**3.10** Na początku stworzenia Prajapati Brahma, stwarzając istoty (głównie ludzi) wraz z nakazem obowiązkowych powinności, rzekł do nich: „Przez tę powinność niech wszyscy wy przyczyniacie się do pomyślności wszystkich, i niech ta powinność w formie jadźni (ofiary) dostarcza wam niezbędnych środków do wypełniania waszych obowiązków. Przez wasze obowiązkowe powinności niech wy wspieracie dewów (istoty boskie), i niech ci dewowie, poprzez swoją powinność, wspierają was. W ten sposób, wzajemnie się podnosząc, osiągniecie najwyższe dobro”.
**Komentarz:** Wers głosi: 'Sahayajñāḥ prajāḥ sṛiṣhṭvā purovācha prajāpatiḥ' – Brahma jest stwórcą i panem istot (stworzenia); dlatego wraz z pełnieniem własnej powinności nieustannie rozważa ich ochronę i pomyślność. Albowiem obowiązkiem tego, kto stwarza, jest ochrona tego, co zostało stworzone. Brahma stwarza istoty, pozostaje skupiony na ich ochronie i zawsze myśli o ich dobru. Stąd nazywany jest 'Prajapati'.
Na początku stworzenia Brahma stworzył ludzi obdarzonych kompetencją i rozeznaniem do obowiązkowych powinności (Uwaga s. 128). Właściwe wykorzystanie okoliczności sprzyjających i niesprzyjających jest tym, co przynosi pomyślność. Dlatego Brahma stworzył ludzi, obdarzając ich rozeznaniem, by właściwie wykorzystywali zarówno okoliczności sprzyjające, jak i niesprzyjające. W rozróżnianiu dobra i zła zwierzęta, ptaki, drzewa itp. naturalnie wykonują czyny altruistyczne (wypełnianie powinności); jednak ludzie otrzymali, z łaski boskiej, szczególną moc rozróżniania. Dlatego jeśli cenią swoje rozróżnienie i powstrzymują się od niewłaściwych działań, to działania naturalnie korzystne dla świata również mogą dokonywać się przez nich.
Dewowie, riszi, przodkowie, ludzie oraz inne zwierzęta, ptaki, drzewa itp. – wszystkie są istotami ('prajā'). Pośród nich, z racji szczególnych kwalifikacji, praw i środków, odpowiedzialność za utrzymanie wszystkich innych istot spoczywa na ludziach. Stąd tutaj termin 'prajāḥ' użyty jest szczególnie w odniesieniu do ludzi.
Karma Joga istnieje od niepamiętnych czasów. W czwartym rozdziale, wers trzecim, Pan mówi również poprzez słowo 'purātanaḥ', że ta Karma Joga od czasów starożytnych niemal zanikła, którą to ja teraz wam ponownie ogłosiłem. Tutaj również, poprzez słowo 'purā', wyraża tę samą myśl w inny sposób: „Nie tylko Ja, ale i Brahma, na początku stworzenia, stworzył istoty wraz z dharmą i nakazał im praktykować właśnie tę Karmę Jogę”. Implikacja jest taka, że tradycja Karma Jogi – wykonywania obowiązkowych powinności z nastawieniem bezinteresownym – istnieje od czasów bez początku. Nie jest to coś nowego.
W czwartym rozdziale (wersy 24-30) wszystkie środki opisane dla osiągnięcia Najwyższego Ja nazwane są mianem 'jadźni'; takie jak dravya-jadźńa (ofiara z materii), tapo-jadźńa (ofiara z tapasu), joga-jadźńa (ofiara z jogi), prāṇāyāma itp. Ogólnie słowo 'jadźńa' popularnie rozumiane jest jako działania związane z rytuałami ofiarnymi z ogniem; jednak w Gicie słowo 'jadźńa' oznacza również wszystkie działania przepisane nakazem pism. Obowiązkowe powinności uzyskane zgodnie z czyjąś warną (klasą), aśramem (etapem życia), dharmą, naturą, krajem, czasem itp., podpadają pod 'jadźnię'. Wszystkie działania wykonane z intencją przynoszenia korzyści innym są również samą 'jadźnią'. Odpowiedzialność za taką jadźnię (powinność) spoczywa wyłącznie na ludziach.
'Anena prasaviṣhyadhvam eṣha vo ’stviṣhṭa-kāmadhuk' (Uwaga s. 129.1) – Brahma mówi do ludzi: „Niech wy wszyscy wspieracie, niech wy wynosicie każdego poprzez wypełnianie waszych odpowiednich obowiązków! Czyniąc tak, niech nieustannie otrzymujecie materiały przydatne do wykonywania waszej powinności; niech nigdy nie zabraknie ich”.
Aby usunąć skłonność Ardżuny do bezczynności, Pan mówi, że również ze słów Prajapati Brahmy powinieneś nauczyć się wskazania do wykonywania obowiązkowych powinności. Tylko poprzez pełnienie powinności dla pomyślności innych możliwy jest twój postęp doczesny i pozadoczesny.
Wykonując działanie z nastawieniem pozbawionym pragnień, rozważając wyłącznie wypełnianie powinności, człowiek staje się wyzwolony; a wykonując działanie z nastawieniem podszytym pragnieniem, człowiek staje się związany. W obecnym kontekście dyskusja dotyczy powinności wykonanej z nastawieniem pozbawionym pragnień. Dlatego tutaj nie wydaje się właściwym przyjmowanie znaczenia słowa 'iṣhṭakāma' jako „upragnione przedmioty uciechy” (co wskazuje na nastawienie podszyte pragnieniem). Tutaj znaczenie tego słowa to: niezbędne materiały do wykonania jadźni (obowiązkowej powinności) (Uwaga s. 129.2).
Karma Jogin jest zawsze chętny do służenia lub przynoszenia korzyści innym. Dlatego, zgodnie z nakazem Prajapati Brahmy, nigdy nie brakuje mu materiałów, siły i niezbędnych przedmiotów do utrzymania ciała, wymaganych do służenia innym. Otrzymuje te przydatne rzeczy łatwo i nieustannie. Zgodnie z nakazem Brahmy, jakiekolwiek materiały ktoś otrzymał do wykonania powinności, są w pełni wystarczające, aby ta osoba wypełniła swój obowiązek. Materiały do wypełnienia powinności nigdy nie są dla nikogo niekompletne. Nigdy nie może być żadnej rozbieżności w nakazie Brahmy; ponieważ gdy On ustanowił nakaz wykonania powinności, to dostarczenie materiałów wystarczających do wypełnienia tej powinności również zależy wyłącznie od Niego.
W rzeczywistości ludzkie ciało nie jest przeznaczone do kosztowania przyjemności – „To ciało nie jest do kosztowania przedmiotów zmysłowych” (Mānasa 7.44.1). Dlatego żadne prawdziwe pismo święte nie zawiera żadnego nakazu czy przepisu mówiącego: „Kosztujcie przyjemności światowych”. Społeczeństwo również nie pozwala na niepohamowane kosztowanie przyjemności. Wręcz przeciwnie, zarówno pisma, jak i społeczeństwo dają nakaz lub przepis, by przynosić szczęście innym. Na przykład ojciec otrzymuje nakaz, by żywić i wychowywać syna, ale nigdzie nie ma nakazu, że ojciec powinien otrzymywać posługę od syna. Podobnie należy to rozumieć w przypadku innych relacji, jak syn, żona itp.
Karma Jogin zawsze utrzymuje nastawienie dawania, a nie brania; ponieważ nastawienie brania jest wiążące. Utrzymywanie nastawienia brania nie tylko przeszkadza w osiągnięciu wyzwolenia, ale także utrudnia nabycie przedmiotów doczesnych. Prawie każdy doświadcza, że na świecie nikt nie chce dawać temu, kto utrzymuje nastawienie brania. Dlatego Brahma mówi, że tylko poprzez pełnienie powinności bez jakiegokolwiek pragnienia, z nastawieniem bezinteresownym, człowiek może osiągnąć swój własny postęp (pomyślność).
'Devān bhāvayatānena' – Tutaj słowo 'deva' jest wskazujące; dlatego pod tym terminem należy rozumieć wszystkie istoty, włączając ludzi, dewów, riszich, przodków itp. Ponieważ celem Karma Jogina jest przynoszenie szczęścia wszystkim istotom poprzez swoje obowiązkowe powinności. Dlatego tutaj Brahma poucza ludzi, by przestrzegali jadźni swoich obowiązkowych powinności dla postępu wszystkich istot. Wypełniając swoje odpowiednie obowiązki, ludzie automatycznie osiągają pomyślność (Gita 18.45). Tylko ludzie są w pełni kwalifikowani do otrzymania pouczenia o pełnieniu powinności. Tylko ludzie otrzymali wolność działania; dlatego powinni właściwie wykorzystywać tę wolność.
'Te devā bhāvayantu vaḥ' – Tak jak kwiaty i owoce naturalnie pojawiają się na drzewach, pnączach itp.; ale jeśli dostaną nawóz i wodę, to kwiaty i owoce rosną na nich szczególnie dobrze. Podobnie, poprzez oddawanie czci i ofiary, dewowie są karmieni, dzięki czemu ich funkcje stają się szczególnie sprawiedliwe. Lecz gdy ludzie nie oddają czci dewom poprzez swoje obowiązkowe powinności, wtedy dewowie nie otrzymują pokarmu, przez co ich zdolność do wykonywania swoich obowiązków maleje. To z powodu tego zmniejszenia w wypełnianiu ich obowiązków występują w świecie klęski, takie jak susza, nadmierne deszcze itp.
'Parasparaṁ bhāvayantaḥ' – Znaczenia tych słów nie należy rozumieć jako: powinniśmy służyć innym tylko wtedy, gdy oni służą nam. Raczej należy to rozumieć jako: czy inni służą nam, czy nie, my musimy służyć im poprzez naszą powinność. Co inni robią lub nie robią; czy dają nam szczęście czy smutek – nie powinniśmy mieć z tymi sprawami żadnej styczności; ponieważ ten, kto patrzy na obowiązki innych, odstępuje od własnego obowiązku. W konsekwencji spotyka go upadek. Egzekwowanie wypełniania obowiązków od innych nie jest nawet kwestią czyjegoś prawa. My mamy wypełniać tylko naszą własną powinność dla pomyślności wszystkich i tym samym przynosić szczęście wszystkim. W służbie nie powinniśmy zachowywać nawet odrobiny naszego zrozumienia, siły, czasu czy materiałów dla siebie. Tylko wtedy nastąpi całkowite odcięcie od materialności.
Musimy służyć wszystkim naszym światowym relacjom – matce, ojcu, żonie, dzieciom, braciom, szwagierkom itp. Te relacje nie są po to, by brać własną przyjemność. Zgodnie z naturą naszej relacji z nimi, służenie im, przynoszenie im szczęścia zgodnie ze stosownością, jest naszym obowiązkiem. Mieć jakiekolwiek oczekiwania wobec nich i uważać ich pod naszą władzą jest wielkim błędem. Jesteśmy im winni, i rodzimy się pośród nich, by spłacić ten dług. Dlatego służenie tym krewnym z nastawieniem bezinteresownym i tym samym spłacanie naszego długu – to nasz najważniejszy istotny obowiązek. Musimy służyć wszystkim; ale służba tym krewnym, za których jesteśmy odpowiedzialni, powinna być wykonana najpierw.
Zasadą jest, że ciało, zmysły, umysł, intelekt, przedmioty itp. nie są nasze – i nie są też dla nas. Dlatego poprzez wypełnianie odpowiednich powinności, wzajemny postęp następuje automatycznie.
**Kluczowa kwestia dotycząca obowiązku i praw:** Karma Joga zachodzi tylko wtedy, gdy osoba, wypełniając swój własny obowiązek, chroni prawa innych. Na przykład służenie rodzicom jest obowiązkiem syna i prawem rodziców. To, co jest czyimś prawem, staje się naszym obowiązkiem. Dlatego każda osoba musi chronić prawa innych, wypełniając swój własny obowiązek, i nie musi patrzeć na obowiązek innych. Patrząc na obowiązek innych, osoba sama odstępuje od obowiązku; ponieważ patrzenie na cudzy obowiązek nie jest naszym obowiązkiem. Implikacja jest taka, że przynoszenie korzyści innym jest naszym obowiązkiem i ich prawem. Chociaż prawa są podporządkowane obowiązkowi, niemniej jednak osoba nie powinna w ogóle patrzeć na swoje własne prawa; raczej powinna zrzec się swoich praw. Musi wykonywać swój obowiązek wyłącznie po to, by chronić prawa innych. Patrzenie na obowiązek innych i domaganie się własnych praw prowadzi do wielkiego upadku na tym świecie i w przyszłym. Źródłową przyczyną niepokoju, waśni i konfliktu widzianych w domach i społeczeństwie w obecnym czasie jest właśnie to: ludzie domagają się swoich praw, ale nie wypełniają swoich obowiązków! Dlatego Brahma poucza dewów i ludzi, że przynoszenie sobie wzajemnie korzyści jest waszym obowiązkiem.
'Śhreyaḥ param avāpsyatha' – Panuje powszechne mniemanie, że stwierdzenie tutaj o osiągnięciu najwyższego dobra jest przesadą, ale w rzeczywistości tak nie jest. Jeśli ktoś ma co do tego wątpliwości, może spróbować i zobaczyć na własne oczy. Tak jak zwrócenie depozytu jego właścicielowi zrywa jakiekolwiek połączenie między nami a tym właścicielem, jak również tym depozytem, podobnie, użycie przedmiotów światowych w służbie światu zrywa jakiekolwiek połączenie między nami a światem i jego przedmiotami. Gdy tylko założone połączenie ze światem zostaje zerwane, osiągane jest doświadczenie czystej świadomości. Dlatego wyobrażanie sobie przesady w słowach Prajapati Brahmy jest niewłaściwe.
Zasadą jest, że dopóki osoba działa dla siebie, jej działania nie ustają i staje się ona przez nie coraz bardziej związana. Spełniony jest tylko ten, kto nigdy nie robi niczego dla siebie. Nie robiąc niczego dla siebie, nawet grzeszne postępowanie nie występuje; ponieważ grzeszne postępowanie zdarza się tylko z powodu pragnienia (3.37). Dlatego sadhaka pragnący własnej pomyślności powinien, zgodnie z nakazem pism, porzucić pragnienie owoców i przywiązanie, i stać się pilnym w wykonywaniu obowiązkowej powinności; wtedy pomyślność dokonuje się automatycznie.
Porzucenie własnych pragnień przynosi korzyść całemu światu. Ten, kto przywiązany, kosztuje przyjemności dla spełnienia własnych pragnień, nie tylko szkodzi sobie (sprawia swój upadek), ale także szkodzi tym, którzy nie mają środków do uciechy, tj. daje im smutek. Ponieważ widząc osobę ze środkami do uciechy, naturalne jest, że osoba w niedostatku odczuwa smutek z powodu braku tych środków. Tak więc osoba kosztująca przyjemności dla siebie nigdy nie może uniknąć przemocy. Dokładnie przeciwnie do tego, widząc osobę kroczącą ścieżką duchową, daje innym automatyczny spokój, ponieważ każdy ma równy dostęp do duchowego bogactwa. Wniosek jest taki, że jeśli osoba, porzucając pragnienie i przywiązanie, kontynuuje wypełnianie swojej obowiązkowej powinności, to zgodnie ze stwierdzeniem Brahmy, z pewnością osiągnie najwyższe dobro. Nie ma co do tego wątpliwości.
Tutaj osiągnięcie najwyższego dobra stwierdzone jest głównie dla ludzi, nie dla dewów. Ponieważ stan dewów nie jest stworzony po to, by osiągali oni własne wyzwolenie. Dewowie są stworzeni, by dawać wyniki zgodnie z działaniami, jakie wykonują ludzie, by dostarczać materiały do działania i by kosztować owoce swoich własnych pomyślnych działań. Nie jest tak, że dostarczają materiałów do działania z nastawieniem pozbawionym pragnień. Jednakże, jeśli jakikolwiek dewa rozwinie pragnienie własnego wyzwolenia, nie ma zakazu, by jego wyzwolenie nastąpiło, tj. jeśli ktoś pragnie osiągnąć swoje wyzwolenie, może to zrobić. Gdy nie ma zakazu nawet dla wybawienia najbardziej grzesznego człowieka, to jak może być jakikolwiek zakaz dla dewów (które są urodzeniem zasłużonym), by osiągnęli swoje wybawienie? Mimo to, celem dewów pozostaje kosztowanie przyjemności, dlatego generalnie nie mają oni pragnienia własnego wyzwolenia.
★🔗
