Haki yako iko katika kutenda tu, kamwe katika matunda. Usiwe sababu ya matunda ya tendo, wala usiwe na mshikamano katika kutotenda.

**2.47.** Wewe una haki katika tendo pekee, kamwe katika matunda yake. Kwa hivyo, usiwe msababishaji wa matunda ya tendo, wala usiiruhusu choyo kuzuka katika kutotenda. **Ufafanuzi:** 'Wewe una haki katika tendo pekee' – Wewe una haki tu katika utekelezaji wa wajibu uliokujia. Katika hili, wewe ni huru. Sababu ni kwamba mwanadamu ni 'karma-yoni' (aina ya viumbe iliyozaliwa kwa ajili ya tendo). Mbali na mwanadamu, hakuna aina nyingine yoyote iliyokusudiwa kufanya tendo jipya. Viumbe wenye uhamaji kama wanyama na ndege, na viumbe visivyo na uhamaji kama miti na mimea hawawezi kufanya tendo jipya. Viumbe vya mbinguni na wengineo wana uwezo wa kufanya tendo jipya, lakini wapo tu kufurahia matunda ya matendo yao ya zamani ya wema kama dhabihu na sadaka. Kulingana na amri ya Bwana, wanaweza kutoa njia kwa wanadamu kufanya tendo, lakini kwa kuwa wamejazwa na starehe pekee, wao wenyewe hawawezi kufanya tendo jipya. Viumbe vya kuzimu, kwa kuwa ni 'bhoga-yoni' (aina ya viumbe iliyozaliwa kwa ajili ya starehe), huteseka matunda ya matendo yao maovu na hawawezi kufanya tendo jipya. Haki ya kufanya tendo jipya ni ya mwanadamu pekee. Bwana amekupa kuzaliwa huku kwa mwisho kwa mwanadamu kwa ajili tu ya kufanya tendo jipya kwa namna ya utumishi, ili kufanikisha ukombozi wake mwenyewe. Ikiwa mtu atafanya matendo kwa ajili yake mwenyewe, ataanguka katika utumwa; na ikiwa, asipotenda matendo, atabaki katika uvivu na uzembe, ataendelea kuzaliwa na kufa mara kwa mara. Kwa hivyo, Bwana anasema kwamba wewe una haki tu katika kutekeleza wajibu wako kwa namna ya utumishi. Neno 'karmani' (katika tendo) liko katika umoja, likimaanisha kwamba ingawa majukumu yaliyoamriwa na maandiko kwa mtu yanaweza kuwa tofauti, kwa kuzingatia mambo kama mahali, wakati, tukio, na hali, wakati wowote mmoja mtu anaweza kutekeleza kwa bidii wajibu mmoja tu. Kwa mfano, kwa kuwa ni Kshatriya, Arjuna ana amri ya kutekeleza majukumu kama kupigana vita na kutoa sadaka, lakini kwa sasa, wakati wa vita, anaweza kutekeleza tu wajibu wa kupigana; hawezi kutekeleza majukumu kama kutoa sadaka. **Kiini Cha Jambo:** Katika mwili wa mwanadamu, kuna vipengele viwili: starehe ya matunda ya matendo ya zamani, na jitihada mpya (purushartha). Katika aina zingine za viumbe, kuna starehe tu ya matunda ya matendo ya zamani; maana yake, aina za viumbe kutoka wadudu na minyoo, wanyama na ndege, hadi viumbe vya mbinguni na hata hadi Brahma-loka ni 'bhoga-yonis' (aina za viumbe za starehe). Kwa hivyo, kwao, hakuna amri ya 'fanya hili na usifanye lile'. Matendo yoyote wanyama, ndege, wadudu, n.k., wanayoyafanya, tendo hilo pia ni sehemu ya starehe ya matunda. Sababu ni kwamba tendo analofanya limeamuliwa tayari kulingana na hatma yao (prarabdha). Starehe yoyote ya hali nzuri au mbaya inayotokea katika maisha yao pia ni sehemu ya starehe ya matunda. Hata hivyo, mwili wa mwanadamu unapatikana kwa ajili tu ya jitihada mpya, ili mtu aweze kufanikisha ukombozi wake. Katika mwili huu wa mwanadamu, kuna migawanyiko miwili: moja, hali nzuri au mbaya huja mbele yake kama tunda la matendo ya zamani; na pili, hufanya jitihada mpya (matendo mapya). Kulingana na matendo mapya, siku zijazo zake huundwa. Kwa hivyo, amri na makatazo ya maandiko, watakatifu, na watu wakuu, na utawala wa serikali, n.k., ni kwa ajili ya wanadamu tu; kwa sababu katika wanadamu, jitihada ndiyo inayotawala; kuna uhuru wa kufanya matendo mapya. Hata hivyo, katika kubadilisha hali nzuri au mbaya zilizopatikana kama matokeo ya matendo ya zamani, mtu anategemea. Maana ni kwamba mwanadamu ni huru katika kufanya tendo lakini anategemea katika kupata tunda. Hata hivyo, kwa kutumia vyema hali zilizopatikana kwa namna nzuri au mbaya, mwanadamu anaweza kuzifanya kuwa njia na vifaa vya ukombozi wake; kwa sababu mwili huu wa mwanadamu umepatikana hasa kwa ajili ya ukombozi wake. Kwa hivyo, ndani yake, jitihada mpya ni kwa ajili ya ukombozi, na hali zilizopokelewa kama tunda la matendo ya zamani pia ni kwa ajili ya ukombozi pekee. Hapa, jambo maalum kuelewa ni kwamba katika maisha haya ya kibinadamu, hali zozote nzuri au mbaya zinazokuja kulingana na hatma yake, mtu anaweza kuziona hiyo hali kama inayotoa furaha au huzuni, lakini kwa kweli, kuwa na furaha au huzuni kutokana na hiyo hali si tunda la matendo, bali ni tunda la ujinga. Sababu ni kwamba hali hiyo huundwa nje, na ni mtu mwenyewe anayefurahi au kuhuzunika. Ni kwa kujitambulisha na hiyo hali ndipo mtu anakuwa mpokeaji wa furaha na huzuni. Ikiwa mtu hajitambulishi na hiyo hali bali anaitumia ipasavyo, basi hiyo hali hiyo itakuwa njia na kifaa cha kufanikisha ukombozi wake. Matumizi sahihi ya hali inayotoa furaha ni kuwatumikia wengine, na matumizi sahihi ya hali inayotoa huzuni ni kukataa tamaa ya starehe. Hali inayotoa huzuni inapokuja, mtu asiwaze kamwe; badala yake, anapaswa kufikiria kwamba tulifanya dhambi hapo awali kwa sababu ya tamaa ya starehe, na hizo dhambi zile zinaangamizwa sasa kwa kuja kwa namna ya hali zinazotoa huzuni. Faida moja katika hili ni kwamba toba ya hizo dhambi inatokea, na sisi tunasafishwa. Faida ya pili ni kwamba tunapata onyo kwamba ikiwa sasa tutafanya dhambi kwa ajili ya starehe, hali zinazotoa huzuni zitakuja tena siku zijazo pia. Kwa hivyo, mtu haipaswi sasa kufanya tendo lolote kwa tamaa ya starehe; badala yake, anapaswa kutenda tu kwa maslahi ya viumbe vyote. Maana inayotokea ni hii: Kwa aina za viumbe kama wanyama, ndege, wadudu, n.k., tunda la matendo ya zamani na tendo jipya vyote viko kwa namna ya starehe. Na kwa wanadamu, tunda la matendo ya zamani na tendo jipya (jitihada) vyote ni njia za ukombozi. 'Kamwe katika matunda yake' – Huna haki hata kidogo katika matunda, maana yake huna uhuru katika kupata tunda; kwa sababu amri ya tunda iko chini ya udhibiti wangu. Kwa hivyo, tekeleza wajibu wako bila tamaa ya tunda. Ukifanya tendo kwa tamaa ya tunda, utafungwa – 'Anayeshikamana na tunda hufungwa' (Gita 5.12). Sababu ni kwamba hisia ya wajibu inategemea hasa tamaa ya tunda, yaani, hisia ya kuwa mfurahiaji. Kutoka kwa tamaa ya tunda hutoka hisia ya kutenda. Ikiwa tamaa ya tunda itaondolewa kabisa, hisia ya kutenda itaondolewa, na kwa kuondolewa kwa hisia ya kutenda, mtu, hata anapofanya tendo, hafungwi. Maana ya mafumbo ni kwamba kwa kweli, mtu hajaingii sana katika hisia ya kutenda kama anavyojiaingiza katika tamaa ya tunda, yaani, katika kuwa mfurahiaji. Jambo la pili: Matendo yote yanayotokea yanatokea tu kupata mchanganyiko wa vitu vya kimwili na watu. Bila mchanganyiko wa vitu na watu, mtu hawezi kufanya tendo mwenyewe; kwa hivyo, kutamani tunda la tendo lililofanywa kupitia mchanganyiko wao kwa ajili yake mwenyewe si uaminifu. Kwa hivyo, kutamani tunda la tendo hakufai mwanadamu. 'Huna haki katika matunda' – Hii inathibitisha kwamba katika kuanzisha au kutokuanzisha uhusiano na tunda, wanadamu pekee ndio huru, ndio wenye nguvu. Katika hili, hawategemei na wadhaifu. Neno 'phaleshu' (katika matunda) liko katika wingi, likimaanisha kwamba mtu hufanya tendo moja lakini anatamani matunda mengi kutokana na tendo hilo. Kwa mfano, 'Ninafanya tendo hili, basi nipate thawabu, sifa zangu ziene duniani, watu wanifikirie vizuri, waniheshimu, nipate mali nyingi,' n.k., n.k. **Njia za Kutokuwa na Tamaa:** (1) Kwa kuelewa kwa usahihi kwamba kutokana na kuzuka kwa tamaa hutoka upungufu; kutokana na kutimizwa kwa tamaa hutoka utegemezi; kutokana na kutotimizwa hutoka huzuni; na kutokana na kufurahia furaha ya kutimizwa kwa tamaa, tamaa mpya huzuka na mwelekeo wa kufanya matendo mapya na mapya kwa tamaa huongezeka kila wakati – kutokana na ufahamu sahihi kama huo, kutokuwa na tamaa huja kiatomati. (2) Tendo si la milele; kwa sababu lina mwanzo na mwisho, na tunda la matendo hayo pia si la milele; kwa sababu pia lina muunganiko na kutengana. Lakini Nafs ni ya milele. Asili ya milele haipati faida kutokana na tendo lisilo la milele na tunda lake. Kwa kuelewa hili kwa usahihi, kutokuwa na tamaa huja. Kwa kuwa asiye na tamaa, uhusiano na ulimwengu unakatika na Ukweli Mkuu unapatikana. Ili kuwa asiye na tamaa katika matendo, mtafutaji lazima pia awe na uwezo mkali wa kutofautisha wa kujinyima na roho ya utumishi; kwa sababu tu kwa zote mbili hizi ndipo Karmayoga itafanywa ipasavyo. Vinginevyo, kutakuwa na 'karma' (tendo) lakini hakuna 'yoga' (muunganiko). Maana ni kwamba katika kukataa furaha na starehe yake mwenyewe, utawala wa 'viveka' (uwezo wa kutofautisha) unapaswa kuwepo, na katika kutoa furaha na starehe kwa wengine, utawala wa 'sevabhav' (roho ya utumishi) unapaswa kuwepo. 'Usiwe msababishaji wa matunda ya tendo' – Usiwe sababu ya matunda ya tendo. Maana ni kwamba mtu haipaswi kuwa na hisia hata kidogo ya 'yangu' kwa vyombo vya tendo kama mwili, hisi, akili, n.k.; kwa sababu kuwa na 'yangu' katika hivi humfanya mtu kuwa sababu ya matunda ya tendo. Zaidi, katika mstari wa kumi na moja wa sura ya tano, Bwana pia ameelezea, kwa kutumia neno 'kevalaih' (kwa hivi pekee), kwamba haipaswi kuwa na 'yangu' hata kidogo kwa mwili, n.k. Hata wakati hakuna tamaa ya tunda katika matendo mema, ikiwa hisia itazuka kwamba 'kwa mimi, mtu fulani alifaidika, maslahi ya mtu fulani yalifanywa, mtu fulani alifurahishwa,' basi hii ni kuwa sababu ya matunda ya tendo. Sababu ni kwamba kwa hisia kama hiyo, uhusiano unaanzishwa na tendo jema na na akili, hisi, n.k., ambao ni ushirika na kisicho cha kweli. Kwa kweli, hatuna uhusiano wowote na chombo cha ndani (antahkarana), vyombo vya nje (bahihkarana), na matendo. Uhusiano wao ni na ulimwengu wa pamoja. Kama vile mtu mwingine anapomfaa mtu mwingine kupitia mtu mwingine, hatujitambulishi nayo, hatujitambulishi kuwa chombo ndani yake. Vivyo hivyo, ikiwa faida itamjia mtu kupitia huu mwili wetu, n.k., mtu haipaswi kujitambulisha kuwa chombo ndani yake. Mtu anapojitambulisha kuwa chombo au sababu katika tendo lolote, hataweza kuwa sababu ya matunda ya tendo. 'Wala usiiruhusu choyo kuzuka katika kutotenda' – Usiwe na choyo hata katika kutofanya tendo. Sababu ni kwamba choyo cha kutofanya tendo husababisha uvivu, uzembe, n.k. Kama vile utumwa unatokea kutokana na choyo cha matunda ya tendo, vivyo hivyo utumwa unatokea kutokana na uvivu, uzembe, n.k., yanayotokana na kutofanya tendo; kwa sababu uvivu-uzembe pia una starehe, yaani, pia wana furaha, ambayo ni ya asili ya tamas – 'Kile kinachotokana na usingizi, uvivu, na uzembe kinatangazwa kuwa cha tamas' (Gita 18.39) na tunda lake ni anguko – 'Wale walio katika tamas huenda chini' (Gita 14.18). Maana ni kwamba popote choyo kinapozuka, kitalifanya kifungo bila shaka – 'Sababu ya kuzaliwa kwake katika fukuto nzuri na mbaya ni choyo kwa gunas' (Gita 13.21). Haipaswi kuwa na madhumuni ya kidunia pia, kama vile 'kwa kuwa huru na tendo, tutapata faida ya kidunia, tutajulikana duniani,' n.k.; wala haipaswi kuwa na madhumuni ya kiroho, kama vile 'kwa kufikia samadhi, tutafikia hali katika hali ya kiroho,' n.k. Maana ni kwamba 'kwa kutofanya tendo, maendeleo ya kidunia na kiroho yatatokea' – hii pia ni choyo cha kutotenda; kwa sababu Ukweli wa kweli uko zaidi ya kufanya na kutofanya tendo. Katika mstari huu, dhamira ya Bwana inaonekana kuwa kwamba mtafutaji apaswa kutengwa kabisa na vitu vinavyobadilika, watu, mambo, matendo, matukio, hali, miili ya sababu ya dhahiri na ya siri, n.k. Haipaswi kuwa na uhusiano hata kidogo wa aina yoyote na haya. Katika sehemu nne za mstari huu, mambo manne yanafanywa: (1) Wewe una haki tu katika kufanya tendo, (2) Kamwe huna haki katika matunda, (3) Usiwe sababu ya matunda ya tendo, na (4) Usiwe na choyo hata katika kutotenda. Miongoni mwa haya, hoja ya robo ya kwanza na ya nne ni moja, na hoja ya robo ya pili na ya tatu ni moja. Robo ya kwanza inasema haki katika kufanya tendo, na ya nne inakataza choyo katika kutotenda. Robo ya pili inakataza tamaa ya tunda, na ya tatu inakataza kuwa sababu ya tunda. Maana ni haya: Kwa kuwa na mwelekeo wa kutotenda, uhusiano wako utakuwa na uzembe, uvivu, n.k., yaani, na 'tabia ya tamas'. Kwa kuanzisha uhusiano na tendo na matunda ya tendo, uhusiano wako utakuwa na 'tabia ya rajas'. Wakati hakuna uhusiano na uzembe, uvivu, tendo, matunda ya tendo, n.k., basi kwa kuanzisha uhusiano na furaha iliyozaliwa na uwezo wa kutofautisha, mwangaza uliopokelewa, ujuzi uliopatikana, uhusiano wako utakuwa na 'tabia ya sattva'. Kuwa na uhusiano na haya ndiyo sababu ya kuzaliwa na kufa. Kwa hivyo, mtafutaji haipaswi kuanzisha uhusiano na yoyote kati ya haya – tendo, matunda ya tendo, au furaha ya kukataa haya; haipaswi kuwa na choyo au kushikamana na yoyote kati ya haya. Kufanya tendo huku ukidumisha uhusiano na haya ndiyo Karmayoga. **Muunganisho:** Baada ya kufundisha kufanya tendo katika mstari uliopita, Bwana sasa anaelezea namna ya kubaki sawa wakati wa kufanya tendo.