸਾਲੇ' — ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ!
'ਸੰਬੰਧੀ' — ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧੀ ਜੋ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧੀ — ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ, ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਅਣਉਚਿਤ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧ: ਪਿਛਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸਵਜਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਨ ਦੇ ਦੋ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਸਨ। ਹੁਣ, ਫਲ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵਜਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
★🔗
