**3.10** Στην αρχή της δημιουργίας, ο Πρατζαπάτι Μπράχμα, έχοντας δημιουργήσει τα όντα (κυρίως τους ανθρώπους) μαζί με το διάταγμα των υποχρεωτικών καθηκόντων, τους είπε: «Μέσω αυτού του καθήκοντος, εσείς όλοι να προάγετε την ευημερία όλων, και αυτό το καθήκον με τη μορφή της *γιατζνιά* (θυσίας) να σας παρέχει τα απαραίτητα μέσα για την εκπλήρωση των υποχρεώσεών σας. Μέσω των υποχρεωτικών καθηκόντων σας, να ανυψώνετε τους *ντεβά* (θεϊκά όντα), και εκείνοι οι *ντεβά*, μέσω του καθήκοντός τους, να σας ανυψώνουν. Έτσι, αλληλοανυψούμενοι, θα επιτύχετε το υπέρτατο αγαθό».
**Σχόλιο:** Ο στίχος δηλώνει: «Σαχαγιατζνιάχ πρατζάχ σρισχτβά πυροβάχα πρατζαπάτιχ» – Ο Μπράχμα είναι ο δημιουργός και κύριος των όντων (της δημιουργίας)· επομένως, μαζί με την εκτέλεση του δικού Του καθήκοντος, συνεχώς σκέπτεται την προστασία και την ευημερία τους. Διότι, καθίσταται καθήκον εκείνου που δημιουργεί να προστατεύει αυτό που δημιουργήθηκε. Ο Μπράχμα δημιουργεί όντα, παραμένει προσηλωμένος στην προστασία τους και πάντα σκέπτεται το όφελός τους. Ως εκ τούτου, αποκαλείται «Πρατζαπάτι».
Στην αρχή της δημιουργίας, ο Μπράχμα δημιούργησε τους ανθρώπους προικισμένους με την ικανότητα και τη διακριτική ικανότητα για υποχρεωτικά καθήκοντα (Σημείωση σ. 128). Η σωστή αξιοποίηση των ευνοϊκών και δυσμενών συνθηκών είναι αυτή που φέρνει ευημερία. Επομένως, ο Μπράχμα δημιούργησε τους ανθρώπους παραχωρώντας τους τη διακριτική ικανότητα να αξιοποιούν σωστά τόσο τις ευνοϊκές όσο και τις δυσμενείς συνθήκες. Στο να διακρίνουν το σωστό και το λάθος, τα ζώα, τα πουλιά, τα δέντρα κ.λπ., εκτελούν φυσικά αλτρουιστικές πράξεις (εκπλήρωση καθήκοντος)· ωστόσο, οι άνθρωποι έχουν λάβει, με θεϊκή χάρη, μια ειδική δύναμη διάκρισης. Επομένως, αν εκτιμήσουν τη διάκρισή τους και αποφύγουν ακατάλληλες ενέργειες, τότε ενέργειες φυσικά ευεργετικές για τον κόσμο μπορούν επίσης να συμβούν μέσω τους.
Οι *ντεβά*, οι σοφοί, οι πρόγονοι, οι άνθρωποι και άλλα ζώα, πουλιά, δέντρα κ.λπ., είναι όλα όντα («πρατζά»). Μεταξύ αυτών, λόγω ειδικών προσόντων, δικαιωμάτων και μέσων, η ευθύνη για τη διατήρηση όλων των άλλων όντων βαρύνει τους ανθρώπους. Ως εκ τούτου, εδώ ο όρος «πρατζάχ» χρησιμοποιείται ειδικά για τους ανθρώπους.
Ο Κάρμα Γιόγκα υπάρχει από αμνημόνευτων χρόνων. Στο τέταρτο κεφάλαιο, τρίτος στίχος, ο Κύριο λέει επίσης μέσω της λέξης «πουρατάναχ» ότι αυτός ο Κάρμα Γιόγκα είχε σχεδόν χαθεί από αρχαιοτάτων χρόνων, τον οποίο τώρα έχω δηλώσει σε σας ξανά. Εδώ επίσης, μέσω της λέξης «πουρά», δηλώνει την ίδια ιδέα με άλλον τρόπο: «Όχι μόνο εγώ, αλλά και ο Μπράχμα, στην αρχή της δημιουργίας, δημιούργησε όντα μαζί με καθήκον και τους διέταξε να ασκήσουν αυτόν ακριβώς τον Κάρμα Γιόγκα». Η υπονοούμενη έννοια είναι ότι η παράδοση του Κάρμα Γιόγκα – η εκτέλεση υποχρεωτικών καθηκόντων με αδιάθετη στάση – υπάρχει από απαρχής χρόνου. Δεν είναι κάτι νέο.
Στο τέταρτο κεφάλαιο (στίχοι 24 έως 30), όλα τα μέσα που περιγράφονται για την επίτευξη του Υπέρτατου Εαυτού ονομάζονται με το όνομα «γιατζνιά»· όπως *ντραβγια-γιατζνιά* (θυσία υλικού), *τάπο-γιατζνιά* (θυσία ασκήσεως), *γιόγκα-γιατζνιά* (θυσία γιόγκα), *πρανάγιαμα* κ.λπ. Γενικά, η λέξη «γιατζνιά» λαμβάνεται δημοφιλώς να σημαίνει ενέργειες σχετικές με τελετουργικές προσφορές στη φωτιά· ωστόσο, στη Γκίτα, η λέξη «γιατζνιά» δηλώνει επίσης όλες τις ενέργειες που προδιαγράφονται από ιεροτελεστική εντολή. Τα υποχρεωτικά καθήκοντα που αποκτώνται σύμφωνα με το *βάρνα* (τάξη), το *άσραμα* (στάδιο ζωής), το *ντάρμα*, τη φύση, τη χώρα, το χρόνο κ.λπ., εμπίπτουν στην «γιατζνιά». Όλες οι ενέργειες που εκτελούνται με το αίσθημα του ευεργετείν τους άλλους είναι επίσης «γιατζνιά». Η ευθύνη για μια τέτοια γιατζνιά (καθήκον) βαρύνει αποκλειστικά τους ανθρώπους.
«Ανένα πρασαβισχιάντβαμ έσχα βο ’στβισχτα-κάμαντουκ» (Σημείωση σ. 129.1) – Ο Μπράχμα λέει στους ανθρώπους: «Εσείς όλοι να προάγετε, να ανυψώνετε τον καθένα μέσω της εκπλήρωσης των αντίστοιχων καθηκόντων σας! Κάνοντας έτσι, να λαμβάνετε συνεχώς τα υλικά χρήσιμα για την εκτέλεση του καθήκοντός σας· ας μην υπάρξει ποτέ έλλειψη αυτών».
Για να απομακρύνει την τάση του Αρτζούνα προς την αδράνεια, ο Κύριο λέει ότι και από τα λόγια του Πρατζαπάτι Μπράχμα, θα πρέπει να μάθετε την οδηγία να εκτελείτε υποχρεωτικά καθήκοντα. Μόνο εκτελώντας καθήκον για την ευημερία των άλλων μπορεί η προσωρινή και η μεταθανάτια πρόοδός σας να είναι δυνατή.
Εκτελώντας ενέργεια με αδιάθετη στάση, λαμβάνοντας υπόψη αποκλειστικά την εκπλήρωση καθήκοντος, ένα άτομο απελευθερώνεται· και εκτελώντας ενέργεια με στάση που προκαλείται από επιθυμία, ένα άτομο δεσμεύεται. Στο παρόν πλαίσιο, η συζήτηση αφορά καθήκον που εκτελείται με αδιάθετη στάση. Επομένως, εδώ δεν φαίνεται κατάλληλο να ληφθεί η έννοια της λέξης «ισχτακάμα» ως «επιθυμητά αντικείμενα απόλαυσης» (που υποδηλώνει στάση που προκαλείται από επιθυμία). Εδώ, η έννοια αυτής της λέξης είναι: τα απαραίτητα υλικά για την εκτέλεση της γιατζνιά (υποχρεωτικού καθήκοντος) (Σημείωση σ. 129.2).
Ένας Κάρμα Γιόγκι είναι πάντα πρόθυμος να υπηρετήσει ή να ευεργετήσει τους άλλους. Επομένως, σύμφωνα με το διάταγμα του Πρατζαπάτι Μπράχμα, ποτέ δεν του λείπουν τα υλικά, η δύναμη και τα απαραίτητα αντικείμενα για τη σωματική διατήρηση που απαιτούνται για την υπηρεσία των άλλων. Αυτά τα χρήσιμα πράγματα τα λαμβάνει εύκολα και συνεχώς. Σύμφωνα με το διάταγμα του Μπράχμα, όποια υλικά έχει λάβει οποιοσδήποτε για την εκτέλεση καθήκοντος είναι πλήρως επαρκή για εκείνο το άτομο να εκπληρώσει το καθήκον του. Τα υλικά για την εκπλήρωση καθήκοντος δεν είναι ποτέ ελλιπή για κανέναν. Δεν μπορεί ποτέ να υπάρξει οποιαδήποτε ασυμφωνία στο διάταγμα του Μπράχμα· διότι όταν έχει θεσπίσει το διάταγμα για την εκτέλεση καθήκοντος, τότε η παροχή των υλικών επαρκών για την εκπλήρωση αυτού του καθήκοντος εξαρτάται επίσης αποκλειστικά από Αυτόν.
Στην πραγματικότητα, το ανθρώπινο σώμα δεν προορίζεται για απόλαυση ηδονών – «Αυτό το σώμα δεν είναι για απόλαυση αισθητηριακών αντικειμένων» (Μάνασα 7.44.1). Επομένως, κανένα αληθινό ιερό κείμενο δεν περιέχει καμία εντολή ή διάταγμα που να λέει, «Απόλαυσε τις κοσμικές ηδονές». Η κοινωνία επίσης δεν επιτρέπει την ανεξέλεγκτη απόλαυση ηδονών. Αντιθέτως, τόσο τα ιερά κείμενα όσο και η κοινωνία δίνουν την εντολή ή το διάταγμα να φέρνουμε ευτυχία στους άλλους. Για παράδειγμα, ένας πατέρας λαμβάνει το διάταγμα να θρέψει και να αναθρέψει τον γιο του, αλλά πουθενά δεν υπάρχει διάταγμα ότι ο πατέρας θα πρέπει να λαμβάνει υπηρεσία από τον γιο. Ομοίως, θα πρέπει να γίνει αντιληπτό για άλλες σχέσεις όπως ο γιος, η σύζυγος κ.λπ.
Ένας Κάρμα Γιόγκι διατηρεί πάντα το αίσθημα του να δίνει, όχι του να παίρνει· διότι το αίσθημα του να παίρνει είναι δεσμευτικό. Η διατήρηση του αισθήματος του να παίρνει όχι μόνο εμποδίζει την επίτευξη της απελευθέρωσης αλλά και εμποδίζει την απόκτηση κοσμικών αντικειμένων. Σχεδόν όλοι βιώνουν ότι στον κόσμο, κανείς δεν επιθυμεί να δώσει σε εκείνον που διατηρεί το αίσθημα του να παίρνει. Επομένως, ο Μπράχμα λέει ότι μόνο εκτελώντας καθήκον χωρίς καμία επιθυμία, με αδιάθετη στάση, μπορεί ένα άτομο να επιτύχει τη δική του πρόοδο (ευημερία).
«Ντεβάν μπαβαγιατάνεν» – Εδώ η λέξη «ντεβά» είναι ενδεικτική· επομένως, κάτω από αυτόν τον όρο, θα πρέπει να γίνουν αντιληπτά όλα τα όντα συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων, των *ντεβά*, των σοφών, των προγόνων κ.λπ. Διότι ο στόχος ενός Κάρμα Γιόγκι είναι να φέρει ευτυχία σε όλα τα όντα μέσω των υποχρεωτικών καθηκόντων του. Επομένως, εδώ ο Μπράχμα οδηγεί τους ανθρώπους να τηρούν τη γιατζνιά των υποχρεωτικών καθηκόντων τους για την πρόοδο όλων των όντων. Εκπληρώνοντας τα αντίστοιχα καθήκοντά τους, οι άνθρωποι αυτόματα επιτυγχάνουν ευημερία (Γκίτα 18.45). Μόνο οι άνθρωποι είναι πλήρως αρμόδιοι να λάβουν την οδηγία για την εκτέλεση καθήκοντος. Μόνο οι άνθρωποι έχουν λάβει την ελευθερία να δρουν· επομένως, θα πρέπει να κάνουν σωστή χρήση αυτής της ελευθερίας.
«Τε ντεβά μπαβαγιαντου βαχ» – Όπως τα λουλούδια και οι καρποί εμφανίζονται φυσικά σε δέντρα, αναρριχητικά φυτά κ.λπ.· αλλά αν τους δοθεί λίπασμα και νερό, τότε τα λουλούδια και οι καρποί αναπτύσσονται σε αυτά ιδιαίτερα καλά. Ομοίως, μέσω της λατρείας και των προσφορών, οι *ντεβά* τρέφονται, όπου οι λειτουργίες τους γίνονται ιδιαίτερα δίκαιες. Αλλά όταν οι άνθρωποι δεν λατρεύουν τους *ντεβά* μέσω των υποχρεωτικών καθηκόντων τους, τότε οι *ντεβά* δεν λαμβάνουν τροφή, λόγω της οποίας η ικανότητά τους να εκτελούν τα καθήκοντά τους μειώνεται. Είναι λόγω αυτής της μείωσης στην εκπλήρωση του καθήκοντός τους που συμβαίνουν στον κόσμο καταστροφές όπως ξηρασία, υπερβολική βροχή κ.λπ.
«Παρασπαράμ μπαβαγιαντάχ» – Η έννοια αυτών των λέξεων δεν πρέπει να γίνει αντιληπτή ως: εμείς θα πρέπει να υπηρετούμε τους άλλους μόνο αν αυτοί μας υπηρετούν. Αντίθετα, θα πρέπει να γίνει αντιληπτή ως: είτε οι άλλοι μας υπηρετούν είτε όχι, εμείς πρέπει να τους υπηρετούμε μέσω του καθήκοντός μας. Τι κάνουν ή δεν κάνουν οι άλλοι· είτε μας δίνουν ευτυχία είτε λύπη – δεν θα πρέπει να έχουμε καμία ανησυχία με αυτά τα θέματα· διότι εκείνος που κοιτάζει τα καθήκοντα των άλλων πέφτει μακριά από το δικό του καθήκον. Κατά συνέπεια, συναντά την πτώση. Η επιβολή εκπλήρωσης καθήκοντος σε άλλους δεν είναι καν θέμα δικαιώματος. Εμείς πρέπει να εκπληρώσουμε μόνο το δικό μας καθήκον για την ευημερία όλων και έτσι να φέρουμε ευτυχία σε όλους. Στην υπηρεσία, δεν πρέπει να κρατήσουμε ούτε λίγο από την κατανόησή μας, τη δύναμή μας, το χρόνο μας ή τα υλικά μας για τον εαυτό μας. Μόνο τότε θα υπάρξει μια πλήρης αποκοπή από την υλικότητα.
Πρέπει να υπηρετήσουμε όλες τις κοσμικές μας σχέσεις – μητέρα, πατέρα, σύζυγο, παιδιά, αδέλφια, νύφες κ.λπ. Αυτές οι σχέσεις δεν είναι για να παίρνουμε τη δική μας απόλαυση. Σύμφωνα με τη φύση της σχέσης μας μαζί τους, η υπηρεσία τους, το να τους φέρνουμε ευτυχία σύμφωνα με την αρτιότητα, είναι καθήκον μας. Το να έχουμε οποιαδήποτε προσδοκία από αυτούς και να τους θεωρούμε υπό την εξουσία μας είναι ένα μεγάλο λάθος. Εμείς είμαστε υπόχρεοι σε αυτούς, και γεννιόμαστε ανάμεσά τους για να εξοφλήσουμε αυτό το χρέος. Επομένως, η υπηρεσία αυτών των συγγενών με αδιάθετη στάση και έτσι η εξόφληση του χρέους μας – αυτό είναι το πρωταρχικό απαραίτητο καθήκον μας. Πρέπει να υπηρετήσουμε τον καθένα· αλλά η υπηρεσία εκείνων των συγγενών για τους οποίους είμαστε υπεύθυνοι πρέπει να γίνει πρώτα.
Η αρχή είναι ότι το σώμα, οι αισθήσεις, ο νους, ο νους, τα αντικείμενα κ.λπ., δεν είναι δικά μας – και ούτε είναι για εμάς. Επομένως, εκπληρώνοντας τα αντίστοιχα καθήκοντα, η αμοιβαία πρόοδος συμβαίνει αυτόματα.
**Το κρίσιμο σημείο σχετικά με καθήκον και δικαιώματα:** Ο Κάρμα Γιόγκα συμβαίνει μόνο όταν ένα άτομο, ενώ εκπληρώνει το δικό του καθήκον, προστατεύει τα δικαιώματα των άλλων. Για παράδειγμα, η υπηρεσία στους γονείς είναι καθήκον του γιου και δικαίωμα των γονέων. Αυτό που είναι δικαίωμα του άλλου γίνεται καθήκον μας. Επομένως, κάθε άτομο πρέπει να προστατεύει τα δικαιώματα των άλλων εκπληρώνοντας το δικό του καθήκον και δεν πρέπει να κοιτάζει το καθήκον των άλλων. Κοιτάζοντας το καθήκον του άλλου, ένα άτομο ο ίδιος πέφτει μακριά από το καθήκον· διότι το να κοιτάζουμε το καθήκον του άλλου δεν είναι καθήκον μας. Η υπονοούμενη έννοια είναι ότι το να ευεργετούμε τους άλλους είναι καθήκον μας και δικαίωμά τους. Αν και τα δικαιώματα είναι υποτελή στο καθήκον, ωστόσο, ένα άτομο δεν πρέπει να κοιτάζει καθόλου τα δικά του δικαιώματα· αντίθετα, θα πρέπει να παραιτηθεί από τα δικαιώματά του. Πρέπει να εκτελέσει το καθήκον του αποκλειστικά για να προστατεύσει τα δικαιώματα των άλλων. Το να κοιτάζουμε το καθήκον των άλλων και να διεκδικούμε τα δικά μας δικαιώματα οδηγεί σε μεγάλη πτώση σε αυτόν τον κόσμο και στον επόμενο. Η ριζική αιτία της αναταραχής, της έριδας και της σύγκρουσης που παρατηρείται στα σπίτια και στην κοινωνία στον τωρινό χρόνο είναι ακριβώς αυτή: οι άνθρωποι απαιτούν τα δικαιώματά τους αλλά δεν εκπληρώνουν τα καθήκοντά τους! Επομένως, ο Μπράχμα οδηγεί τους *ντεβά* και τους ανθρώπους ότι το να ευεργετείτε ο ένας τον άλλον είναι καθήκον σας.
«Σρέγιαχ παραμ αβάπσυαθα» – Ένα αίσθημα γενικά επικρατεί ότι η δήλωση εδώ για την επίτευξη του υπέρτατου αγαθού είναι μια υπερβολή, αλλά στην πραγματικότητα, δεν είναι έτσι. Αν κάποιος έχει αμφιβολία σε αυτό, μπορεί να το δοκιμάσει και να το δει μόνος του. Όπως η επιστροφή μιας κατάθεσης στον ιδιοκτήτη της κόβει οποιαδήποτε σύνδεση μεταξύ μας και εκείνου του ιδιοκτήτη καθώς και εκείνης της κατάθεσης, ομοίως, η χρήση κοσμικών αντικειμένων στην υπηρεσία του κόσμου κόβει οποιαδήποτε σύνδεση μεταξύ μας και του κόσμου και των αντικειμένων του. Μόλις κοπεί η υποτιθέμενη σύνδεση με τον κόσμο, επιτυγχάνεται η εμπειρία της καθαρής συνείδησης. Επομένως, να φανταζόμαστε υπερβολή στα λόγια του Πρατζαπάτι Μπράχμα είναι ακατάλληλο.
Η αρχή είναι ότι όσο ένα άτομο ενεργεί για τον εαυτό του, οι ενέργειές του δεν παύουν και δεσμεύεται όλο και περισσότερο από αυτές. Μόνο εκείνος είναι εκπληρωμένος που ποτέ δεν κάνει τίποτα για τον εαυτό του. Με το να μην κάνει τίποτα για τον εαυτό του, ακόμη και αμαρτωλή συμπεριφορά δεν συμβαίνει· διότι η αμαρτωλή συμπεριφορά συμβαίνει μόνο λόγω επιθυμίας (3.37). Επομένως, ένας *σάντκα* που επιθυμεί τη δική του ευημερία θα πρέπει, σύμφωνα με την ιεροτελεστική εντολή, να παραιτηθεί από την επιθυμία για καρπούς και προσκόλληση, και να γίνει επιμελής στην εκτέλεση υποχρεωτικού καθήκοντος· τότε η ευημερία επιτυγχάνεται αυτόματα.
Η παραίτηση από τις δικές μας επιθυμίες ευεργετεί ολόκληρο τον κόσμο. Εκείνος που, προσκολλημένος, απολαμβάνει ηδονές για την εκπλήρωση των δικών του επιθυμιών, όχι μόνο βλάπτει τον εαυτό του (προκαλεί την πτώση του), αλλά βλάπτει επίσης εκείνους που στερούνται των μέσων απόλαυσης, δηλαδή τους δίνει λύπη. Διότι, βλέποντας ένα άτομο με μέσα απόλαυσης, είναι φυσικό για ένα άτομο που στερείται να νιώθει λύπη για την έλλειψη αυτών των μέσων. Έτσι, ένα άτομο που απολαμβάνει ηδονές για τον εαυτό του δεν μπορεί ποτέ να αποφύγει τη βία. Ακριβώς αντίθετα από αυτό, βλέποντας ένα άτομο να βαδίζει στο πνευματικό μονοπάτι δίνει στους άλλους αυτόματη ειρήνη, διότι ο καθένας έχει ίσο δικαίωμα στον πνευματικό πλούτο. Το συμπέρασμα είναι ότι αν ένα άτομο, παραιτούμενος από επιθυμία και προσκόλληση, συνεχίσει να εκπληρώνει το υποχρεωτικό του καθήκον, τότε σύμφωνα με τη δήλωση του Μπράχμα, σίγουρα θα επιτύχει το υπέρτατο αγαθό. Δεν υπάρχει αμφιβολία σε αυτό.
Εδώ, η επίτευξη του υπέρτατου αγαθού αναφέρεται κυρίως για τους ανθρώπους, όχι για τους *ντεβά*. Διότι η κατάσταση των *ντεβά* δεν δημιουργείται για να επιτύχουν τη δική τους απελευθέρωση. Οι *ντεβά* δημιουργούνται για να δίνουν αποτελέσματα σύμφωνα με τις ενέργειες που εκτελούν οι άνθρωποι, να παρέχουν τα υλικά για δράση και να απολαμβάνουν τους καρπούς των δικών τους ευοίων ενεργειών. Δεν είναι ότι παρέχουν τα υλικά για δράση με αδιάθετη στάση. Ωστόσο, αν οποιοσδήποτε *ντεβά* αναπτύξει επιθυμία για τη δική του απελευθέρωση, δεν υπάρχει απαγόρευση για την απελευθέρωσή του να συμβεί, δηλαδή αν κάποιος επιθυμεί να επιτύχει την απελευθέρωσή του, μπορεί. Όταν δεν υπάρχει απαγόρευση ακόμη και για τη σωτηρία του πιο αμαρτωλού ανθρώπου, τότε πώς μπορεί να υπάρχει οποιαδήποτε απαγόρευση για τους *ντεβά* (που είναι μια ένδοξη γέννηση) να επιτύχουν τη σωτηρία τους; Ακόμη και έτσι, ο στόχος των *ντεβά* παραμένει η απόλαυση ηδονών, επομένως γενικά δεν έχουν επιθυμία για τη δική τους απελευθέρωση.
★🔗
