ធឫតរាស្ត្របានសួរថាៈ ឱសញ្ជ័យ! នៅលើទឹកដីសក្តិសិទ្ធិគុរុក្សេត្រ កូនចៅរបស់ខ្ញុំ និងកូនចៅរបស់បណ្ឌូ ដែលបានប្រមូលផ្តុំគ្នាដោយមានបំណងចង់ធ្វើសង្គ្រាម បានធ្វើអ្វីខ្លះ?

អត្ថន័យពាក្យ៖ ធម្មកេត្រេ - នៅលើដែនដីធម៌, គុរុកេត្រេ - នៅគុរុកេត្រ, សមវេតាះ - ប្រមូលផ្តុំគ្នា, យុយុത്സវះ - ចង់ធ្វើសង្គ្រាម, មាមកាះ - មនុស្សរបស់ខ្ញុំ, បណ្ឌវាះ - កូនប្រុសរបស់បណ្ឌុ, ច - និង, ឯវ - ផងដែរ, កិម - អ្វី, អគុវ៌ត - បានធ្វើ, សញ្ជយ - ឱសញ្ជយ។ ការពន្យល់៖ ធម្មកេត្រ គឺជាកន្លែងដែលការពារធម៌។ ដោយសារវាជាទឹកដីរបស់ពួកគុរុ ទើបវាត្រូវបានគេហៅថា គុរុកេត្រ។ សញ្ជយ គឺជាអ្នកដែលបានឈ្នះលើការចូលចិត្តនិងមិនចូលចិត្ត ហើយជាអ្នកដែលមិនលំអៀង។

**ព្រះធម្មដ្ឋាននៃព្រះគីតា (អដ្ឋកថាទំព័រ ១.២)** ធម្មដ្ឋានត្ថាលូក​ បានត្រាស់សួរ (អដ្ឋកថាទំព័រ ១.៣) ថា៖ ឱ សញ្ជ័យ! ក្នុងដែនធម៌ គឺកុរុក្សេត្រ ពួកបុត្ររបស់តថាលូក និងពួកបុត្រនៃបណ្ឌុ ដែលបានប្រមូលផ្តុំគ្នាដោយមានសេចក្តីប្រាថ្នាចង់ធ្វើសង្គ្រាម ពួកគេបានធ្វើអ្វីខ្លះ? **អដ្ឋកថា៖** ១. **ការពន្យល់** – 'ក្នុងដែនធម៌ គឺកុរុក្សេត្រ' – នៅក្នុងកុរុក្សេត្រនេះ ទេវតាទាំងឡាយបានបំពេញយញ្ញ។ ព្រះបាទកុរុក៏បានបំពេញតបៈនៅទីនេះដែរ។ ដោយសារវាជាទីកន្លែងនៃកិច្ចការធម៌ដូចជាយញ្ញ ហើយដោយសារវាជាទឹកដីនៃតបៈរបស់ព្រះបាទកុរុ ទើបវាត្រូវបានគេហៅថា ដែនសក្តិសិទ្ធិកុរុក្សេត្រ។ នៅទីនេះ ក្នុងការប្រើពាក្យ 'ក្សេត្រ' (ដែន) ក្នុងពាក្យថា 'ធម្មក្សេត្រេ' និង 'កុរុក្សេត្រេ' គំនិតរបស់ធម្មដ្ឋានត្ថាលូកគឺថា នេះគឺជាទឹកដីនៃវង្សកុរុរបស់គាត់។ វាមិនមែនគ្រាន់តែជាទីធ្វើសង្គ្រាមទេ តែពិតជាជាដែនសក្តិសិទ្ធិ ដែលសត្វលោកអាចបំពេញកម្មសុទ្ធក្នុងពេលនៅរស់ និងបានសម្រេចផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួន។ ហេតុនេះ ដោយពិចារណាថាផលប្រយោជន៍ទាំងអស់ – លោកិយ និងបរលោក – អាចត្រូវបានសម្រេច ហើយបន្ទាប់ពីបានពិភាក្សាជាមួយអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ ទឹកដីនេះត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការធ្វើសង្គ្រាម។ ក្នុងលោក ជម្លោះជាទូទៅកើតឡើងដោយសារតែរបស់បីយ៉ាង – ដី ទ្រព្យសម្បត្តិ និងស្ត្រី។ ក្នុងចំណោមបីយ៉ាងនេះ ព្រះរាជាជាទូទៅធ្វើសង្គ្រាមគ្នាដោយសារដី។ នៅទីនេះ ការប្រើពាក្យ 'កុរុក្សេត្រេ' ក៏មានន័យថា ការតស៊ូដណ្តើមដីដែរ។ ក្នុងវង្សកុរុ បុត្ររបស់ធម្មដ្ឋានត្ថាលូក និងបណ្ឌុទាំងអស់គឺជាមួយគ្នា។ ជាកូនចៅវង្សកុរុ ទាំងពីរក្រុមមានសិទ្ធិស្មើគ្នាលើកុរុក្សេត្រ ពោលគឺទឹកដីរបស់ព្រះបាទកុរុ។ ហេតុនេះ (ដោយសារពួកកូរៅមិនបានផ្តល់ដីឱ្យពួកបណ្ឌវ) ទាំងពីរក្រុមបានមកធ្វើសង្គ្រាមដណ្តើមដី។ ទោះបីជា ដោយសារវាជាដីរបស់ខ្លួន ការប្រើពាក្យ 'កុរុក្សេត្រេ' សម្រាប់ទាំងពីរក្រុមគឺសមហេតុផល និងយុត្តិធម៌ក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែវប្បធម៌វេទអនាថរបស់យើងគឺពិសេសណាស់ ដែលពេលណាក៏ដោយនៅពេលធ្វើសកម្មភាពណាមួយ គេតែងធ្វើដោយយកធម៌ជាមុនសិន។ សូម្បីតែសកម្មភាពដូចជាសង្គ្រាម ក៏ត្រូវបានធ្វើតែនៅក្នុងដែនសក្តិសិទ្ធិ – ដែនបរិសុទ្ធ – ដើម្បីឱ្យអ្នកដែលស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាមអាចបានរំដោះ អាចបានសេចក្តីសុខ។ ហេតុនេះ នៅទីនេះ រួមជាមួយ 'កុរុក្សេត្រេ' ពាក្យ 'ធម្មក្សេត្រេ' ក៏ត្រូវបានលើកឡើង។ នៅទីនេះ នៅដើមដំបូង ពាក្យ 'ធម្មៈ' ក៏បង្ហាញពីចំណុចមួយទៀតដែរ។ ប្រសិនបើយកព្យញ្ជនៈ 'ធរ' ពីពាក្យដើម 'ធម្មៈ' ហើយយកព្យញ្ជនៈ 'ម' ពីពាក្យ 'មម' ក្នុងខចុងក្រោយនៃអដ្ឋកថាទីដប់ប្រាំបី នោះពាក្យ 'ធម្មៈ' ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ ហេតុនេះ គីតាទាំងមូលត្រូវបានរួមបញ្ចូលក្នុងធម៌ មានន័យថា តាមរយៈការប្រតិបត្តិតាមធម៌ គោលការណ៍នៃគីតាត្រូវបានអនុវត្ត ហើយតាមរយៈការបំពេញសកម្មភាពតាមកាតព្វកិច្ចដោយអនុលោមតាមគោលការណ៍គីតា ធម៌ត្រូវបានអនុវត្ត។ ពីពាក្យទាំងនេះ 'ធម្មក្សេត្រេ កុរុក្សេត្រេ' មនុស្សលោកទាំងអស់គួររៀនមេរៀននេះ៖ កិច្ចការអ្វីក៏ដោយដែលត្រូវធ្វើ គួរតែធ្វើដោយយកធម៌ជាមុនសិន។ សកម្មភាពគ្រប់យ៉ាងគួរតែត្រូវបានអនុវត្តដោយមានទស្សនវិស័យនៃសុភមង្គលរបស់មនុស្សគ្រប់គ្នា មិនមែនគ្រាន់តែមានទស្សនវិស័យនៃភាពស្រួលស្រាលរបស់ខ្លួនឯងទេ។ ហើយចំពោះអ្វីដែលត្រូវធ្វើ និងអ្វីដែលមិនត្រូវធ្វើ គួរយកគម្ពីរជាអាជ្ញាធរ (គីតា ១៦.២៤)។ 'ប្រមូលផ្តុំគ្នាដោយមានសេចក្តីប្រាថ្នាចង់ធ្វើសង្គ្រាម' – ទោះបីជាមានការស្នើសុខសន្តិភាពជាច្រើនលើកដោយព្រឹទ្ធាចារ្យក៏ដោយ ទុយ៌ោធន៍មិនបានទទួលយកការធ្វើសន្តិភាពនោះទេ។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ សូម្បីតែនៅពេលព្រះគ្រិស្ណទ្រង់ជំរុញ បុត្ររបស់តថាលូក គឺទុយ៌ោធន៍ បានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា ដោយគ្មានសង្គ្រាម គាត់នឹងមិនផ្តល់ដីសូម្បីតែប្រហោងម្ជុលស្រួចឱ្យពួកបណ្ឌវឡើយ (អដ្ឋកថាទំព័រ ២.១)។ បន្ទាប់មក ដោយសារតែការបង្ខំ ពួកបណ្ឌវក៏បានទទួលយកការធ្វើសង្គ្រាម។ ដូច្នេះ បុត្ររបស់តថាលូក និងបុត្រនៃបណ្ឌុ – ទាំងពីរក្រុម រួមជាមួយកងទ័ពរបស់ពួកគេ បានប្រមូលផ្តុំគ្នាដោយមានសេចក្តីប្រាថ្នាចង់ធ្វើសង្គ្រាម។ ទោះបីជាកងទ័ពទាំងពីរមានសេចក្តីប្រាថ្នាចង់ធ្វើសង្គ្រាមក៏ដោយ តែទុយ៌ោធន៍ជាពិសេសមានសេចក្តីប្រាថ្នាខ្លាំងក្លាចំពោះសង្គ្រាម។ គោលបំណងចម្បងរបស់គាត់គឺគ្រាន់តែដើម្បីទទួលបានរាជសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះ។ អារម្មណ៍របស់គាត់គឺថា យើងត្រូវតែទទួលបានរាជសម្បត្តិដោយវិធីណាក៏ដោយ – ទោះតាមរយៈធម៌ ឬអធម៌ ដោយយុត្តិធម៌ ឬអយុត្តិធម៌ ដោយវិធីសាស្ត្រដែលបានបញ្ញត្ត ឬហាមឃាត់។ ហេតុនេះ ជាពិសេសខាងទុយ៌ោធន៍គឺ 'យុយុត្សុ' ពោលគឺមានបំណងចង់ធ្វើសង្គ្រាម។ ក្នុងចំណោមពួកបណ្ឌវ ធម៌គឺជាចម្បង។ អារម្មណ៍របស់ពួកគេគឺថា យើងអាចគ្រប់គ្រងការរស់នៅរបស់យើងតាមវិធីណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែយើងនឹងមិនឱ្យមានឧបសគ្គណាមកដល់ធម៌របស់យើងឡើយ យើងនឹងមិនធ្វើអ្វីដែលផ្ទុយនឹងធម៌។ ដោយសារហេតុនេះ ព្រះបាទយុធិស្ឋិរ មិនបានចង់ធ្វើសង្គ្រាមទេ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ វាគឺដោយសារតែបញ្ជារបស់មាតារបស់ទ្រង់ ដែលតាមបញ្ជានោះយុធិស្ឋិរបានរៀបការជាមួយទ្រៅបទីរួមជាមួយបងប្អូនបួនរូបរបស់ទ្រង់ ទើបព្រះបាទយុធិស្ឋិរបានទៅរកសង្គ្រាម (អដ្ឋកថាទំព័រ ២.២)។ ពោលគឺ យុធិស្ឋិរបានក្លាយជាមានបំណងចង់ធ្វើសង្គ្រាម គ្រាន់តែដោយសារធម៌នៃការគោរពតាមបញ្ជារបស់មាតាប៉ុណ្ណោះ។ មានន័យថា ខណៈដែលទុយ៌ោធន៍ និងអ្នកដទៃជា 'យុយុត្សុ' ដើម្បីរាជសម្បត្តិ ពួកបណ្ឌវបានក្លាយជា 'យុយុត្សុ' ដើម្បីធម៌ប៉ុណ្ណោះ។ 'បុត្ររបស់តថាលូក និងពួកបណ្ឌវ' – ពួកបណ្ឌវបានចាត់ទុកធម្មដ្ឋានត្ថាលូក (ជាបងរបស់ឪពុករបស់ពួកគេ) ថាស្មើនឹងឪពុក ហើយបានគោរពតាមបញ្ជារបស់ទ្រង់។ សូម្បីនៅពេលដែលធម្មដ្ឋានត្ថាលូកបានផ្តល់បញ្ជាមិនត្រឹមត្រូវ ពួកបណ្ឌវ ដោយមិនពិចារណាពីត្រឹមត្រូវ ឬខុស បានគោរពតាមបញ្ជារបស់ទ្រង់។ ហេតុនេះ នៅទីនេះ ក្រោមពាក្យ 'បុត្ររបស់តថាលូក' ទាំងពួកកូរៅ (អដ្ឋកថាទំព័រ ៣.១) និងពួកបណ្ឌវត្រូវបានរួមបញ្ចូល។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រើពាក្យដាច់ដោយឡែក 'បណ្ឌវៈ' បង្ហាញថា ធម្មដ្ឋានត្ថាលូកមិនមានមេត្តាធម៌ស្មើគ្នាចំពោះបុត្រផ្ទាល់ខ្លួន និងបុត្រនៃបណ្ឌុទេ។ ទ្រង់មានភាពលំអៀង ភាពជាប់ជំពាក់ចំពោះបុត្រផ្ទាល់ខ្លួន។ ទ្រង់ចាត់ទុកទុយ៌ោធន៍ និងអ្នកដទៃថាជារបស់ខ្លួន តែមិនបានចាត់ទុកពួកបណ្ឌវថាជារបស់ខ្លួនឡើយ (អដ្ឋកថាទំព័រ ៣.២)។ ដោយសារហេតុនេះ ទ្រង់បានប្រើពាក្យ 'បុត្ររបស់តថាលូក' សម្រាប់បុត្រផ្ទាល់ខ្លួន និងពាក្យ 'បណ្ឌវៈ' សម្រាប់បុត្រនៃបណ្ឌុ។ ដោយសារតែអារម្មណ៍ដែលនៅក្នុងចិត្ត ជាទូទៅតែងតែបង្ហាញចេញតាមរយៈពាក្យសំដី។ ដោយសារអារម្មណ៍ទ្វេភាគីនេះ ធម្មដ្ឋានត្ថាលូកបានទទួលរងទុក្ខវេទនានៃការវិនាសវង្សត្រកូលរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់។ ពីរឿងនេះ មនុស្សលោកទាំងអស់គួររៀនមេរៀននេះ៖ ពួកគេមិនគួរមានអារម្មណ៍ទ្វេភាគី – ថាទាំងនេះជារបស់យើង ទាំងនេះជារបស់អ្នកដទៃ – នៅក្នុងផ្ទះសំបែង សង្កាត់ ភូមិ ខេត្ត ប្រទេស ឬសហគមន៍របស់ពួកគេឡើយ។ ហេតុផលគឺថា ពីអារម្មណ៍ទ្វេភាគី សេចក្តីស្រឡាញ់ និងមេត្តាធម៌គ្នាទៅវិញទៅមកមិនកើតឡើងទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ជម្លោះតែងកើតឡើង។ នៅទីនេះ ការប្រើពាក្យ 'ឯវ' (ពិតប្រាកដ) រួមជាមួយ 'បណ្ឌវៈ' បង្ហាញថា ពួកបណ្ឌវគឺជាអ្នកមានធម៌ដ៏ឧត្តម។ ហេតុនេះ ពួកគេមិនគួរធ្វើសង្គ្រាមទេ។ ប៉ុន្តែពួកគេក៏បានមកដល់សមរភូមិដើម្បីធ្វើសង្គ្រាមដែរ ដូច្នេះដោយបានមកដល់ទីនោះ តើពួកគេបានធ្វើអ្វីខ្លះ? ចំពោះ 'បុត្ររបស់តថាលូក' និង 'ពួកបណ្ឌវ' (អដ្ឋកថាទំព័រ ៣.៣) សញ្ជ័យនឹងផ្តល់ចម្លើយដំបូងអំពី 'បុត្ររបស់តថាលូក' ចាប់ពីខបន្ទាប់ (ទីពីរ) រហូតដល់ខទីដប់បី៖ ថាបុត្ររបស់អ្នក គឺទុយ៌ោធន៍ បានឃើញកងទ័ពបណ្ឌវ បានទៅរកព្រះគ្រូដ្រូណាចារ្យ ហើយបានរាយឈ្មោះមេបញ្ជាការសំខាន់ៗរបស់ពួកបណ្ឌវ ដើម្បីបង្កើតសេចក្តីស្អប់នៅក្នុងចិត្តរបស់គាត់ចំពោះពួកគេ។ បន្ទាប់ពីនោះ ទុយ៌ោធន៍បានរាយឈ្មោះអ្នកប្រយុទ្ធសំខាន់ៗនៃកងទ័ពរបស់គាត់ផ្ទាល់ ហើយសរសើរពីជំនាញច្បាំងជាដើមរបស់ពួកគេ។ ដើម្បីផ្គាប់ចិត្តទុយ៌ោធន៍ ភីឝ្មបានបំផុសសំឡេងស័ង្ខរបស់ទ្រង់យ៉ាងខ្លាំងក្លា។ ឮសំឡេងនោះ ស័ង្ខ និងគ្រឿងភ្លេងផ្សេងៗក៏បានលាន់ឮឡើងនៅក្នុងកងទ័ពកូរៅ។ បន្ទាប់មក ចាប់ពីខទីដប់បួនដល់ខទីដប់ប្រាំបួន ទ្រង់នឹងផ្តល់ចម្លើយអំពី 'ពួកបណ្ឌវ'៖ ថាព្រះគ្រិស្ណ ដែលគង់លើរថសេះនៅខាងពួកបណ្ឌវ បានបំផុសស័ង្ខរបស់ទ្រង់។ បន្ទាប់ពីនោះ អរជុន ភីម យុធិស្ឋិរ នាគុល និងសហទេវ បានបំ