Ο Ευλογημένος Κύριος είπε: Ω αμάρτητε! Σε αυτόν τον κόσμο υπάρχουν δύο είδη πίστης, όπως είπα προηγουμένως – μέσω της Γνιάνια Γιόγκα για τους Σάνκυα και μέσω της Κάρμα Γιόγκα για τους Γιόγκι.

Ὁ Εὐλογημένος Κύριος εἶπεν: Ὦ Ἀναγχᾶ (ἀναμάρτητε Ἀρτζούνα), ἐν τῷδε τῷ ἀνθρωπίνῳ κόσμῳ, ὁδὸς δίττυπος ὑπ’ ἐμοῦ πρότερον κηρυχθεῖσα τυγχάνει. Ἐν ταύταις, ἡ τῶν Σαγκύα (τῶν σοφῶν) Νίσθη (ἑδραιότης) διὰ τοῦ τῆς Γνώσεως Γιόγκα τυγχάνει, ἡ δὲ τῶν Γιογίνων Νίσθη διὰ τοῦ τῆς Πράξεως Γιόγκα. Ἑρμηνεία: [Ἐπειδὴ ὁ Ἀρτζούνας οὐκ ἤθελε μάχεσθαι, διὰ τοῦτο τὸ ῥῆμα «Μπούνττι» (νοῦς), ὃ τὴν ἰσονομίαν δηλοῖ, ὡς «Γιάννα» (γνῶσιν) συνῆκεν. Ὁ δὲ Κύριος πρότερον τὴν ἰσονομίαν διὰ τῶν ῥημάτων «Μπούνττι» καὶ «Μπούνττιγιόγκα» (2.39, 49, κτλ.) περιέγραψεν. Διόπερ καὶ ἐνταῦθα ὁ Κύριος τὴν διὰ τοῦ τε Γιναναγιόγκα καὶ τοῦ Καρμαγιόγκα ἐφικτὴν ἰσονομίαν περιγράφει.] «Ἀναγχᾶ» (ἀναμάρτητος) – Αὐτὸ τὸ τὴν περί τοῦ ἰδίου ἀρίστου (εὐδαιμονίας) ἀπορίαν ὁ Ἀρτζούνας ἐπιζητεῖν, τοῦτό ἐστιν ἡ ἀναμαρτησία αὐτοῦ· ὅταν γὰρ ὁ ζητητὴς σφοδρῶς τὸ ἴδιον ἀγαθὸν ἐπιθυμῇ, αἱ ἁμαρτίαι αὐτοῦ ἀπόλλυνται. «Ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, ὁδὸς δίττυπος ὑπ’ ἐμοῦ πρότερον κηρυχθεῖσα τυγχάνει» – Ἐνταῦθα τὸ ῥῆμα «κόσμος» ὡς τὸ ἀνθρώπινον σῶμα νοείσθω· διότι ἡ ἐπιτηδειότης πρὸς τὴν τῶν δυοῖν εἴδοιν πνευματικῶν ἀσκήσεων πράξιν, ἢ ἡ ἐπιτηδειότης τοῦ ζητητοῦ γενέσθαι, ἐν τῷ ἀνθρωπίνῳ σώματι μόνον ὑπάρχει. «Νίσθη» (ἑδραιότης/ὁδός) – δηλοῖ τὴν ἐν τῇ ἰσονομίᾳ ἑδραίωσιν, ἥτις μία οὖσα, διὰ δυοῖν τρόπων ἐφικτὴ γίνεται – διὰ τοῦ Γιναναγιόγκα καὶ διὰ τοῦ Καρμαγιόγκα. Ἵνα διακρίνῃ ταῦτα τὰ δύο Γιόγκα, εἶπεν ὁ Κύριος ἐν τῷ τριακοστῷ ἐνάτῳ στίχῳ τοῦ δευτέρου κεφαλαίου ὅτι οὗτος ὁ ἰσόνοος νοῦς ἐν τῷ πλαισίῳ τοῦ Σαγκυαγιόγκα (ἀπὸ τοῦ ἑνδεκάτου ἕως τοῦ τριακοστοῦ στίχου) ἐξηγήθη, νῦν δὲ ἀκούσθητι αὐτοῦ ἐν τῷ πλαισίῳ τοῦ Καρμαγιόγκα (ἀπὸ τοῦ τριακοστοῦ ἐνάτου ἕως τοῦ πεντηκοστοῦ τρίτου στίχου) – «Ταῦτά σοι ἐκ τοῦ Σαγκύα μέρους εἴρηται· νῦν δ’ αὐτὰ ἐκ τοῦ Γιόγκα μέρους ἄκουσον.» Τὸ ῥῆμα «Πούρα» (πρότερον) ἢ «ἐξ αἰῶνος» ἢ «πρὸ ὀλίγου» σημαίνειν δύναται. Ἐνταῦθα ἡ σημασία τοῦ ῥήματος «πρὸ ὀλίγου» ἐστίν, τουτέστιν ἐν τῷ προλαβόντι κεφαλαίῳ, περὶ οὗ ὁ Ἀρτζούνας ἀπορεῖ. Καίπερ ἀμφότεραι αἱ ὁδοὶ χωρὶς ἐν τῷ προλαβόντι κεφαλαίῳ εἰρημέναι ὄντα, ὅμως ἐν οὐδετέρᾳ ὁδῷ ἡ τῶν πράξεων ἀποχή κηρύττεται. Τὸ βαθὺ σημεῖον ἐνταῦθα ἐστὶν ὅτι ὁ Κύριος δύο ὁδοὺς ἀνέφηνεν – τὴν Σαγκυανίσθη (Γιναναγιόγκα) καὶ τὴν Γιογανίσθη (Καρμαγιόγκα). Καθάπερ δύο εἴδη ὁδῶν ἐν τῷ κόσμῳ ὑπάρχουσιν – «Ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, ὁδὸς δίττυπος», οὕτως δύο εἴδη ὄντων ἐν τῷ κόσμῳ τυγχάνουσιν – «Ταῦτα τὰ δύο ὄντα ἐν τῷ κόσμῳ» (Γκίτα 15.16). Ταῦτα δέ ἐστιν – τὸ Κσάρα (ὁ φθαρτὸς κόσμος) καὶ τὸ Ἄκσάρα (τὸ ἄφθαρτον Ἀτάν). Τὸ ἐν ταῖς κατορθώσεσι καὶ ἀποτυχίαις, ταῖς ἐπιτυχίαις καὶ ἀνεπιτυχίαις περὶ τοῦ Κσάρα ἰσόρροπον μένειν «Καρμαγιόγκα» ἐστίν, τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ Κσάρα ἀποστραφῆναι καὶ ἐν τῷ Ἀκσάρα ἑδρασθῆναι «Γιναναγιόγκα» ἐστίν. Ἀμφοῖν δὲ τοῦ Κσάρα καὶ τοῦ Ἀκσάρα κρεῖττόν ἐστιν ἕτερον Πουρούσα, ὃς Παραμάτμα καλεῖται – «Ἀλλ’ ἕτερος ὁ Ὑψιστος Πουρούσα, ὁ Ὑψιστος Ἀτάν λεγόμενος» (15.17). Ὁ Παραμάτμα ἐκεῖνος τοῦ μὲν Κσάρα ἐπέκεινά ἐστιν, τοῦ δὲ Ἀκσάρα κρεῖττων· διὰ τοῦτο ἐν ταῖς Γραφαῖς καὶ τοῖς Βέδαις ὡς «Πουρουσότταμα» (15.18) διαβόητός ἐστιν. Τὸ παντελῶς ἑαυτὸν τῷ τοιούτῳ Παραμάτμα σὺν ὅλῃ τῇ οὐσίᾳ παραδοῦναι «Μπαγαβανίσθη» (Μπακτιγιόγκα) ἐστίν. Οὕτως, μὲν τοῦ Κσάρα ἐπικρατοῦντος, ὁ Καρμαγιόγκα προχωρεῖ· τοῦ δὲ Ἀκσάρα ἐπικρατοῦντος, ὁ Γιναναγιόγκα προχωρεῖ· τοῦ δὲ Παραμάτμα ἐπικρατοῦντος, ὁ Μπακτιγιόγκα προχωρεῖ. Σαγκυανίσθη καὶ Γιογανίσθη – αὗται δύο ὁδοὶ τοῦ ζητητοῦ ἰδίαι τυγχάνουσιν· ἀλλ’ ἡ Μπαγαβανίσθη οὐκ ἔστιν ὁδὸς ἰδία τοῦ ζητητοῦ. Αἴτιον δέ, ὅτι ἐν τῇ Σαγκυανίσθη καὶ τῇ Γιογανίσθη, ὁ ζητητὴς τὴν «ἐγώ εἰμι» καὶ «ὁ κόσμος ὑπάρχει» πείραν ἔχει· διὰ τοῦτο ὁ Γιναναγιογίν, τὴν πρὸς τὸν κόσμον σχέσιν ἀποτεμνόμενος, ἐν τῷ ἰδίῳ Ἀτάν ἑδράζεται, ὁ δὲ Καρμαγιογίν, τὰ τοῦ κόσμου αἰσθητὰ (σῶμα, κτλ.) εἰς αὐτὴν τὴν τοῦ κόσμου ὑπηρεσίαν χρώμενος, τὴν πρὸς τὸν κόσμον σχέσιν ἀποτέμνει. Ἀλλ’ ἐν τῇ Μπαγαβανίσθη, ὁ ζητητὴς τὸ μὲν «ὁ Θεὸς ὑπάρχει» πείραν κατ’ ἀρχὰς οὐκ ἔχει, πίστιν δὲ ἔχει ὅτι ὑπάρχει τὶς Πραγματικότης (Θεὸς) ἑκατέρου τοῦ τε Ἀτάν καὶ τοῦ κόσμου διαφέρουσα. Διὰ τοῦτο, πίστει καὶ πεποιθήσει, τὸν Θεὸν δεχόμενος, ἑαυτὸν τῷ Θεῷ παραδίδωσιν. Οὕτως, ἐν τῇ Σαγκυανίσθη καὶ τῇ Γιογανίσθη, τὸ «γινώσκειν» (διάκρισις) πρωτεύει, ἐν δὲ τῇ Μπαγαβανίσθη, τὸ «πιστεύειν» (πίστις-πεποίθησις) πρωτεύει. Διαφορὰ οὐδεμία ἐστὶν μεταξὺ τοῦ γινώσκειν καὶ τοῦ πιστεύειν. Καθάπερ τὸ «γινώσκειν» ἀπὸ ἀμφιβολίας ἐλεύθερον (βεβαίον) ἐστίν, οὕτως καὶ τὸ «πιστεύειν» ἀπὸ ἀμφιβολίας ἐλεύθερον ἐστίν. Περὶ πράγματος πιστευομένου, οὐδεμία ἐπιλογισμοῦ δυνατότης ὑπολείπεται. Οἷον, «Ἡ δεῖνα ἐμή ἐστι μήτηρ» – τοῦτο ψιλῶς πιστεύεται, ἀλλ’ ἐν ταύτῃ τῇ πίστει οὐδέποτε ἀμφιβολία, οὐδέποτε περιεργία, οὐδέποτε ἐπιλογισμοῦ χρεία τυγχάνει. Διὰ τοῦτο, ἐν τῇ Γκίτα, ἐν τῷ περὶ Μπακτιγιόγκα τμήματι, ὅπου τὸ τοῦ γινώσκειν πρᾶγμα ἐλήλυθεν, ὡς πίστεως μόνον νοητέον ἐστίν. Ὁμοίως, ἐν τοῖς περὶ Γιναναγιόγκα καὶ Καρμαγιόγκα τμήμασι, ὅπου τὸ τοῦ πιστεύειν πρᾶγμα ἐλήλυθεν, ὡς γνώσεως μόνον νοητέον ἐστίν. Σαγκυανίσθη καὶ Γιογανίσθη μέσα καὶ τέλη τυγχάνουσιν καὶ ἐπὶ τῷ ζητητῇ ἤρτηνται, ἡ δὲ Μπαγαβανίσθη οὐκ ἔστιν μέσον καὶ τέλος. Ἐν τῇ Μπαγαβανίσθη, ὁ ζητητὴς ἐπὶ τῷ Θεῷ καὶ τῇ αὐτοῦ χάριτι ἤρτηται. Ἡ τῆς Μπαγαβανίσθη περιγραφὴ ἐν διαφόροις τόποις τῆς Γκίτα εὑρίσκεται· οἷον – ἐν αὐτῷ τούτῳ κεφαλαίῳ, μετὰ τὴν τῶν δύο ὁδῶν περιγραφήν, εἶτα ἐν τῷ τριακοστῷ στίχῳ, ἡ Μπακτί (προσήνεια) διὰ τῶν ῥημάτων «πᾶσαν πρᾶξιν ἐμοὶ παραδιδούς» περιγράφεται· ἐν τῷ πέμπτῳ κεφαλαίῳ δέ, μετὰ τὴν τῶν δύο ὁδῶν περιγραφήν, ἐν τῷ δεκάτῳ στίχῳ, ἡ Μπακτί διὰ τῶν ῥημάτων «τὰς πρᾶξεις τῷ Βραχμάνι προσενεγκών» καὶ ἐπὶ τέλει διὰ τοῦ «Ὁ πάντων θυσιῶν καὶ ταπεινώσεων ἀπολαυστὴς ὤν...», κτλ., περιγράφεται. «...τῶν Σαγκύα διὰ τοῦ Γιναναγιόγκα» – Τὸ συνιέναι ὅτι πάντα τὰ ἐκ τῆς Πρακρίτι γεγεννημένα ποιότητα ψιλῶς ἐν ταῖς ποιότησι συμπεριφέρονται, πᾶσαι ἐνέργειαι ἐν ταῖς ποιότησι καὶ αἰσθητηρίοις (Γκίτα 3.28) συμβαίνουσιν, καὶ ὅτι «ἐγὼ πρὸς ταῦτα οὐδεμίαν σχέσιν ἔχω», καὶ διὰ τούτου τὴν τοῦ ποιητοῦ αὐτάρκειαν ἐν ἁπάσαις ταῖς ἐνεργείαις παντελῶς ἀποθέσθαι – τοῦτό ἐστι «Γιναναγιόγκα». Ἐν αὐτῇ τῇ ἀρχῇ τῆς Γκίτα διδασκαλίας, περιγράφων τὸν Σαγκυαγιόγκα (Γιναναγιόγκα), ὁ Κύριος τὸ φθαρτὸν σῶμα καὶ τὸν ἄφθαρτον ἐνοικοῦντα ἐν τῷ σώματι διελάβετο, ὃ (Γκίτα 2.16) καὶ ὡς Ἀσάτ καὶ Σάτ ὠνομάσθη. «...τῶν Γιογίνων διὰ τοῦ Καρμαγιόγκα» – Τὸ ποιεῖν ἣν δήποτε κατὰ τὰς Γραφὰς προστεταγμένην καθήκουσαν πρᾶξιν κατὰ τὸν ἑαυτοῦ βάρνα, ἄσραμα, φύσιν καὶ περιστάσεις προκύπτουσαν, πάσης ἐπιθυμίας, κτητικότητος καὶ προσπαθείας (πρὸς τὴν πρᾶξιν ἐκείνην καὶ τὸν καρπὸν αὐτῆς) παντελῶς ἀποτεθειμένον, καὶ ἐν τῇ κατορθώσει καὶ ἀποτυχίᾳ τῆς πράξεως ἰσόρροπον μένειν – τοῦτό ἐστι «Καρμαγιόγκα». Ὁ Κύριος τὸν Καρμαγιόγκα κυρίως ἐν τοῖς τεσσαρακοστῷ ἑβδόμῳ καὶ τεσσαρακοστῷ ὀγδόῳ στίχοις τοῦ δευτέρου κεφαλαίου περιέγραψεν. Ἐν τούτοις, ἐν μὲν τῷ τεσσαρακοστῷ ἑβδόμῳ στίχῳ, ἡ ἀρχὴ τοῦ Καρμαγιόγκα κηρύττεται, ἐν δὲ τῷ τεσσαρακοστῷ ὀγδόῳ στίχῳ, ὁ τρόπος τοῦ τὸν Καρμαγιόγκα εἰς πράξιν ἄγειν κηρύττεται.