**3.28** Ἀλλ᾽, ὦ μεγαβράχιον, ὁ μέγας ἄνθρωπος ὁ εἰδὼς τὴν οὐσίαν τῶν διαιρέσεων τῶν γουνῶν καὶ τῶν πράξεων, οὐ προσδέδεται, νομίζων ὅτι «τὰ γοῦνα μόνα τοῖς γοῦσι συνεργάζεται».
**Ἑρμηνεία:** Ἡ λέξις «ἀλλά» (tu) ἐνταῦθα χρῆται πρὸς διάκρισιν καὶ ἀντίθεσιν τοῦ «τᾱττβᾱβίτ» (τοῦ εἰδότος τὴν οὐσίαν) μεγάλου ἀνθρώπου ἀπὸ τοῦ «ᾱχᾱγκᾱρᾱ-βιμῡδᾱτμᾱ» (τοῦ ἀνθρώπου ὑπὸ τῆς οἰκείας δόξης ἐπαρθέντος) τοῦ ἐν τῷ προηγουμένῳ στίχῳ περιγραφομένου. Σᾱττβᾱ, ρᾱγᾱς καὶ τᾱμᾱς – ταῦτα τὰ τρία γοῦνα ἐκ τῆς Πρακρίτι (Φύσεως) γεγένηνται. Ἐπειδὴ ἡ ἐνέργεια τῶν τριῶν τούτων γουνῶν συμβαίνει, ἡ ὅλη κτίσις τριγουνᾱτμικᾱ (τὰ τρία γοῦνα ἔχουσα) ἐστίν. Διὰ τοῦτο, τὸ σῶμα, αἰσθητήρια, νοῦς, διάνοια, ζῷα, πράγματα, κτλ., πάντα οὐδέν εἰσιν εἰ μὴ γοῦνα. Τοῦτο καλεῖται «γουνᾱ-βιβᾱγᾱ» (ἡ διαίρεσις/ταξινόμησις τῶν γουνῶν). Αἱ πράξεις ὑπὸ τούτων (σώματος, κτλ.) πραττόμεναι καλοῦνται «κᾱρμᾱ-βιβᾱγᾱ» (ἡ διαίρεσις/ταξινόμησις τῶν πράξεων).
Τὰ γοῦνα καὶ τὰ κάρμα, τουτέστι τὰ πράγματα καὶ αἱ πράξεις, συνεχῶς μεταβάλλουσιν. Τὰ πράγματα γενέσει καὶ φθορᾷ ὑπόκεινται, καὶ αἱ πράξεις ἀρχῇ καὶ τελευτῇ ὑπόκεινται. Τὸ τοῦτο ἀκριβῶς ἐμπειρικῶς γινώσκειν ἐστὶ τὸ εἰδέναι τὰς διαιρέσεις τῶν γουνῶν καὶ τῶν καρμῶν κατ᾽ οὐσίαν. Ἐν τῷ Συνειδότι (Ἀτμᾱν), πράξις οὐδέποτε συμβαίνει. Ἀεί μένει ἀπρόσδετος καὶ ἀμετάβλητος, τουτέστιν οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει πρὸς οὐδὲν ὑλικὸν πρᾶγμα ἢ πρᾶξιν. Τὸ τοῦτο ἀκριβῶς ἐμπειρικῶς γινώσκειν ἐστὶ τὸ εἰδέναι τὸ Συνειδὸς κατ᾽ οὐσίαν.
Ὅταν ἄνθρωπος ἀγνοῶν σχέσιν τινὰ πρὸς ταύτας τὰς διαιρέσεις τῶν γουνῶν καὶ τῶν καρμῶν ὑποθέται, δεσμεύεται. Ἀπὸ τῆς ἀπὸ τῶν ἱερῶν γραμμάτων θέᾱς, ἡ κυρία αἰτία ταύτης τῆς δεσμώσεώς ἐστιν ἡ «ἄγνοια», ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς τοῦ ζητητοῦ (σᾱδᾱκᾱ) θέᾱς, ὁ «ρᾱγᾱ» (προσπάθεια/ἐπιθυμία) ἐστὶν ἡ κυρία αἰτία. Ὁ ρᾱγᾱς ἐκ τοῦ «ᾱβιβέκᾱ» (ἀκρισοδικίας) ἀναφαίνεται. Ὅταν ὁ βιβέκᾱς (διάκρισις) ἐγείρηται, ὁ ρᾱγᾱς ἀπόλλυται. Οὗτος ὁ βιβέκᾱς μάλιστα ἐν ἀνθρώποις ὑπάρχει. Ἡ χρεία ἐστὶ μόνον τοῦ ἐγείρειν τοῦτον τὸν βιβέκᾱν διδόντων αὐτῷ σπουδήν. Διὰ τοῦτο, ὁ ζητητὴς δεῖ (ἐγείρων τὸν βιβέκᾱν) μάλιστα ἐξαλείψαι μόνον τὸν ρᾱγᾱν.
Καὶ ζητητὴς ἐπιθυμῶν εἰδέναι τὴν οὐσίαν, ἐὰν μηδεμίαν σχέσιν πρὸς τὰ γοῦνα (πράγματα) καὶ τὰ κάρμα (πράξεις) ὑποθέται, καὶ οὗτος ἔρχεται εἰδέναι τὰς διαιρέσεις τῶν γουνῶν καὶ τῶν καρμῶν κατ᾽ οὐσίαν. Εἴτε τις τὰς διαιρέσεις τῶν γουνῶν καὶ τῶν καρμῶν κατ᾽ οὐσίαν γινώσκει, εἴτε τὴν «Ἀτμᾱν» (φύσιν συνειδοῦς) κατ᾽ οὐσίαν γινώσκει, τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφοτέρων ταὐτὸν ἔσται.
**Αἱ ὁδοὶ τοῦ εἰδέναι τὰς διαιρέσεις τῶν γουνῶν καὶ τῶν καρμῶν κατ᾽ οὐσίαν:**
1. Ἐν τῷ σώματι οἰκοῦσα, ἡ Συνειδὴς Ἀρχὴ (Ἀτμᾱν) παντελῶς ἀπράγμων καὶ ἀπρόσδετος μένει (Γίτᾱ 13.31). Τὰ ἀποτελέσματα τῆς Πρακρίτι (σῶμα, αἰσθητήρια, νοῦς, διάνοια, κτλ.) καλοῦνται «ἰδᾰμ» (τοῦτο). Τὸ «ἰδᾰμ» (τοῦτο) οὐδέποτε γίνεται «ἀχᾰμ» (ἐγώ). Ὅταν «τοῦτο» (σῶμα, κτλ.) μὴ ᾖ «ἐγώ», τότε πῶς ἡ πράξις ἐν τῷ «τούτῳ» συμβαίνουσα δύναται εἶναι «ἐμή»; Τὸ νόημα ἐστὶν ὅτι τὸ σῶμα, αἰσθητήρια, νοῦς, διάνοια, κτλ., πάντα ἀποτελέσματα τῆς Πρακρίτι εἰσίν, καὶ ὁ «Ἀτμᾱν» παντελῶς ἀσχέτιστος καὶ ἀπρόσδετος πρὸς αὐτά ἐστιν. Διὰ τοῦτο, πῶς δύναται ὁ «Ἀτμᾱν» εἶναι ὁ ποιητὴς τῶν ἐν αὐτοῖς συμβαινουσῶν πράξεων; Ὁ οὕτως ἑαυτὸν χωριστὸν ἀπὸ πραγμάτων καὶ πράξεων ἐμπειρικῶς γινώσκων οὐκ ἐμπίπτει εἰς δεσμόν. Ἐν πᾶσι καθεστῶσι, τὸ ἐμπειρικῶς γινώσκειν «ναίβᾱ κίντσιτ κᾱρόμιτι» (Γίτᾱ 5.8) – «οὐδὲν ὅλως ποιῶ» – ἐστὶ τὸ εἰδέναι, τουτέστιν ἐμπειρικῶς γινώσκειν, ἑαυτὸν χωριστὸν ἀπὸ πράξεων.
2. Τὸ ὁρᾶν-ἀκούειν, ἐσθίειν-πίνειν, κτλ., πάντα «πράξεις» εἰσίν, καὶ τὰ ἀντικείμενα τοῦ ὁρᾶν-ἀκούειν, κτλ., τὰ ὑλικά τοῦ ἐσθίειν-πίνειν, κτλ., πάντα «πράγματα» εἰσίν. Ταύτας τὰς πράξεις καὶ ταῦτα τὰ πράγματα γινώσκομεν διὰ τῶν αἰσθητηρίων (ὀφθαλμῶν, ὤτων, στόματος, κτλ.). Τὰ αἰσθητήρια γινώσκομεν διὰ τοῦ «νοός», τὸν νοῦν διὰ τῆς «διανοίας», καὶ τὴν διάνοιαν διὰ τοῦ ὑποτεθέντος «ἀχᾰμ» (ἐγώτης). Τὸ «ἀχᾰμ» τοῦτο καὶ αὐτὸ ὑπὸ γενικοῦ Φωτὸς (Συνειδότος) φωτίζεται. Ἐκεῖνο μόνον τὸ γενικὸν Φῶς ἐστιν ὁ γνώστης ἁπάντων, ὁ φωτιστὴς ἁπάντων, καὶ τὸ ὑπόβαθρον ἁπάντων.
Πῶς εἰδέναι τὴν ἑαυτοῦ φύσιν (Συνειδὸς) πέραν τοῦ «ἀχᾰμ»; Καίπερ ἐν βαθείᾳ ὕπνῳ ἡ διάνοια εἰς ἄγνοιαν συνέρχεται, ὅμως, ἐγερθεὶς, ἄνθρωπος λέγει, «ἐκάθενδον πάνυ εὐδαιμόνως». Οὕτως, μετὰ τὴν ἐγερσιν, πᾶς τις τὸ «ἐγώ εἰμι» ἐμπειρικῶς γινώσκει. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι καὶ ἐν τῇ καταστάσει τοῦ βαθέος ὕπνου, ἡ ἑαυτοῦ ὑπαρξὶς παρῆν. Εἰ δὲ μή, οὐκ ἂν ἦν μνήμη ἢ γνῶσις ὡς «ἐκάθενδον πάνυ εὐδαιμόνως· οὐδὲν ᾔδειν». Ἡ μνήμη ἐκ πείρας γίνεται. Διὰ τοῦτο, πᾶς τις τὴν ἑαυτοῦ ὑπαρξιν ἀδιακόπως ἐν ἑκάστῃ καταστάσει ἐμπειρικῶς γινώσκει. Ἐν οὐδεμιᾷ καταστάσει τὴν ἑαυτοῦ ἀπουσίαν (τὸ αἴσθημα «ἐγὼ οὐκ εἰμί») ἐμπειρικῶς γινώσκει. Οἱ καὶ ἀπὸ τοῦ ὑποτεθέντος «ἀχᾰμ» (ἐγώτης) τὴν σχέσιν ἀποτεμόντες καὶ τὴν ἑαυτῶν φύσιν («ὄντως εἶναι») κατειληφότες καλοῦνται «τᾱττβᾱβίτ» (οἱ εἰδότες τὴν οὐσίαν).
Προφανῆ, αἰώνιον σχέσιν ἔχομεν πρὸς τὸν ἀμετάβλητον Ὕψιστον Ἀτμᾱν. Πρὸς τὴν μεταβλητὴν Πρακρίτι, ἡ ἡμετέρα σχέσις οὐκ ὄντως ὑπάρχει· μόνον ὑπόκειται. Ἐὰν ταύτην τὴν ὑποτεθεῖσαν σχέσιν πρὸς τὴν Πρακρίτι διὰ θεωρίας ἀπολέσωμεν, καλεῖται «Γνᾱνᾱγιόγᾱ»· καὶ ἐὰν τὴν αὐτὴν σχέσιν ἀπολέσωμεν πράξεις πράττοντες πρὸς εὐεργεσίαν ἄλλων, καλεῖται «Κᾱρμᾱγιόγᾱ». Μόνον ὅταν ἡ σχέσις πρὸς τὴν Πρακρίτι ἀποτμηθῇ, τότε ὁ «Γιόγᾱ» (ἡ ἐμπειρία τῆς αἰωνίου σχέσεως πρὸς τὸν Ὕψιστον Ἀτμᾱν) συμβαίνει· εἰ δὲ μή, ἐστὶ μόνον «γνᾱνᾱ» καὶ «κᾱρμᾱ». Διὰ τοῦτο, μόνος ὁ τὴν σχέσιν πρὸς τὴν Πρακρίτι ἀποτεμὼν καὶ τὴν αἰώνιον σχέσιν πρὸς τὸν Ὕψιστον Ἀτμᾱν ἐπιγνοὺς ἐστὶ «τᾱττβᾱβίτ».
**«Τὰ γοῦνα τοῖς γοῦσι συνεργάζεται»:** Ἐπειδὴ ἐκ τῶν γουνῶν τῆς Πρακρίτι γεγένηνται, τὸ σῶμα, αἰσθητήρια, νοῦς, διάνοια, κτλ., καὶ αὐτά «γοῦνα» καλοῦνται, καὶ πᾶσαι πράξεις ὑπὸ τούτων μόνων πράττονται. Δι᾽ ἀκρισοδικίαν, ὁ ἄγνοων ἄνθρωπος, σχέσιν πρὸς ταῦτα τὰ γοῦνα ὑποθέμενος, ἑαυτὸν νομίζει εἶναι τὸν ποιητὴν τῶν ὑπ᾽ αὐτῶν πραττομένων πράξεων. Ἀλλ᾽ ὅταν ὑπάρχῃ ἡ ἐμπειρία τῆς ἑαυτοῦ προφανoῦς καταστάσεως ἐν τῷ «Ἀτμᾱν» (τῷ γενικῷ Φωτί – Συνειδοῖ), τὸ αἴσθημα «ἐγώ εἰμι ὁ ποιῶν» οὐδ᾽ ὅλως δύναται ἀναφανῆναι.
Μηχανὴ ἁμαξοστοιχίας κινεῖται, τουτέστιν ἐν αὐτῇ πράξις ἐστίν· ἀλλ᾽ ἡ δύναμις τοῦ ἕλκειν ἐκ συνδυασμοῦ τῆς μηχανῆς καὶ τοῦ ὀδηγοῦ ἔρχεται. Ἀληθῶς, ἡ ἑλκτικὴ δύναμις τῆς μηχανῆς μόνης ἐστίν, ἀλλὰ μόνον τότε δύναται εἰς τὸν προορισμὸν αὐτῆς ἀφικνεῖσθαι ὅταν ὑπὸ τοῦ ὀδηγοῦ χειριζομένη ᾖ. Αἰτία ἐστὶν ὅτι ἡ μηχανὴ οὐκ ἔχει αἰσθητήρια, νοῦν, ἢ διάνοιαν, ὥστε χρείαν ἔχει ὀδηγοῦ (ἀνθρώπου) ὃς αἰσθητήρια, νοῦν, καὶ διάνοιαν κέκτηται. Ἀλλ᾽ ἄνθρωπος καὶ μηχανὴν σωματοειδῆ καὶ αἰσθητήρια, νοῦν, διάνοιαν πρὸς χειρισμὸν κέκτηται. Τὸ σῶμα, αἰσθητήρια, νοῦς, διάνοια – τὰ τέσσαρα ταῦτα, καίπερ ὑπαρξιν καὶ ζωὴν παρὰ γενικοῦ Φωτὸς (Συνειδότος) λαμβάνοντα, δυνατὰ γίνονται πράξιν πράττειν. Ἡ ἀντανάκλασις τοῦ γενικοῦ Φωτὸς (Γνώσεως) ἐπὶ τῆς διανοίας πίπτει, ὁ νοῦς τὴν γνῶσιν τῆς διανοίας λαμβάνει, τὰ αἰσθητήρια τὴν γνῶσιν τοῦ νοῦ λαμβάνει, καὶ τότε ἡ σωματοειδὴς μηχανὴ χειρίζεται. Διάνοια, νοῦς, αἰσθητήρια, σῶμα – πάντα ταῦτα γοῦνά εἰσιν, καὶ ὁ «Ἀτμᾱν» ὁ ταῦτα φωτίζων, τουτέστιν αὐτοῖς ὑπαρξιν καὶ ζωὴν διδούς, μένει ἀσχέτιστος καὶ ἀπρόσδετος πρὸς ταῦτα τὰ γοῦνα. Διὰ τοῦτο, ἀληθῶς, τὰ γοῦνα μόνα τοῖς γοῦσι συνεργάζεται.
Ἄνθρωποι τὴν ἀγωγὴν τῶν μεγάλων ἀνθρώπων ἀκολουθοῦσιν. Διὰ τοῦτο, ὁ Κύριος, περιγράφων πῶς ὁ λοκᾱσᾱνγρᾱχᾱ (ὁδηγία τοῦ κόσμου) διὰ σοφοῦ μεγάλου ἀνθρώπου τελειοῦται, λέγει ὅτι καθάπερ ἐκεῖνος ὁ μέγας ἄνθρωπος, ἐμπειρικῶς γινώσκων ὅτι «τὰ γοῦνα μόνα τοῖς γοῦσι συνεργάζεται», οὐ προσδέδεται πρὸς αὐτά, οὕτως καὶ ὁ ζητητὴς ὡσαύτως νομίζειν ὀφείλει καὶ μὴ προσδέδεσθαι.
**Βαθὺ σημεῖον περὶ τῆς σχέσεως μεταξὺ Πρακρίτι καὶ Πουρούσᾱ:**
Ἕλξις ἀεὶ μεταξὺ πραγμάτων τῆς αὐτῆς τάξεως συμβαίνει· οἷον – ὦτα ἕλκονται πρὸς ψόφον, δέρμα πρὸς ἁφήν, ὀφθαλμοὶ πρὸς μορφήν, γλῶσσα πρὸς γεῦσιν, ῥὶς πρὸς ὀσμήν. Οὕτως, τὰ πέντε αἰσθητήρια μόνον πρὸς τὰ ἑαυτῶν ἀντικείμενα ἕλκονται. Ἕν αἰσθητήριον οὐδέποτε πρὸς τὸ ἀντικείμενον ἑτέρου αἰσθητηρίου ἕλκεται. Τὸ νόημα ἐστὶν ὅτι ἡ θεμελιώδης αἰτία τῆς ἕλξεως ἑνὸς πράγματος πρὸς ἕτερόν ἐστιν ἡ ὁμοιογένεια αὐτῶν.
Ἕλξις, ῥοπή, καὶ ἡ τελείωσις τῆς ῥοπῆς μόνον ἐν ὁμοιογενείᾳ συμβαίνουσιν. Μεταξὺ ἑτερογενῶν πραγμάτων, οὔτε ἕλξις, οὔτε ῥοπή, οὔτε τελείωσις ῥοπῆς ὑπάρχει. Διὰ τοῦτο, ἕλξις, ῥοπή, καὶ ἡ τελείωσις τῆς ῥοπῆς, διὰ ὁμοιογένειαν, μόνον ἐν τῇ «Πρακρίτι» συμβαίνουσιν· ἀλλ᾽ ἡ ἕλξις τῆς ἑτερογενοῦς Πρακρίτι (τοῦ ἀψύχου) ἡ δοκοῦσα ὑπάρχειν πρὸς τὸν Πουρούσᾱν (Συνειδὸς) ἐστιν καὶ αὐτὴ, τῇ ἀληθείᾳ, μόνον μέρος τῆς Πρακρίτι πρὸς τὴν Πρακρίτι ἑλκόμενον. Ἡ πράξις τοῦ ποιεῖν καὶ ἐμπειρικῶς γινώσκειν ἐστὶν μόνον ἐν τῇ Πρακρίτι, οὐκ ἐν τῷ Πουρούσᾱ. Ὁ Πουρούσᾱς ἀεὶ μένει ἀμετάβλητος, αἰώνιος, ἀναλλοίωτος, καὶ μονοεύστης.
Ἐν τῷ τριακοστῷ πρώτῳ στίχῳ τοῦ τρισκαιδεκάτου κεφαλαίου, ὁ Κύριος ἀπεφήνατο ὅτι καίπερ ἐν τῷ σώματι οἰκῶν, ὁ Πουρούσᾱς ἀληθῶς οὔτε τι ποιεῖ οὔτε προσδέδεται – «σᾱρίρᾱ-στχο ’πι κουντέγᾱ νᾱ κᾱρότι νᾱ λιπγᾱτε». Ὁ Πουρούσᾱς λέγεται εἶναι αἴτιος ἐν τῇ ἐμπειρίᾳ ἡδονῶν καὶ λυπῶν μόνον διὰ τὸ ἐν τῇ Πρακρίτι ἱδρῦσθαι, τουτέστιν διὰ τὴν ταὐτότητα πρὸς τὴν Πρακρίτι ὑποτιθεμένην – «πουρούσᾱς σούχᾱ-δούχᾱνᾱμ βχοκτρίτβε χέτουρ ούχγᾱτε» (Γίτᾱ 13.20) καὶ «πουρούσᾱς πρᾱκρίτι-στχο χι βούγκτε πρᾱκρίτι-γᾱν γουνᾱν» (Γίτᾱ 13.21). Τὸ νόημα ἐστὶν ὅτι καίπερ πᾶσαι πράξεις, ἡ τελείωσις τῶν πράξεων, καὶ ἡ ἕλξις μόνον ἐν τῇ Πρακρίτι συμβαίνουσιν, ὅμως, διὰ ταὐτότητα πρὸς τὴν Πρακρίτι, ὁ Πουρούσᾱς, νομίζων «ἐγώ εἰμι εὐδαίμων», «ἐγώ εἰμι λυπούμενος», γίνεται αἴτιος ἐν τῇ ἐμπειρίᾳ. Αἰτία ἐστὶν ὅτι ἡ ἐμπειρία τοῦ εἶναι εὐδαίμων ἢ λυπούμενος ἐν τῇ Πρακρίτι (τῷ ἀψύχῳ) συμβῆναι οὐ δύναται, καὶ χωρὶς τῆς Πρακρίτι (τοῦ ἀψύχου), ὁ Πουρούσᾱς (Συνειδὸς) μόνος ἐμπειρὸς ἡδονῆς καὶ λύπης γενέσθαι οὐ δύναται.
Ἐν τῷ Πουρούσᾱ, οὐκ ἔστιν πράξις ἢ τροπὴ ἐν εἴδει μεταβολῆς τῆς Πρακρίτι ἀνήκουσα, ἀλλὰ πάντως ἔχει τὴν δυνατότητα ὑποθέσθαι ἢ μὴ ὑποθέσθαι σχέσιν. Οὐκ ἔστιν ἄψυχος ὡς λίθος· τοὐναντίον, φύσεως συνειδοῦς ἐστιν. Εἰ ὁ Πουρούσᾱς οὐκ εἶχε τὴν δυνατότητα ὑποθέσθαι ἢ μὴ ὑποθέσθαι σχέσιν, πῶς ἂν ὑπέθετο σχέσιν πρὸς τὴν Πρακρίτι; Πῶς ἂν ὑπέθετο τὴν πράξιν τῆς Πρακρίτι ἐν ἑαυτῷ ὑποθέμενος σχέσιν πρὸς τὴν Πρακρίτι; Καὶ πῶς ἂν ἐδέχετο τὴν ποιητικὴν καὶ ἐμπειρικὴν ἐν ἑαυτῷ; Τὸ ὑποθέσθαι ἢ μὴ ὑποθέσθαι σχέσιν ἐστὶ «αἴσθημα» (βχᾱβᾱ), οὐ «πράξις».
Ὁ Πουρούσᾱς ἔχει τὴν δυνατότητα συνάψαι ἢ μὴ συνάψαι σχέσιν, ἀλλ᾽ οὐκ ἔχει τὴν δυνατότητα πράξιν πράττειν. Ἡ δυνατότητα πράξιν πράττειν ὑπάρχει μόνον ἐν ἐκείνῳ ἐν ᾧ τροπὴ (μεταβολή) ὑπάρχει. Ὁ Πουρούσᾱς οὐκ ἔχει φύσιν τροπῆς, ἐν ᾧ ἡ Πρακρίτι φύσιν τροπῆς ἔχει, τουτέστιν ἐνέργεια φυσικὴ ἐν τῇ Πρακρίτι ἐστίν. Διὰ τοῦτο, μόνον συνάψας σχέσιν πρὸς τὴν Πρακρίτι ὁ Πουρούσᾱς πράξιν ἐν ἑαυτῷ ὑποτίθεται – «κᾱρτᾱχᾰμ ίτι μᾱνγᾱτε» (Γίτᾱ 3.27).
Οὐδεμία τροπὴ ἐν τῷ Πουρούσᾱ συμβαίνει· τοῦτο (τὸ μὴ συμβαίνειν τροπήν) οὐκ ἔστιν τις ἀδυναμία ἢ ἔλλειψις ἐν αὐτῷ· τοὐναντίον, ἐστὶν ἡ μεγαλειότης αὐτοῦ. Ἐστὶν ἀεὶ μονοεύστης, μονοειδής. Ἡ τροπὴ ἁπλῶς οὐκ ἔστιν ἡ φύσις αὐτοῦ· ὥσπερ πάγος οὐκ ἔχει φύσιν ἢ δυνατότητα θερμὸς εἶναι. Τὸ συμβαίνειν πράξιν ἐν εἴδει τροπῆς ἐστιν ἡ φύσις τῆς Πρακρίτι, οὐ τοῦ Πουρούσᾱ. Ἀλλ᾽ ἔχει τὴν πλήρη δυνατότητα, δύναμιν, καὶ ἐλευθερίαν τοῦ μὴ ὑποθέσθαι σχέσιν πρὸς τὴν Πρακρίτι· διότι τῇ ἀληθείᾳ, οὐδεμία σχέσις πρὸς τὴν Πρακρίτι ἐξ ἀρχῆς ὑπάρχει.
Ὅταν ὁ Πουρούσᾱς τὸ μέρος τῆς Πρακρίτι, τὸ σῶμα, ὡς τὴν ἑαυτοῦ φύσιν νομίζῃ, τότε ἐν ἐκείνῳ τῷ μέρει τῆς Πρακρίτι (τῆς ὁμογενοῦς Πρακρίτι), ἕλξις, πράξεις, καὶ ἡ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἀπόληψις συμβαίνουσιν. Τοῦτο ἐνταῦθα δηλοῦται διὰ τῶν λέξεων «γουνᾱχ γουνεσού βᾱρτᾱντε». Τὴν ὑπαρξιν αὐτοῦ ἐν τοῖς γοῦσι ὑποθέμενος, ὁ Πουρούσᾱς (Συνειδὸς) εὐδαιμονίαν καὶ λύπην ἐμπειρικῶς γινώσκειν διατελεῖ. Τῇ ἀληθείᾳ, ἡδονὴ καὶ λύπη χωριστὴν ὑπαρξιν οὐκ ἔχουσιν. Διὰ τοῦτο, ὁ Κύριος μάλιστα ἐμφανίζει τὴν ἀποτομὴν τῆς ὑποτεθείσης σχέσεως πρὸς τὰ γοῦνα.
Ἀπὸ τῆς οὐσιώδους θέᾱς, ἡ ἀποτομὴ τῆς σχέσεως ἐξ ἀρχῆς (ἀεί) ὑπῆρξεν. Μόνον διὰ πλάνην σχέσις ὑπόκειται. Διὰ τοῦτο, ἀπορρίπτειν δεῖ τὴν ὑποτεθεῖσαν σχέσιν καὶ μόνον τὴν ἀλήθειαν ἐπιγινώσκειν ὅτι «τὰ γοῦνα μόνα τοῖς γοῦσι συνεργάζεται».
**«ἰτι μᾱτβᾱ νᾱ σᾱτζᾱτε» –** Ἐνταῦθα ἡ λέξις «μᾱτβᾱ» χρῆται ἐν σημασίᾳ «γινώσκειν». Ὁ τᾱττβᾱβίτ μέγας ἄνθρωπος τὴν Πρακρίτι (τὸ ἄψυχον) καὶ τὸν Πουρούσᾱν (Συνειδὸς) φυσικῶς χωριστὰ εἶναι γινώσκει. Διὰ τοῦτο, οὐ προσδέδεται πρὸς τὰ γοῦνα ἐκ τῆς Πρακρίτι γεννώμενα. Χρώμενος τῇ λέξει «μᾱτβᾱ», ὁ Κύριος ὡσεί παρακελεύεται τοῖς ζητηταῖς ὅτι καὶ αὐτοὶ ὀφείλουσι νομίζειν τὰ γοῦνα ἐκ τῆς Πρακρίτι γεννώμενα ὡς χωριστὰ καὶ μὴ προσδέδεσθαι πρὸς αὐτά.
**Ἰδιαίτερον σημεῖον:**
Οὐκ ἔστιν ἑνότης ἐν ταῖς μεθόδοις πνευματικῆς ἀσκήσεως τοῦ Κᾱρμᾱγιογίν καὶ τοῦ Σᾱνκχγᾱγιογίν. Ὁ Κᾱρμᾱγιογίν σπεύδει ἀπολέσαι τὴν ὑποτεθεῖσαν ταὐτότητα πρὸς τὰ γοῦνα (σῶμα, κτλ.), διὰ τοῦτο λέγεται ἐν τῇ Σριμᾱδ Βχᾱγᾱβᾱτᾱμ, «κᾱρμᾱγιόγᾱς του κᾱμινᾱμ» (11.20.7). Διὰ τοῦτον τὸν λόγον, ὁ Κύριος καὶ μάλιστα ἐμφανίζει τὴν ἀνάγκην τοῦ πράττειν πράξεις τῷ Κᾱρμᾱγιογίν· οἷον – «Χωρὶς τοῦ ἐνασχολεῖσθαι ἐν πράξει, ἄνθρωπος εἰς ἀπραξίαν οὐκ ἀφικνεῖται» (Γίτᾱ 3.4)· «Τῷ θεωρητικῷ ἀνθρώπῳ ἐπιθυμοῦντι ἀναβῆναι εἰς τὸν Γιόγᾱν, ἡ πράξις λέγεται εἶναι ἡ ὁδός» (Γίτᾱ 6.3). Ὁ Κᾱρμᾱγιογίν πράξεις πράττει, ἀλλ᾽ οὐχ ἑαυτῷ· τοὐναντίον, πράττει αὐτὰς μόνον πρὸς εὐεργεσίαν ἄλλων· διὰ τοῦτο, οὐ γίνεται ἐμπειρὸς ἐκείνων τῶν πράξεων. Τῷ μὴ γενέσθαι ἐμπειρόν, τουτέστιν τῇ ἀπωλείᾳ τῆς ἐμπειρίας, ἡ ποιητικὴ αὐτομάτως ἀπόλλυται. Τὸ νόημα ἐστὶν ὅτι ἡ ποιητικὴ ἐν τῇ ποιητικῇ ἐστι μόνον διὰ τὸν καρπόν. Ὅταν οὐκ ἔστιν σκοπὸς διὰ τὸν καρπόν, ἡ ποιητικὴ οὐ μένει. Διὰ τοῦτο, τῇ ἀληθείᾳ, ὁ Κᾱρμᾱγιογίν καὶ αὐτὸς οὐ γίνεται ὁ ποιῶν.
Ἐν τῷ Σᾱνκχγᾱγιογίν, ἡ διάκρισις-θεωρία κυριαρχεῖ. Γινώσκων ὅτι «τὰ γοῦνα ἐκ τῆς Πρακρίτι γεννώμενα μόνα τοῖς γοῦσι συνεργάζεται», οὐ νομίζει ἑαυτὸν εἶναι τὸν ποιητὴν ἐκείνων τῶν πράξεων. Ὁ Κύριος τοῦτο αὐτὸ τὸ σημεῖον ἐν τῷ εἰκοστῷ ἐνάτῳ στίχῳ τοῦ τρισκαιδεκάτου κεφαλαίου ἀποφανεῖται· «Ὁ βλέπων ὅτι πᾶσαι πράξεις παντὶ τρόπῳ ὑπὸ τῆς Πρακρίτι μόνης πράττονται, καὶ βλέπων τὸν «Ἀτμᾱν» ὡς τὸν μὴ ποιοῦντα, οὗτος μόνος ἀληθῶς βλέπει». Οὕτως, ὁ Σᾱνκχγᾱγιογίν τὴν ποιητικὴν ἀπολλύει. Ὅταν ἡ ποιητικὴ ἀπόληται, ἡ ἐμπειρία αὐτομάτως ἀπόλλυται.
Ἀπ᾽ αὐτῆς τῆς ἀρχῆς τοῦ τρίτου κεφαλαίου, ὁ Κύριος ἐμφανίζει τὸ πράττ
★🔗
