**3.10** Mwanzoni mwa uumbaji, Prajapati Brahmā, baada ya kuumba viumbe (hasa wanadamu) pamoja na amri ya majukumu ya lazima, aliwaambia: "Kupitia jukumu hili, na yote msitukuzishe ustawi wa wote, na jukumu hili kwa namna ya sadaka (yajña) likupenie vyombo muhimu vya kutimiza majukumu yenu. Kupitia majukumu yenu ya lazima, msitukuze viungu (devas), na na viungu vile, kupitia jukumu lao, vikuitukuzeni. Hivyo, kukiukuziana, mtapata wema kuu."
**Ufafanuzi:** Aya inasema: 'Sahayajñāḥ prajāḥ sṛiṣhṭvā purovācha prajāpatiḥ' – Brahmā ndiye muumbaji na bwana wa viumbe (uumbaji); kwa hivyo, pamoja na kutimiza jukumu lake mwenyewe, anaendelea kuzingatia ulinzi na ustawi wao. Maana, inakuwa jukumu la aliyeumba kulinda aliyeumba. Brahmā huumba viumbe, anabaki na nia ya kulinda, na daima anawaza manufaa yao. Kwa hivyo, anaitwa 'Prajapati'.
Mwanzoni mwa uumbaji, Brahmā aliwaumba wanadamu wakiwa na uwezo na utambuzi wa majukumu ya lazima (Angalia uk. 128). Matumizi sahihi ya hali nzuri na isiyofaa ndiyo inaleta ustawi. Kwa hivyo, Brahmā aliwaumba wanadamu kwa kuwawekea utambuzi wa kutumia vyema hali zote nzuri na mbaya. Katika kutambua sahihi na potofu, wanyama, ndege, miti, n.k., hufanya kwa asili matendo ya kujitolea (utimizaji wa wajibu); hata hivyo, wanadamu wamepokea, kwa neema ya Mungu, uwezo maalum wa kutofautisha. Kwa hivyo, wakiathamini utambuzi wao na kujiepusha na matendo yasiyofaa, basi matendo yenye manufaa kwa ulimwengu kwa asili yanaweza pia kutokea kupitia wao.
Viungu, wenye hekima, mababu, wanadamu, na wanyama wengine, ndege, miti, n.k., ni viumbe ('prajā') vyote. Miongoni mwa haya, kwa sababu ya sifa maalum, haki, na njia, wajibu wa kutunza viumbe vyote vingine umebaki juu ya wanadamu. Kwa hivyo, hapa neno 'prajāḥ' linatumika hasa kwa wanadamu.
Karma Yoga imekuwepo tangu nyakati za kale sana. Katika sura ya nne, aya ya tatu, Bwana pia anasema kupitia neno 'purātanaḥ' kwamba Karma Yoga hii ilikuwa imekaribia kupotea tangu zamani, ambayo sasa nimekutangazia tena. Hapa pia, kupitia neno 'purā', anasema wazo lile lile kwa njia nyingine: 'Si mimi tu, lakini Brahmā pia, mwanzoni mwa uumbaji, aliumba viumbe pamoja na wajibu na kuwaamuru wafanye Karma Yoga hiyo hiyo.' Maana yake ni kwamba mapokeo ya Karma Yoga – kutimiza majukumu ya lazima kwa mtazamo usio na ubinafsi – yamekuwepo tangu wakati usio na mwanzo. Sio jambo jipya.
Katika sura ya nne (aya 24 hadi 30), njia zote zilizoelezewa za kufikia Mwenyezi Mungu zinaitwa kwa jina la 'yajña'; kama vile dravya-yajña (sadaka ya vitu), tapo-yajña (sadaka ya kujinyima), yoga-yajña (sadaka ya yoga), prāṇāyāma, n.k. Kwa ujumla, neno 'yajña' linaeleweka kwa watu wengi kumaanisha matendo yanayohusiana na ibada za kutolea moto; hata hivyo, katika Gita, neno 'yajña' pia linamaanisha matendo yote yaliyopangiwa na maagizo ya maandiko. Majukumu ya lazima yanayopatikana kulingana na varṇa (tabaka), āśrama (hatua ya maisha), dharma, asili, nchi, wakati, n.k., yanajumuishwa chini ya 'yajña'. Matendo yote yanayofanywa kwa hisia ya kuwafaa wengine pia ni 'yajña' tu. Wajibu wa yajña (wajibu) kama hiyo unabaki juu ya wanadamu pekee.
'Anena prasaviṣhyadhvam eṣha vo ’stviṣhṭa-kāmadhuk' (Angalia uk. 129.1) – Brahmā anawaambia wanadamu: "Na yote msitukuze, msitukuze kila mtu kupitia utimizaji wa majukumu yenu mwafaka! Kwa kufanya hivyo, na mzipokee daima vifaa muhimu vya kutekeleza wajibu wenu; na kamwe kukosekana kwake."
Ili kuondoa mwelekeo wa Arjuna kuelekea kutofanya, Bwana anasema kwamba kutokana na maneno ya Prajapati Brahmā pia, unapaswa kujifunza mafundisho ya kutimiza majukumu ya lazima. Ni kwa kutimiza wajibu kwa ustawi wa wengine tu ndipo maendeleo yako ya kidunia na ya baadaye yanawezekana.
Kwa kufanya tendo kwa mtazamo usio na tamaa, ukizingatia tu utimizaji wa wajibu, mtu hufunguliwa; na kwa kufanya tendo kwa mtazamo unaochochewa na tamaa, mtu hufungwa. Katika muktadha wa sasa, mazungumzo yanahusu wajibu unaofanywa kwa mtazamo usio na tamaa. Kwa hivyo, hapa haionekani kuwa sawa kuchukua maana ya neno 'iṣhṭakāma' kuwa 'vitu vinavyotamkwa vya starehe' (kinachoonyesha mtazamo unaochochewa na tamaa). Hapa, maana ya neno hili ni: vifaa muhimu vya kutekeleza yajña (wajibu wa lazima) (Angalia uk. 129.2).
M-Karma Yogī daima anahamasika kuwahudumia au kuwafaa wengine. Kwa hivyo, kulingana na amri ya Prajapati Brahmā, haachiwi kamwe vifaa, nguvu, na vitu muhimu vya kutunza mwili vinavyohitajika kwa ajili ya kuwahudumia wengine. Anapokea kwa urahisi na daima vitu hivi muhimu. Kulingana na amri ya Brahmā, vifaa vyovyote ambavyo mtu yeyote amepokea kwa ajili ya kutekeleza wajibu vinatosha kabisa kwa mtu huyo kutimiza wajibu wake. Vifaa vya utimizaji wa wajibu havijakamilika kamwe kwa mtu yeyote. Hapanawezi kamwa kuwa na utofauti wowote katika amri ya Brahmā; maana alipoanzisha amri ya kutekeleza wajibu, basi kutoa vifaa vinavyotosha kwa utimizaji wa wajibu huo pia kunategemea Yeye pekee.
Kwa kweli, mwili wa mwanadamu haukusudiwa kufurahia raha – 'Mwili huu si wa kufurahia vitu vya hisi' (Mānasa 7.44.1). Kwa hivyo, hakuna maandiko halisi yoyote yanayoshikilia amri yoyote au amri inayosema, 'Furahia raha za kidunia.' Jamii pia hairuhusu kufurahia raha kwa ukosefu wa kiasi. Bali, maandiko na jamii zote zinatoa amri au agizo la kuwafurahisha wengine. Kwa mfano, baba hupokea amri ya kumlea na kumkua mwanawe, lakini hakuna mahali popote palipo na amri kwamba baba anapaswa kupokea huduma kutoka kwa mwana. Vivyo hivyo, inapaswa kuelewewa kwa mahusiano mengine kama mwana, mke, n.k.
M-Karma Yogī daima anadumisha hisia ya kutoa, si ya kuchukua; maana hisia ya kuchukua inafunga. Kudumisha hisia ya kuchukua sio tu kinazuia kufikiwa kwa ukombozi bali pia kinazuia kupatikana kwa vitu vya kidunia. Karibu kila mtu anajua kwamba ulimwenguni, hakuna mtu anayetaka kumpa anayedumisha hisia ya kuchukua. Kwa hivyo, Brahmā anasema kwamba ni kwa kutimiza wajibu bila tamaa yoyote, kwa mtazamo usio na ubinafsi tu, ndipo mtu anaweza kufikia maendeleo yake mwenyewe (ustawi).
'Devān bhāvayatānena' – Hapa neno 'deva' ni kiashiria; kwa hivyo, chini ya neno hili, viumbe vyote ikiwemo wanadamu, viungu, wenye hekima, mababu, n.k., vinapaswa kuelewewa. Maana lengo la M-Karma Yogī ni kuwaletea furaha viumbe vyote kupitia majukumu yake ya lazima. Kwa hivyo, hapa Brahmā anawaagiza wanadamu waizingatie sadaka ya majukumu yao ya lazima kwa maendeleo ya viumbe vyote. Kwa kutimiza majukumu yao mwafaka, wanadamu hufikia ustawi kiotomatiki (Gita 18.45). Wanadamu pekee ndio wenye sifa kamili za kupokea mafundisho ya kutekeleza wajibu. Wanadamu pekee ndio wamepokea uhuru wa kutenda; kwa hivyo, wanapaswa kutumia uhuru huu ipasavyo.
'Te devā bhāvayantu vaḥ' – Kama vile maua na matunda yanavyojitokeza kiotomatiki kwenye miti, mizabibu, n.k.; lakini ikiwa yatapewa mbolea na maji, basi maua na matunda hukua juu yao hasa vizuri. Vivyo hivyo, kupitia ibada na matoleo, viungu hulishwa, ambapo kazi zao huwa za haki hasa. Lakini wanadamu wanaposhindwa kuiabudu viungu kupitia majukumu yao ya lazima, basi viungu havipati lishe, kwa sababu ambayo uwezo wao wa kutimiza majukumu yao hupungua. Ni kwa sababu ya upungufu huu katika utimizaji wa wajibu wao kwamba majanga kama ukame, mvua nyingi, n.k., hutokea ulimwenguni.
'Parasparaṁ bhāvayantaḥ' – Maana ya maneno haya haipaswi kuelewewa kuwa: tunapaswa kuwahudumia wengine tu ikiwa wao wanatuhudumia. Bali, inapaswa kuelewewa kuwa: iwapo wengine wanatuhudumia au la, lazima tuwahudumie kupitia wajibu wetu. Nini wengine wanafanya au hawafanyi; iwapo wanatupa furaha au huzuni – hatupaswi kuwa na wasiwasi na mambo haya; maana anayeangalia majukumu ya wengine huanguka kutoka kwenye wajibu wake mwenyewe. Kwa hivyo, anakutana na anguko. Kulazimisha utimizaji wa wajibu kwa wengine sio hata suala la haki yetu. Tunapaswa kutimiza tu wajibu wetu mwenyewe kwa ustawi wa wote na hivyo kuwaletea furaha wote. Katika kuhudumia, hatupaswi kuhifadhi hata kidogo cha ufahamu wetu, nguvu, wakati, au vifaa kwa ajili yetu wenyewe. Ndipo tu kutengwa kamili kutoka kwa uhusika wa vitu kutakuwa.
Tunapaswa kuwahudumia wote wa husika wetu wa kidunia – mama, baba, mke, watoto, ndugu, shemeji, n.k. Mahusiano haya si ya kuchukua raha yetu wenyewe. Kulingana na asili ya uhusika wetu nao, kuwahudumia, kuwaletea furaha kwa mujibu wa usawa, ndio wajibu wetu. Kuwa na matarajio yoyote kutoka kwao na kuwachukulia chini ya mamlaka yetu ni kosa kubwa. Tuna deni kwao, na tumezaliwa katikati yao ili kulipa deni hilo. Kwa hivyo, kuwahudumia ndugu hao kwa mtazamo usio na ubinafsi na hivyo kulipa deni letu – hili ndilo jukumu letu la kwanza muhimu. Tunapaswa kuwahudumia kila mtu; lakini huduma ya ndugu hao ambao tuna wajibu kwao inapaswa kufanywa kwanza.
Kanuni ni kwamba mwili, hisi, akili, akili, vitu, n.k., si vyetu – na wala sio kwa ajili yetu. Kwa hivyo, kwa kutimiza majukumu mwafaka, maendeleo ya pande zote hutokea kiotomatiki.
**Jambo muhimu kuhusu wajibu na haki:** Karma Yoga hutokea tu wakati mtu, wakati anatimiza wajibu wake mwenyewe, analinda haki za wengine. Kwa mfano, kuwahudumia wazazi ni wajibu wa mwana na haki ya wazazi. Kile ambacho ni haki ya mwingine kinakuwa wajibu wetu. Kwa hivyo, kila mtu lazima alinde haki za wengine kwa kutimiza wajibu wake mwenyewe na asiangalie wajibu wa wengine. Kwa kuangalia wajibu wa wengine, mtu mwenyewe huanguka kutoka kwenye wajibu; maana kuangalia wajibu wa mwingine sio wajibu wetu. Maana yake ni kwamba kuwafaa wengine ndio wajibu wetu na haki yao. Ingawa haki zinategemea wajibu, hata hivyo, mtu haapaswi kuangalia haki zake mwenyewe hata kidogo; bali, anapaswa kujiondoa haki zake. Lazima atimize wajibu wake pekee ili kulinda haki za wengine. Kuangalia wajibu wa wengine na kudai haki zake mwenyewe kunasababisha anguko kubwa katika ulimwengu huu na ule ujao. Chanzo cha msukosuko, ugomvi, na mzozo unaoonwa nyumbani na katika jamii katika wakati huu hasa ni hiki: watu wanadai haki zao lakini hawawatimizi majukumu yao! Kwa hivyo, Brahmā anawaagiza viungu na wanadamu kwamba kuwafaa wengine ndio wajibu wenu.
'Śhreyaḥ param avāpsyatha' – Dhana kwa ujumla inatawala kwamba taarifa hapa kuhusu kufikia wema kuu ni kuzidisha, lakini kwa kweli, sio hivyo. Ikiwa mtu yeyote ana shaka katika hili, anaweza kujaribu na kuona mwenyewe. Kama vile kurudisha amana kwa mmiliki wake kunakatika uhusika wowote kati yetu na mmiliki huyo pamoja na amana hiyo, vivyo hivyo, kutumia vitu vya kidunia katika huduma ya ulimwengu kunakatika uhusika kati yetu na ulimwengu na vitu vyake. Mara tu uhusika uliodhaniwa na ulimwengu unapokatika, uzoefu wa ufahamu safi unapatikana. Kwa hivyo, kufikiria kuzidisha katika maneno ya Prajapati Brahmā si sawa.
Kanuni ni kwamba mradi mtu anafanya kwa ajili yake mwenyewe, matendo yake hayakomi na anazidi kufungwa nayo. Yeye pekee ndiye anayetimizwa ambaye hafanyi chochote kwa ajili yake mwenyewe. Kwa kutofanya chochote kwa ajili yake mwenyewe, hata mwenendo wa dhambi hautokei; maana mwenendo wa dhambi hutokea tu kwa sababu ya tamaa (3.37). Kwa hivyo, m-sādhaka anayetamani ustawi wake mwenyewe anapaswa, kulingana na maagizo ya maandiko, kuacha tamaa ya matunda na mshikamano, na kuwa bidii katika kutimiza wajibu wa lazima; basi ustawi unatimizwa kiotomatiki.
Kujiondoa tamaa zake mwenyewe kunafaida ulimwengu wote. Anayefurahia raha kwa mshikamano, kwa ajili ya kutimiza tamaa zake mwenyewe, sio tu anajidhuru mwenyewe (kusababisha anguko lake), bali pia anadhuru wale ambao hawana njia za kufurahia, yaani, anawapa huzuni. Maana, kuona mtu mwenye njia za kufurahia, ni kawaida kwa mtu aliye na upungufu kuhisi huzuni kwa ukosefu wa njia hizo. Hivyo, mtu anayefurahia raha kwa ajili yake mwenyewe hawezi kamwe kuepuka ukatili. Kinyume kabisa na hili, kuona mtu anayetembea njia ya kiroho kunawapa wengine amani kiotomatiki, kwa sababu kila mtu ana haki sawa ya utajiri wa kiroho. Hitimisho ni kwamba ikiwa mtu, akiwa ameacha tamaa na mshikamano, anaendelea kutimiza wajibu wake wa lazima, basi kulingana na taarifa ya Brahmā, hakika atafika wema kuu. Hakuna shaka katika hili.
Hapa, kufikiwa kwa wema kuu kumeainishwa hasa kwa wanadamu, si kwa viungu. Maana hali ya viungu haijaumbwa kwa ajili yao kufikia ukombozi wao wenyewe. Viungu vimeumbwa ili kutoa matokeo kulingana na matendo wanayofanya wanadamu, kutoa vifaa vya tendo, na kufurahia matunda ya matendo yao mazuri. Sio kwamba wana
★🔗
