**ভগৱদগীতা (অধ্যায় ৩, শ্লোক ৩৮) ৰ ইংৰাজী ভাষ্যৰ অসমীয়া অনুবাদ:**
**শ্লোক:** যেনেকৈ জুই ধোঁৱাৰে আৱৰিত হয়, আৰ্চী ধূলিৰে আৱৰিত হয়, আৰু ভ্ৰূণ জৰায়ুৰে আৱৰিত হয়, তেনেকৈ এই জ্ঞান (বিবেক) তাৰ দ্বাৰা (কামনাৰ দ্বাৰা) আৱৰিত হয়।
**ভাষ্য:** 'ধূমেনাৱ্ৰিয়তে বহ্নিঃ' — যিদৰে জুই ধোঁৱাৰে ঢাক খাই থাকে, তেনেদৰে এজন ব্যক্তিৰ বিবেক কামনাৰে আৱৰিত হৈ থাকে, অৰ্থাৎ স্পষ্টকৈ প্ৰকাশ নাপায়।
বিবেক বুদ্ধিত প্ৰকাশ পায়। বুদ্ধি তিনিপ্ৰকাৰৰ — সাত্ত্বিক, ৰাজসিক আৰু তামসিক। সাত্ত্বিক বুদ্ধিত, কৰ্তব্য আৰু অকৰ্তব্যৰ সঠিক জ্ঞান থাকে। ৰাজসিক বুদ্ধিত, কৰ্তব্য-অকৰ্তব্যৰ সঠিক জ্ঞান নাথাকে। তামসিক বুদ্ধিত, সকলো বিষয়তে বিপৰীত জ্ঞান থাকে (গীতা ১৮.৩০-৩২)। কামনা ওলোৱাৰ লগে লগে, সাত্ত্বিক বুদ্ধিও ধোঁৱাৰে ঢাক খোৱা জুইৰ দৰে আৱৰিত হয়; ৰাজসিক আৰু তামসিক বুদ্ধিৰ কথা ক'বই নালাগে! লৌকিক কামনা এটা ওলোৱাৰ মুহূৰ্ততে, আধ্যাত্মিক পথত ধোঁৱাৰ আবিৰ্ভাৱ হয়। এই অৱস্থাত সাৱধান নহ'লে কামনা আৰু বেছি হয়। কামনা বেছি হ'লে, আধ্যাত্মিক পথত কেৱল আন্ধাৰেই থাকে। নশ্বৰ, জড় বস্তুৰ প্ৰতি কামনা কেৱল তাত মৰম, মহত্ত্ব, সুখ, সৌন্দৰ্য, বিশেষত্ব আদি গুণৰ ভ্ৰমৰ বাবেহে ওলায়। এই কামনাইেই হ'ল মূলতঃ বিবেকৰ আৱৰণকাৰী। অন্যান্য শৰীৰতকৈ, মানৱ শৰীৰত বিবেক বিশেষভাৱে প্ৰকাশিত; কিন্তু জড় বস্তুৰ প্ৰতি কামনাৰ বাবে সেই বিবেকে কাম নকৰে। কামনা ওলোৱাৰ মুহূৰ্ততে বিবেক ম্লান হয়। যিদৰে জুই, ধোঁৱাৰে ঢাক খাই থাকিলেও কাম কৰিব পাৰে, তেনেদৰে কামনা ওলোৱাৰ মুহূৰ্ততে সাধকে সতৰ্ক হ'লে, তেওঁৰ বিবেকে কাম কৰিব পাৰে। প্ৰথম অৱস্থাতে কামনা নাশ কৰাৰ সহজ উপায় হ'ল এইটোৱেই: কামনা ওলোৱাৰ মুহূৰ্ততে সাধকে এইদৰে চিন্তা কৰিব লাগে যে আমি যি বস্তুৰ কামনা কৰিছোঁ সি আমাৰ লগত চিৰদিন থাকিবলৈ নোৱাৰে। সেই বস্তু আগতে আমাৰ লগত নাছিল, পিছতো নাথাকিব, আৰু মাজতো আমাৰ আৰু সেই বস্তুৰ মাজত অবিৰত বিচ্ছেদ আছে। এনেদৰে চিন্তা কৰিলে কামনা নাইকিয়া হয়।
'যথাদৰ্শো মলেন চ' — যিদৰে আৰ্চী মলিৰে ঢাক খালে প্ৰতিবিম্ব দৃশ্যমান নহয়, তেনেদৰে কামনাৰ বল বেছি হ'লে, 'মই এজন সাধক; এইটোৱেই মোৰ কৰ্তব্য আৰু এইটোৱেই অকৰ্তব্য' — এই জ্ঞান হেৰায়। নশ্বৰ বস্তুৰ গুৰুত্ব অন্তৰত অতিপাত হ'লে, মানুহে কেৱল সেই বস্তুবোৰৰ ভোগ আৰু সঞ্চয়ৰেহে কামনা কৰিবলৈ ধৰে। এই কামনা যিমানেই বাঢ়ে, মানুহৰ পতনো সিমানেই হয়। বাস্তৱত, গুৰুত্ব বস্তুত নহয়, বৰঞ্চ তাৰ সদ্ব্যৱহাৰতহে। ধন-সম্পত্তি, জ্ঞান, শক্তি আদি নিজেই গুৰুত্বপূৰ্ণ বস্তু নহয়; কেৱল সেইবোৰৰ সদ্ব্যৱহাৰহে গুৰুত্বপূৰ্ণ — এই জ্ঞান উদয় হ'লে তেতিয়া সেইবোৰৰ প্ৰতি কামনা নাইকিয়া হয়; কাৰণ আমাৰ অধীনত থকা বস্তুবোৰৰ সদ্ব্যৱহাৰৰ দায়িত্ব আমাৰ ওপৰতহে। সেইবোৰ বস্তুকে সদ্ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, গতিকে অধিকৰ কামনা কৰাৰ কি প্ৰয়োজন? কাৰণ, কেৱল কামনা কৰিলে বস্তু লাভ নহয়। লৌকিক বস্তুৰ গুৰুত্ব যিমানেই কমে, সাধকৰ অন্তৰত পৰমাত্মাৰ গুৰুত্ব সিমানেই বাঢ়ে। লৌকিক বস্তুৰ গুৰুত্ব সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ হ'লে, পৰমাত্মাৰ অনুভূতি ঘটিব আৰু কামনা সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ হ'ব।
'যথোলবেনাৱৃতো গৰ্ভঃ' — আৰ্চীত মলি পৰিলে তাত মুখখনি নেদেখি, কিন্তু 'এইটো আৰ্চী' — এই জ্ঞান নিশ্চয় থাকে। কিন্তু যিদৰে জৰায়ুৰে আৱৰিত ভ্ৰূণটো ছোৱালী নে ল'ৰা বুলি চিনিব নোৱাৰি, তেনেদৰে কামনাৰ তৃতীয় অৱস্থাত কৰ্তব্য-অকৰ্তব্য চিনিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ বিবেক সম্পূৰ্ণৰূপে আৱৰিত হয়। বিবেক আৱৰিত হ'লে কামনাৰ বল বাঢ়ে। কামনাৰ বাধা পৰিলে ক্ৰোধ ওলায়। তাৰ পৰাই ভ্ৰমৰ সৃষ্টি হয়। ভ্ৰমৰ পৰা বুদ্ধি নাশ হয়। বুদ্ধি নাশ হ'লে মানুহে কৰ্তব্য কাম কৰা নকৰে আৰু অকৰ্তব্য কাম — যেনে মিছা, কপটতা, অসাধুতা, অন্যায়, পাপ, অত্যাচাৰ আদি কৰিবলৈ ধৰে। ভগৱানে এনেবোৰ লোকক 'মানুহ' বুলি কোৱাটোও ইচ্ছা নকৰে। গতিকে ষোড়শ অধ্যায়ত, য'ত এনেবোৰ লোকৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে, তাত ভগৱানে (অষ্টমৰ পৰা অষ্টাদশ শ্লোকলৈ) 'মানুহ' সূচক কোনো শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই। স্বৰ্গীয় সুখ কামনা কৰাসকলককো ভগৱানে 'কামাত্মানঃ' বুলিহে কৈছে (গীতা ২.৪৩); কাৰণ এনেবোৰ লোক প্ৰকৃততে কামনাৰেই স্বৰূপ। কামনাৰ লগত সম্পূৰ্ণৰূপে অভিন্ন হৈ তেওঁলোকে এই বিশ্বাসত উপনীত হয় যে লৌকিক সুখতকৈ ডাঙৰ একো নাই (গীতা ১৬.১১)। কামনাৰ এই তৃতীয় অৱস্থাত যদিও মানুহৰ দৃষ্টি তেওঁৰ প্ৰকৃত লক্ষ্য (পৰমাত্ম-প্ৰাপ্তি)ৰ ফালে নঘূৰে, তথাপি কিবা পূৰ্বসংস্কাৰৰ বাবে, বা বৰ্তমানৰ শুভ সংসৰ্গৰ বাবে, বা আন কিবা কাৰণত, যদি তেওঁৰ লক্ষ্যৰ প্ৰতি সচেতনতা আহে, তেন্তে তেওঁৰ মঙ্গলও সম্ভৱ।
'তথা তেনেদমাৱৃতম্' — এই শ্লোকত ভগৱানে এটা মাত্ৰ কামনাৰ দ্বাৰা বিবেক আৱৰিত হোৱাৰ তিনিটা দৃষ্টান্ত দিছে। গতিকে ওপৰৰ শব্দৰ অৰ্থ হ'ল যে এটা মাত্ৰ কামনাৰ দ্বাৰা বিবেক আৱৰিত হোৱাৰ ফলতেই কামনাৰ তিনিটা স্তৰ প্ৰকাশ পায়। কামনা ওলাওঁতে, এই তিনিটা স্তৰ প্ৰত্যেকৰে হৃদয়ত ঘটে। কিন্তু যিসকলে কামনাকেই সুখৰ কাৰণ বুলি ভাবে, তাৰেই আশ্ৰয় লয়, আৰু ত্যাজ্য বুলি নাভাবে, তেওঁলোকে কামনাক চিনিবই নোৱাৰে। কিন্তু পৰম লক্ষ্যত ৰত আৰু সাধনা কৰা পুৰুষসকলে এই কামনাক চিনি পায়। যিয়ে কামনাক চিনি পায়, সিয়েই তাক নাশ কৰিবও পাৰে। ভগৱানে কামনাৰ তিনিটা স্তৰ এই শ্লোকত কেৱল তাক নাশ কৰাৰ উদ্দেশ্যেই বৰ্ণনা কৰিছে, যাৰ উপদেশ তেওঁ পিছৰ একচল্লিশ আৰু ত্ৰিচল্লিশ নং শ্লোকত দিছে। বাস্তৱত, কামনা ওলোৱাৰ পিছত তাৰ বৃদ্ধিৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমান বেগেৰে ঘটে যে ওপৰত উল্লেখ কৰা তিনিটা স্তৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ যিমান সময় লাগে, কামনা বৃদ্ধি পাবলৈ সিমান সময় নালাগে। কামনা বাঢ়িলে, বিপৰ্যয়ৰ মাত্ৰ এটা ধাৰাই আহি উপস্থিত হয়। সকলো পাপ, শোক, দুখ-কষ্ট আদি কামনাৰ দ্বাৰাইহে ঘটে। গতিকে মানুহে, নিজৰ বিবেক সজাগ ৰাখি, কামনা একেবাৰে ওলাবলৈ নিদিব লাগে। যদি কামনা ওলায়েই, তেন্তে প্ৰথম বা দ্বিতীয় স্তৰতে তাক নাশ কৰিব লাগে। তাক কেতিয়াও তৃতীয় স্তৰলৈ যাবলৈ নিদিব লাগে।
এটা বিশেষ কথা: ধোঁৱা দৃশ্যমান হোৱাটোৱে প্ৰমাণ কৰে যে তাত জুই আছে; কাৰণ তাত জুই নাথাকিলে ধোঁৱা ক'ৰ পৰা ওলাব? গতিকে যিদৰে ধোঁৱাৰে ঢাক খাই থাকিলেও জুই থকাৰ জ্ঞান থাকে, মলিৰে ঢাক খাই থাকিলেও আৰ্চী থকাৰ জ্ঞান থাকে, আৰু জৰায়ুৰে ঢাক খাই থাকিলেও ভ্ৰূণ থকাৰ জ্ঞান থাকে, তেনেদৰে কামনাৰে আৱৰিত হ'লেও প্ৰত্যেকৰে মাজত বিবেক (কৰ্তব্য-অকৰ্তব্য জ্ঞান) থাকে, কিন্তু কামনাৰ বাবে তাক ব্যৱহাৰ কৰা নহয়।
শাস্ত্ৰমতে, পৰমাত্ম-প্ৰাপ্তিত তিনিটা দোষই বাধা হয় — মল (অশুদ্ধি), বিক্ষেপ (চাঞ্চল্য), আৰু আৱৰণ (আচ্ছাদন)। এই দোষবোৰ অসৎ (সংসাৰ)ৰ সংস্পৰ্শৰ পৰা ওলায়। অসৎৰ সংস্পৰ্শ কামনাৰ দ্বাৰাই হয়। গতিকে মূল দোষ হ'ল কামনাই। কামনা সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ হ'লে অসৎৰ পৰা বিচ্ছেদ ঘটে। অসৎৰ পৰা বিচ্ছেদ ঘটিলে সকলো দোষ দূৰ হয় আৰু বিবেক প্ৰকাশিত হয়।
পৰমাত্ম-প্ৰাপ্তিৰ প্ৰধান বাধা হ'ল — লৌকিক বস্তু নশ্বৰ বুলি জানিও তাত গুৰুত্ব দিয়া। যিমান দিনলৈ অন্তৰত নশ্বৰ বস্তুৰ গুৰুত্ব থাকে আৰু সেয়া সত্য, সুন্দৰ, সুখদায়ক যেন লাগি থাকে, সিমান দিনলৈ এই তিনিটা দোষ — মল, বিক্ষেপ, আৱৰণ — থাকে। এই তিনিটাৰ ভিতৰত, মল দোষক (পাপক) আটাইতকৈ ডাঙৰ বাধা বুলি গণ্য কৰা হয়। মল দোষৰ (পাপৰ) প্ৰধান কাৰণ হ'ল কামনাই; কাৰণ সকলো পাপ কামনাৰ দ্বাৰাইহে ঘটে। সাধকে যি মুহূৰ্তত দৃঢ় সংকল্প কৰে যে 'আৰু পাপ নকৰো', সেই মুহূৰ্ততেই সকলো দোষৰ মূল ছেদন হয় আৰু মল দোষ দূৰ হ'বলৈ ধৰে। সম্পূৰ্ণৰূপে নিষ্কাম হ'লে মল দোষ সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ হয়।
শ্ৰীমদ্ভাগৱতত ভগৱানে কামী পুৰুষৰ মঙ্গলৰ সাধন হিচাপে কৰ্মযোগ (নিষ্কাম ক্ৰিয়া) নিৰ্দেশ কৰিছে — 'কৰ্মযোগস্তু কামিনাম্' (১১.২০.৭)। গতিকে কামী পুৰুষে তেওঁলোকৰ মঙ্গলৰ বিষয়ে হতাশ নহ'ব লাগে; কাৰণ যিজনৰ কামনা আহিছে, সিয়েই নিষ্কাম হ'ব। কৰ্মযোগৰ দ্বাৰা কামনাৰ বিনাশ সহজে ঘটে। যদি, সৰু বা ডাঙৰ যিকোনো লৌকিক বা আধ্যাত্মিক কাম কৰোঁতে, 'মই এইটো কিয় কৰিছোঁ আৰু কেনেকৈ কৰিছোঁ?' — এনেধৰণৰ সতৰ্কতা থাকে, তেন্তে লক্ষ্যৰ প্ৰতি সজাগতা আহে। দৃষ্টি সদায় লক্ষ্যত স্থিৰ ৰাখিলে, অশুভ কাম নঘটে, আৰু ফলৰ আসক্তি আৰু কামনা ত্যাগ কৰি শুভ কাম কৰিলেও নিষ্কামতাৰ অনুভূতি লাভ হয় আৰু মানুহৰ মঙ্গল সাধন হয়।
★🔗
