3.24 – Ufafanuzi: [Katika mstari wa ishirini na mbili, Bwana alithibitisha umuhimu wa kutekeleza wajibu kupitia njia ya mlinganisho chanya (anvaya). Katika mistari hii, Bwana anaelezea madhara yanayotokana na kutotekeleza wajibu kupitia njia ya mlinganisho hasi (vyatireka).] "Kama nisingekuwa nikishiriki katika vitendo kwa uangalifu milele..." Neno 'hi' (kwa maana) hapa linatumika kuimarisha kishazi 'varta eva ca karmaṇi' (hakika, mimi hushiriki katika vitendo) kutoka kwenye mstari uliopita. Bwana anasema kwamba haiwezekani kabisa kwangu kutofanya kitendo kwa uangalifu; hata hivyo, tukidhani kwa ajili ya mjadala kwamba sikifanye kitendo – ndivyo Bwana alivyotumia maneno 'kama milele' hapa. Neno 'atandritaḥ' (mwenye uangalifu, asiyechoka) lina maana kwamba mtu hapaswi kuwa wavivu wala kupuuza katika kutekeleza majukumu yake ya lazima; badala yake, anapaswa kuyatekeleza kwa uangalifu na bidii kubwa. Kwa kutoyatekeleza majukumu ya lazima kwa uangalifu, mtu, akishindwa na uvivu na upuuzi, hupoteza maisha yake ya thamani ya kibinadamu. Ni kwa kutenda vitendo kwa uangalifu na bidii tu, bila kuingiza ulegevu (uvivu-upuuzi) ndani yake, ndiye mtu huru kutoka kwenye vifungo vya kitendo. Kama vile tawi gumu, kavu la mti linavunjika kwa urahisi, lakini tawi dhaifu, lililovunjika kiasi linaloning'inia halivunjiki kwa urahisi, vivyo hivyo, kwa kutenda vitendo kwa uangalifu na bidii, mtu hurushe kutoka kwenye vifungo vya kitendo, lakini kwa kuvitekeleza kwa uvivu na upuuzi (kwa ulegevu), mtu hahurushi. Ndio maana Bwana alitumia neno 'samācara' (fanya kikamilifu) katika mstari wa kumi na tisa na neno 'atandritaḥ' katika mstari huu. Ikiwa kumbukumbu ya kitendo fulani inazidi kutokea mara kwa mara, mtu apate kufahamu kwamba kulikuwa na dosari fulani (tamaa, shauku, kutokamilika, uvivu, upuuzi, kutojali, n.k.) katika kutekeleza kitendo hicho, na kwa sababu hiyo hakuhurushwa kutoka kwenye vifungo vyake. Ni haswa kwa sababu mtu hahurushi kutoka kwenye vifungo vya kitendo ndio kumbukumbu ya vitendo vilivyotekelezwa hutokea.
"Ewe Pārtha, watu wote kwa kila njia wanafuata njia yangu." Kwa maneno haya, Bwana anadokeza kwamba wale tu wanaonifuata mimi ndio wenye kustahili kuitwa binadamu kwa kweli. Wale ambao, wasiponichukulia mimi kwa mfano wao, hawatekelezi majukumu yao kwa sababu ya uvivu na upuuzi lakini wanaotamani haki, hawaistahili kuitwa binadamu kwa kweli ijapokuwa wana umbo la kibinadamu. Katika mstari wa ishirini na moja wa sura hii, Bwana alisema kwamba watu wote hufuata chochote mtu mkuu anachofanya, wakikichukulia kama kipimo. Katika mstari huu, Bwana anasema kwamba watu kwa kila njia wanafuata njia yangu. Maana yake ni kwamba hali mtu mkuu ni mtu wa kufuatwa katika ulimwengu mmoja (ulimwengu wa kibinadamu), mimi ni mtu wa kufuatwa katika ulimwengu wote tatu. Bwana anashuka katika ulimwengu wa kibinadamu ili kumuonyesha wanadamu jinsi ya kuishi duniani. Sanaa ya kuishi duniani ni kufahamu kwamba mtu hayuko hapa kwa ajili yake mwenyewe. Dunia kimsingi ni shule ambayo tunapaswa kujifunza kutekeleza vitendo kwa maslahi ya wengine, tukiacha tamaa, umiliki, ubinafsi, n.k., na kwa kutenda ipasavyo, tukafikia ukombozi wetu wenyewe. Uhusiano wote duniani upo kwa ajili ya huduma ya pande zote (maslahi). Kwa hiyo, baba, mwana, mume, mke, kaka, dada, n.k., wote wanapaswa kutekeleza majukumu yao kwa kuzingatia haki za wengine na kujitahidi kwa ustawi wa kila mmoja.
"Yale dunia yangeangamia kama nisingefanya kitendo..." Katika mstari wa ishirini na tatu, kwa maneno 'Kama nisingekuwa nikishiriki katika vitendo kwa uangalifu milele', Bwana alizungumza juu ya madhara yanayotokana na kutokuwa mwangalifu katika vitendo. Sasa, katika mstari huu (wa ishirini na nne), kwa maneno haya juu, anazungumza juu ya madhara yanayotokana na kutofanya kitendo kabisa. Ijapokuwa haiwezekani kwangu kutotekeleza majukumu ya lazima, bado, tukidhani ingekuwa hivyo – ndivyo Bwana alivyotumia neno 'cet' (kama) hapa. Maana ya maneno haya ni kwamba mtu hapaswi kukuza shauku hata kwa kutotenda – 'Shauku yako isiwe ya kutotenda' (Gita 2.47). Kwa hiyo, Bwana anatoa mfano wake mwenyewe, akisema kwamba ijapokuwa hakuna chochote ninachopaswa kufikia, mimi bado natekeleza kitendo. Kama mimi (kulingana na varṇa, āśrama, n.k., ambavyo nimezaliwa ndani yake) sikingetekeleza wajibu wangu, basi wanadamu wote wangepotewa na kuangamia, maana yake wangeporomoka. Sababu ni kwamba kwa kuacha wajibu wake, sifa za tāmasic hujitokeza kwa watu, na kusababisha uharibifu wao – 'Wale wa tabia ya tamasic huelekea chini' (Gita 14.18). Bwana ndiye mtu wa kufuatwa katika ulimwengu tatu, na viumbe vyote wanafuata njia yake pekee. Kwa hiyo, kama Bwana asingetekeleza wajibu wake, basi hakuna mtu katika ulimwengu tatu ambaye angemtekeleza wajibu wake. Kwa kutoyatekeleza majukumu yao, wangeporomoka kiatomati.
"Na mimi ningekuwa chanzo cha machafuko na ningeangamiza viumbe hivi." Kama nisingetekeleza majukumu ya lazima, yale dunia yote yangepotewa na kuangamia, na mimi ningekuwa sababu ya uangamizi wao, ijapokuwa hili halina uwezekano. Dharmas mbili zinazopingana zinapoungana kuwa moja, huitwa 'saṅkara' (mchanganyiko, machafuko). Katika mistari ya arobaini na arobaini na moja ya sura ya kwanza, Arjuna alikuwa amesema, 'Kama nitapigana, ukoo utaangamia. Kwa kuangamia kwa ukoo, dharma ya familia ya milele hupotea; kwa kuangamia kwa dharma, udhalimu hushinda familia nzima; kwa kuongezeka kwa udhalimu, wanawake wa familia wanachafuka; na kwa kuchafuka kwa wanawake, varṇa-saṅkara (mchanganyiko wa makundi ya kijamii) hutokea.' Kwa hiyo, dhana ya Arjuna ilikuwa kwamba kwa kupigana, varṇa-saṅkara ingetokea. Lakini hapa, Bwana anasema kinyume – kwamba kwa kutotekeleza wajibu wa kupigana, varṇa-saṅkara ingetokea. Juu ya mada hii, Bwana anatoa mfano wake mwenyewe: kama nisingetekeleza wajibu wangu, basi machafuko yangetokea kiatomati katika kila upande – karma, dharma, ibada, varṇa, āśrama, kabila, n.k. Maana yake ni kwamba haswa kwa kutotekeleza wajibu wake ndio machafuko hutokea. Kwa hiyo, Bwana hapa anamwambia Arjuna, kana kwamba: wewe ungekuwa chanzo cha kuzaa varṇa-saṅkara kwa kutotekeleza wajibu wako wa kupigana, si kwa kupigana (kama unavyodhani).
**Hoja Maalum:** Bwana anamjibu Arjuna swali lake la asili ("Kwa nini unanishirikisha katika kitendo kibaya?") katika mistari hii mitatu – ya ishirini na mbili, ishirini na tatu, na ishirini na nne – kwa kutoa mfano wake mwenyewe: si kwamba mimi peke ndiye ninakushirikisha katika kitendo; badala yake, mimi mwenyewe pia ninaendelea kushiriki katika vitendo daima, ijapokuwa kwa kweli hakuna lolote la lazima kwangu kufanya wala lolote la kufikia katika ulimwengu wote tatu. Bwana anamkidokeza Arjuna: Katika ujio huu wa mwilini, wewe ulikubali na mimi pia nilikubali kwamba wewe utakuwa mpiga farasi na mimi nitakuwa mpiga farasi; basi tazama, ijapokuwa mimi ni Mkshatriya, leo ninafanya kazi ya mpiga farasi wako na hivyo ninatekeleza kwa bidii na uangalifu wajibu niliokubali. Utendaji wangu wa wajibu huu pia utaathiri ulimwengu tatu kwa sababu mimi ndiye mtu wa kufuatwa katika ulimwengu tatu. Viumbe vyote wanafuata njia yangu pekee. Kwa hiyo, wewe pia usipuuze wajibu wako wa lazima bali uutekeleze kwa uangalifu na bidii, kama ninavyofanya mimi.
**Muunganisho:** Kama vile katika mistari mitatu iliyopita Bwana alielezea hitaji la uangalifu katika kutekeleza kitendo kwa ajili yake mwenyewe, katika mistari miwili ijayo anahimiza roho kubwa wenye hekima wawe waangalifu katika kutekeleza kitendo.
★🔗
