**2.63. විවරණය –**
"කෙනෙකු ඉන්ද්රිය-විෂයයන් කෙරෙහි සිත යොමු කරන විට, ඒවා කෙරෙහි ඇල්ම ඇති වේ." – දෙවියන් කෙරෙහි භක්තියක් නැතිව, දෙවියන් කෙරෙහි චින්තනය නැතිව, ඒ පුද්ගලයා ඉන්ද්රිය-විෂයයන් පමණක් චින්තනය කරයි. ඊට හේතුව, ආත්මයට එක් පසෙක දෙවියන් සහ අනෙක් පසෙක ලෝකය විද්යමාන වීමයි. එය දෙවියන්ගේ ආශ්රය හැර දමන විට, එවිට ලෝකයේ ආශ්රය ගනී. ලෝකය හැර වෙනත් චින්තන-විෂයයක් ඉතිරි නොවන බැවින්, ලෝකය පමණක් චින්තනය කරයි. මෙසේ නිරන්තරයෙන් චින්තනය කිරීමෙන්, ඒ විෂයයන් කෙරෙහි ඇල්ම, ආදරය, ආසාව ඇති වේ. ඇල්ම ඇති වූ විට, ඒ පුද්ගලයා ඒ විෂයයන්හි නිරත වේ. ඒ විෂයයන්හි නිරත වීම මානසික වේවා හෝ ශාරීරික වේවා, එයින් ලැබෙන සැපය ඒ විෂයයන් කෙරෙහි ආසාව ඇති කරයි. ආසාවෙන්, ඒ විෂයය නැවත නැවතත් චින්තනය කිරීම ඇරඹේ. දැන්, ඒ විෂයයෙහි නිරත වේවා හෝ නොවේවා, විෂයයන් කෙරෙහි ඇල්ම නියත වශයෙන්ම ඇති වේ – මෙය නියමයයි.
"ඇල්මෙන් ආශාව උපදියි." – විෂයයන් කෙරෙහි ඇල්ම ඇති වූ විට, ඒ විෂයයන් (භෝග) ලබා ගැනීමේ ආශාව උපදියි – ඒ භෝග, ඒ දේවල් මට ලැබිය යුතුය යනුවෙන්.
"ආශාවෙන් ක්රෝධය උපදියි." – ආශාවට අනුකූල විෂයයන් නිරන්තරයෙන් ලැබෙන විට, ලෝභය ඇති වේ; ආශාව පිරිමසීමේ හැකියාවක් පවතින අතරතුර, කිසිවෙකු බාධාවක් සලසන විට, ඒ පුද්ගලයා කෙරෙහි ක්රෝධය උපදියි.
ආශාව යනු එවැනි දෙයක් වන අතර, එයට බාධා කළ විට ක්රෝධය නියත වශයෙන්ම ඇති වේ. තම ජාතිය, ආශ්රමය, ගුණ, සමත්වය ආදිය පිළිබඳව පවත්වන සත්ව ගුණයේ අහංකාරයෙහි ද තම ගෞරවය, ආදරය ආදිය පිළිබඳ ආශාවක් අඩංගු වේ; ඒ ආශාවට කිසිවෙකු විසින් බාධා කරන විට, ක්රෝධය උපදියි.
'ආශාව' යනු රජස් ගුණයේ ප්රවණතාවක් වන අතර, 'මෝහය' යනු තමස් ගුණයේ ප්රවණතාවක් වේ. 'ක්රෝධය' යනු රජස් හා තමස් අතර ප්රවණතාවකි.
කිසිදු කාරණයක් පිළිබඳව ක්රෝධය ඇති වන සෑම අවස්ථාවකම, එහි මූලයේ කොතැනක හෝ නියත වශයෙන්ම ඇල්මක් පවතී. උදාහරණයක් ලෙස, සදාචාරයට හා ධර්මයට විරුද්ධව ක්රියා කරන අයකු දැක ක්රෝධය ඇති වේ නම්, එහි සදාචාරයට හා ධර්මයට ඇති ඇල්මක් පවතී. අපහාසයක් හෝ අවමානයක් කරන අයකු කෙරෙහි ක්රෝධය ඇති වේ නම්, එහි ගෞරවයට හා ආදරයට ඇති ඇල්මක් පවතී. විවේචනය කරන අයකු කෙරෙහි ක්රෝධය ඇති වේ නම්, එහි ප්රශංසාවට ඇති ඇල්මක් පවතී. චෝදනා කරන අයකු කෙරෙහි ක්රෝධය ඇති වේ නම්, එහි නිර්දෝෂී බව පිළිබඳ අහංකාරයට ඇති ඇල්මක් පවතී; යනාදී වශයෙන්.
"ක්රෝධයෙන් මෝහය උපදියි." – ක්රෝධයෙන් මෝහය උපදියි, එනම් මුළාව ඇති වේ. ඇත්ත වශයෙන්ම, සැලකිල්ලෙන් බැලූ විට, මෝහය උපදින්නේ මේ සතරින් ය: ආශාව, ක්රෝධය, ලෝභය හා මමත්වය යන මොවුන්ගෙනි. එය මෙසේය:
(1) ආශාවෙන් ඇති වන මෝහය: මෙහිදී, විවේක බුද්ධිය අඳුරු වී, ආශාවෙන් පරාජයට පත් පුද්ගලයා, කළ නොහැකි ක්රියා කිරීමට පත් වේ.
(2) ක්රෝධයෙන් ඇති වන මෝහය: මෙහිදී, පුද්ගලයා මිතුරන්ට හා පූජනීය අයට පවා රළු හා අනුචිත වචන පවා කියා, කළ නොහැකි ආකාරයෙන් හැසිරේ.
(3) ලෝභයෙන් ඇති වන මෝහය: මෙහිදී, පුද්ගලයා සත්ය-මිත්යා, ධර්ම-අධර්ම ආදිය පිළිබඳ විමසිල්ල අහිමි කර, කපටිකම් මගින් ජනයා පෙළඹවීම සිදු කරයි.
(4) මමත්වයෙන් ඇති වන මෝහය: මෙහිදී, සමචිත්තතාවය අහිමි වේ; ඊට ප්රතිවිරුද්ධව, පක්ෂපාතී භාවය ඇති වේ.
සතරම – ආශාව, ක්රෝධය, ලෝභය, මමත්වය – යන මොවුන්ගෙන් මෝහය ඇති වේ නම්, මෙහි භගවාන් වහන්සේ ක්රෝධය පමණක් සඳහන් කර ඇත්තේ ඇයි? ගැඹුරින් විමසා බැලූ විට, ආශාව, ලෝභය හා මමත්වය යන තුනෙහි, තම සැප භෝගය හා ස්වාර්ථය පිළිබඳ ප්රවණතාව අවදිව පවතින නමුත්, ක්රෝධයෙහි, අන් අයට හානි කිරීමේ ප්රවණතාව අවදිව පවතී. එමනිසා, ක්රෝධයෙන් ඇති වන මෝහය, ආශාව, ලෝභය හා මමත්වය යන මොවුන්ගෙන් ඇති වන මෝහයට වඩා ඉතා භයානක ය. මෙම දෘෂ්ටිකෝණයෙන්, භගවාන් වහන්සේ මෙහිදී මෝහය ඇති වන්නේ විශේෂයෙන් ක්රෝධයෙන් බව ප්රකාශ කර ඇත.
"මෝහයෙන් ස්මෘති භ්රමය ඇති වේ." – මුළාව ඇති වූ විට, ස්මෘතිය විනාශ වේ, එනම් ශාස්ත්ර හා සුචින්තනයෙන් කරගත් නිශ්චය – "මම මෙවැනි ක්රියා කළ යුතුයි, මෙවැනි අභ්යාස ගත යුතුයි, මගේ මුක්තිය සාක්ෂාත් කර ගත යුතුයි" – යන ඒ සිහිය විනාශ වේ; එය සිහි නොවේ.
"ස්මෘති භ්රමයෙන් බුද්ධිය නැසෙයි." – ස්මෘතිය විනාශ වූ විට, බුද්ධියෙහි ප්රකාශ වන විවේකය නැති වේ, එනම් පුද්ගලයා නැවත නැවතත් චින්තනය කිරීමේ ශක්තිය අහිමි කරයි.
"බුද්ධිය නැසීමෙන්, ඔහු විනාශ වේ." – විවේකය නැති වීමත් සමග, පුද්ගලයා තම තත්ත්වයෙන් පතිත වේ. එමනිසා, මෙම පතනයෙන් වැළකී සිටීම සඳහා, සියලු සාධකයන්ට දෙවියන් කෙරෙහි භක්තිමත් වීම අතිශයින්ම අවශ්ය වේ.
මෙහි විස්තර කර ඇති අනුක්රමය – විෂයයන් පිළිබඳ සරල චින්තනයෙන් ඇල්ම, ඇල්මෙන් ආශාව, ආශාවෙන් ක්රෝධය, ක්රෝධයෙන් මෝහය, මෝහයෙන් ස්මෘති භ්රමය, ස්මෘති භ්රමයෙන් බුද්ධිය නැසීම සහ බුද්ධිය නැසීමෙන් පතනය – මෙම අනුක්රමය විග්රහ කිරීමට කාලය ගතවන නමුත්, මෙම සියලු ප්රවණතා ඇති වීම සහ එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස පුද්ගලයාගේ පතනය සිදු වීමට කාලය ගත නොවේ. විදුලි ධාරාවක් මෙන්, මෙම සියලු ප්රවණතා ක්ෂණිකව ඇති වී පුද්ගලයාගේ පතනය සිදු කරයි.
**සංබන්ධය –**
දැන්, ඊළඟ ශ්ලෝකයෙන්, භගවාන් වහන්සේ මෙම සතරවන ප්රශ්නයට පිළිතුරු සපයයි: "ස්ථිර ප්රඥාවෙන් යුත් පුරුෂයා කෙසේ හැසිරේද?"
★🔗
