នៅក្នុងលោកនេះ សម្រាប់បុរសនោះ គ្មានផលប្រយោជន៍អ្វីក្នុងអ្វីដែលបានធ្វើ ឬមិនបានធ្វើឡើយ ហើយគាត់ក៏មិនពឹងផ្អែកលើសត្វណាមួយសម្រាប់គោលបំណងណាមួយដែរ។

អត្ថន័យពាក្យ៖ ន - មិនមែន, ឯវ - ពិតប្រាកដ, តស្យ - សម្រាប់គាត់, ក្ឫតេន - ដោយសកម្មភាព, អត្ថះ - ប្រយោជន៍, ន - មិនមែន, អក្ឫតេន - ដោយសកម្មភាពដែលមិនបានធ្វើ, ឥហ - នៅទីនេះ, កឝ្ចន - អ្វីក៏ដោយ, ន - មិនមែន, ច - និង, អស្យ - របស់គាត់, សវ៌ភូតេឝុ - ចំពោះសត្វទាំងអស់, កឝ្ចិត - អ្វីក៏ដោយ, អត្ថវ្យបាឝ្រយះ - ការពឹងផ្អែកសម្រាប់ប្រយោជន៍។ សេចក្តីអធិប្បាយ៖ អ្នកប្រាជ្ញដែលរីករាយក្នុងអាត្ម័នមិនទទួលបានអ្វីដោយការធ្វើសកម្មភាពណាមួយឡើយ។ សម្រាប់គាត់ គ្មានគោលបំណងណាមួយដែលសម្រេចបានតាមរយៈសកម្មភាពនោះទេ។ គ្មានបាបកម្មណាមួយដែលកើតឡើងចំពោះគាត់ដោយសារការមិនធ្វើសកម្មភាពឡើយ។ គាត់មិនបាត់បង់អ្វីឡើយដោយសារការមិនធ្វើសកម្មភាព។ គាត់មិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកលើនរណាម្នាក់ដើម្បីទទួលបានវត្ថុណាមួយឡើយ។ គាត់មិនចាំបាច់ប្រឹងប្រែងដើម្បីទទួលបានការអនុគ្រោះពីនរណាម្នាក់ឡើយ។

**៣.១៨** សម្រាប់អ្នកដ៏ឧត្តម (ដែលសម្រេចដោយកម្មយោគ) នោះ គ្មានគោលបំណងអ្វីឡើយក្នុងលោកនេះ ទាំងក្នុងការប្រព្រឹត្តិកម្ម ឬក្នុងការមិនប្រព្រឹត្តិកម្ម។ ហើយក្នុងពពួកសត្វទាំងអស់ គេគ្មានសូម្បីតែទំនាក់ទំនងតិចតួចបំផុតនៃផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន (ជាមួយសត្វណាមួយ) ឡើយ។ **ពន្យល់៖** 'សម្រាប់គេ គ្មានគោលបំណងក្នុងកម្មទេ' – មនុស្សគ្រប់រូបមានបំណងប្រាថ្នាក្នុងការប្រព្រឹត្តិកម្ម។ បើសិនជាបំណងប្រាថ្នានេះ គឺដើម្បីសម្រេចវត្ថុអ្វីមួយក្នុងលោក ការ 'ធ្វើ' របស់គេសម្រាប់ខ្លួនឯង នៅតែមានដដែល។ មនុស្សត្រូវបានចងភ្ជាប់ ដោយសារតែបំណងប្រាថ្នាចង់បានអ្វីមួយសម្រាប់ខ្លួនឯង។ ដើម្បីបញ្ឈប់បំណងប្រាថ្នានេះ ការប្រព្រឹត្តិកម្មដែលជាកាតព្វកិច្ច គឺចាំបាច់។ កម្មត្រូវបានប្រព្រឹត្តិតាមពីរបែប៖ ដើម្បីបំពេញបំណងប្រាថ្នា និងដើម្បីបញ្ឈប់បំណងប្រាថ្នា។ មនុស្សសាមញ្ញប្រព្រឹត្តិកម្មដើម្បីបំពេញបំណងប្រាថ្នា ប៉ុន្តែកម្មយោគីប្រព្រឹត្តិកម្មដើម្បីបញ្ឈប់បំណងប្រាថ្នា។ ហេតុនេះ ក្នុងអ្នកដ៏ឧត្តមដែលសម្រេចដោយកម្មយោគ ដោយសារគ្មានសូម្បីតែបំណងប្រាថ្នាតូចមួយនៅសល់ គេគ្មានទំនាក់ទំនងតិចតួចបំផុតជាមួយកាតព្វកិច្ចណាមួយឡើយ។ តាមរយៈគេ កម្មដែលជាកាតព្វកិច្ចកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដោយមានគោលបំណងមិនរើសអើង ដើម្បីសុភមង្គលនៃការកើតទាំងមូល។ សម្រាប់អ្នកដ៏ឧត្តមដែលសម្រេចដោយកម្មយោគ គ្មានទំនាក់ទំនងនៃកម្មជាមួយខ្លួនគេទេ (សម្រាប់សុខភាព ឬភាពស្រួលផ្ទាល់ខ្លួន)។ អ្នកដ៏ឧត្តមនេះ យល់ឃើញថា វត្ថុទាំងឡាយ រូបកាយ ឥន្ទ្រិយ ចិត្ត ជាដើម ជាកម្មសិទ្ធិរបស់លោក និងទទួលបានពីលោក។ វាមិនមែនជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ។ ហេតុនេះ តាមរយៈវា កម្មគួរតែត្រូវបានប្រព្រឹត្តិសម្រាប់តែលោកប៉ុណ្ណោះ មិនមែនសម្រាប់ខ្លួនឯងទេ។ ហេតុផលគឺថា បើគ្មានជំនួយពីលោក កម្មណាក៏មិនអាចប្រព្រឹត្តិបានដែរ។ លើសពីនេះទៀត ទំនាក់ទំនងនៃមធ្យោបាយដែលទទួលបានសម្រាប់ការប្រព្រឹត្តិកម្ម ក៏ជាមួយលោកសហគមន៍ទាំងមូលដែរ មិនមែនជាមួយខ្លួនឯងទេ។ ហេតុនេះ គ្មានអ្វីជារបស់ខ្លួនឡើយ។ សហគមន៍មិនអាចមានសម្រាប់បុគ្គលបានឡើយ។ នេះជាកំហុសដែលមនុស្សធ្វើ៖ គេចង់ប្រើប្រាស់សហគមន៍សម្រាប់ខ្លួនឯង។ វាគឺដោយសារតែហេតុនេះហើយ ទើបគេជួបប្រទះនូវភាពអន្ទះសារ។ ប្រសិនបើគេប្រើប្រាស់រូបកាយ ឥន្ទ្រិយ ចិត្ត ព្រហ្មញ្ញ វត្ថុទាំងឡាយ ជាដើម សម្រាប់សហគមន៍ គេអាចទទួលបានសន្តិភាពដ៏ឧត្តម។ លក្ខណៈពិសេសនៅក្នុងអ្នកដ៏ឧត្តមដែលសម្រេចដោយកម្មយោគ គឺការប្រើប្រាស់រូបកាយ ឥន្ទ្រិយ ចិត្ត ព្រហ្មញ្ញ វត្ថុទាំងឡាយ ដែលហៅថា 'របស់គេ' គឺសម្រាប់តែលោកប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុនេះ គេគ្មានគោលបំណងផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងសកម្មភាពនៃរូបកាយជាដើមឡើយ។ ទោះបីជាគ្មានគោលបំណងក៏ដោយ ក៏តាមរយៈអ្នកដ៏ឧត្តមនោះ កម្មដ៏ល្អឥតខ្ចោះ និងឧត្តមកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មនុស្ស។ គោលការណ៍គឺថា ពីអ្នកដែលមានគោលបំណងក្នុងការប្រព្រឹត្តិកម្ម កម្មដ៏ល្អឥតខ្ចោះមិនកើតឡើងឡើយ។ 'ហើយក៏គ្មានគោលបំណងក្នុងការមិនប្រព្រឹត្តិកម្មដែរ' – បុគ្គលដែលចាត់ទុករូបកាយ ឥន្ទ្រិយ ចិត្ត ព្រហ្មញ្ញ ជាដើម ថាជារបស់ខ្លួន ហើយមានបំណងចង់ខ្ជិល ធ្វេសប្រហែស ជាដើម គឺមិនចង់ប្រព្រឹត្តិកម្មទេ។ ព្រោះថា គោលបំណងរបស់គេគឺសុខដែលកើតឡើងពីភាពធ្វេសប្រហែស ខ្ជិល ស្រួលខ្លួន ជាដើម (គីតា ១៨.៣៩)។ ប៉ុន្តែ តើអ្នកដ៏ឧត្តមនេះ ដែលបានលើសពីសុខដែលកើតពីសត្វកម្មទៅទៀត អាចមានបំណងចង់បានសុខដែលកើតពីតម៉ស់បានយ៉ាងណា? ដោយសារគេគ្មានទំនាក់ទំនងសូម្បីតែតិចតួចបំផុតជាមួយរូបកាយជាដើម បញ្ហានៃការមានបំណងចង់ខ្ជិល-ស្រួលខ្លួនជាដើម ក៏មិនកើតឡើងដែរ។ **ចំណុចសំខាន់៖** ជាញឹកញាប់ អ្នកប្រាថ្នាខាងឯព្រហ្មវិហារី ផ្ដល់តម្លៃតែចំពោះការមិនប្រព្រឹត្តិកម្មប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេចង់ក្លាយជាអ្នកដកខ្លួនចេញពីកម្ម ហើយបង្កើតខ្លួននៅក្នុងសមាធិ ដើម្បីអោយគ្មានគំនិតនៅសល់។ នេះពិតជាល្អ និងមានផលប្រយោជន៍ ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាគោលការណ៍ចុងក្រោយឡើយ។ ទោះបីជាការបញ្ឈប់ (ការមិនធ្វើ) គឺល្អជាងសកម្មភាព (ការធ្វើ) ក៏ដោយ ក៏វានៅតែមិនមែនជាសច្ចធម៌ទេ។ សកម្មភាព (ការធ្វើ) និងការបញ្ឈប់ (ការមិនធ្វើ) – ទាំងពីរស្ថិតនៅក្នុងវិស័យរបស់ព្រក្ខី (ធម្មជាតិ)។ អ្វីៗទាំងអស់រហូតដល់និរ្វិកល្បសមាធិ គឺជាដែនដីរបស់ព្រក្ខី ព្រោះការកើតឡើងវិញ (វ្យុត្ថាន) កើតឡើងសូម្បីតែពីនិរ្វិកល្បសមាធិ។ កម្មកើតឡើងតែនៅក្នុងព្រក្ខី – 'ប្រាករស្សេន ករណំ (ភវេ ល្យុត) ឥតិ ព្រក្ខី' – ហើយបើគ្មានកម្ម ការកើតឡើងវិញគ្មានអាចធ្វើទៅបានឡើយ។ ហេតុនេះ ដូចជាការដើរ និយាយ មើល ស្ដាប់ ជាដើម ការដេក អង្គុយ ឈរ ស្ងៀមស្ងាត់ អស្ចារ្យ និងស្ថិតក្នុងសមាធិ ក៏ជាកម្មដែរ។ ក្នុងសច្ចធម៌ពិតប្រាកដ (ខរមៈ) គ្មានសកម្មភាព ឬការបញ្ឈប់ឡើយ។ វាជាអ្នកបំភ្លឺដែលមិនជាប់ជំពាក់ទាំងសកម្មភាព និងការបញ្ឈប់។ មានតែនៅពេលដែលមានការតំណាងខ្លួនជាមួយរូបកាយ ទើបការបែងចែកទាំងពីរ (ទ្វិត្យ) នៃការធ្វើ និងមិនធ្វើ កើតឡើង។ តាមពិត ការធ្វើ និងមិនធ្វើ គឺស្ថិតក្នុងប្រភេទតែមួយ។ ការមិនធ្វើ ខណៈដែលរក្សាទំនាក់ទំនងជាមួយរូបកាយ តាមពិតក៏ជាការធ្វើដែរ។ ដូចជា 'គច្ឆតិ' (ដើរ) គឺជាកម្ម ដូចគ្នានេះដែរ 'តិដ្ឋតិ' (ឈរ) ក៏ជាកម្មដែរ។ ទោះបីជាពីទស្សនៈធម្មតា កម្មត្រូវបានឃើញយ៉ាងច្បាស់នៅក្នុង 'គច្ឆតិ' ហើយមិនត្រូវបានឃើញនៅក្នុង 'តិដ្ឋតិ' ក៏ដោយ ប្រសិនបើមើលពីទស្សនៈដ៏ល្អិត នោះក្នុងរូបកាយដូចគ្នាដែលធ្លាប់មានកម្មនៃ 'ការដើរ' ឥឡូវនេះមានកម្មនៃ 'ការឈរ'។ ដូចគ្នានេះដែរ ទាំងក្នុងការធ្វើការងារណាមួយ និង 'ការមិនធ្វើ' វា មានកម្ម។ ហេតុនេះ ដូចជាការបង្ហាញខ្លួននៃកម្មក្នុងទម្រង់ធម្មតា (សកម្មភាព) គឺមានតែនៅក្នុងព្រក្ខី ដូចគ្នានេះដែរ ការមិនបង្ហាញខ្លួននៃកម្មទៅកាន់ចក្ខុវិស័យធម្មតា (ការបញ្ឈប់) ក៏មានតែនៅក្នុងព្រក្ខីដែរ។ អ្នកដ៏ឧត្តមនោះ ដែលគ្មានគោលបំណងនៅសល់ – ផ្លូវកាយ ឬផ្លូវវិញ្ញាណ លោកិយ ឬលោកបរលោក – ពីព្រក្ខី និងផលរបស់វា គឺគ្មានផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនទាំងក្នុងការធ្វើ និងមិនធ្វើឡើយ។ បញ្ហានៃការធ្វើ និងមិនធ្វើ កើតឡើងតែនៅពេលដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយភាពជាអនិច្ចំប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា បើគ្មានទំនាក់ទំនងជាមួយភាពជាអនិច្ចំទេ កម្មណាក៏មិនកើតឡើងឡើយ។ ចំពោះអ្នកដ៏ឧត្តមនេះ មានការផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយភាពជាអនិច្ចំយ៉ាងទូលំទូលាយ ហើយគេយល់ឃើញនូវការគង់នៅដោយធម្មជាតិរបស់ខ្លួន ក្នុងខរមៈដ៏ស្វ័យប្រវត្តិ លើសពីការបញ្ឈប់ ដោយលើសពីទាំងសកម្មភាព និងការបញ្ឈប់។ ហេតុនេះ អ្នកប្រាថ្នាគ្រាន់តែត្រូវការផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយភាពជាអនិច្ចំ (អារម្មណ៍ 'ខ្ញុំ' និង 'របស់ខ្ញុំ' ក្នុងរូបកាយ) ប៉ុណ្ណោះ។ ខរមៈតែងតែមានដូចដែលវាមាន។ 'ហើយគេគ្មានការពឹងផ្អែកលើគោលបំណងណាមួយក្នុងពពួកសត្វទាំងអស់' – ដោយសារគ្មានទំនាក់ទំនងតិចតួចបំផុតនៃផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយរូបកាយ និងលោកនៅសល់ កម្មទាំងអស់របស់អ្នកដ៏ឧត្តមនោះ កើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដើម្បីសុភមង្គលរបស់អ្នកដទៃ។ ដូចជាអង្គជាតិទាំងអស់នៃរូបកាយ ត្រូវបានចូលរួមដោយស្វ័យប្រវត្តិក្នុងការធ្វើអោយមានសុភមង្គលដល់រូបកាយ ដូចគ្នានេះដែរ រូបកាយដែលហៅថា 'របស់គេ' (ដែលជាផ្នែកតូចមួយនៃលោក) របស់អ្នកដ៏ឧត្តមនោះ ត្រូវបានចូលរួមដោយស្វ័យប្រវត្តិក្នុងការធ្វើអោយមានសុភមង្គលដល់លោក។ អារម្មណ៍ និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងអស់របស់គេ គឺសម្រាប់តែសុភមង្គលនៃលោកប៉ុណ្ណោះ។ ដូចជានៅពេលលាងមុខរបស់ខ្លួនដោយដៃរបស់ខ្លួន គ្មានអារម្មណ៍នៃផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ការតបស្នង ឬភាពអួតអាងកើតឡើងនៅក្នុងខ្លួនឯងឡើយ ដូចគ្នានេះដែរ នៅពេលដែលសុភមង្គលនៃលោកកើតឡើងតាមរយៈរូបកាយដែលហៅថា 'របស់គេ' គ្មានអារម្មណ៍តិចតួចបំផុតនៃផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ការតបស្នង ឬភាពអួតអាងកើតឡើងក្នុងអ្នកដ៏ឧត្តមនោះឡើយ។ ក្នុងខគម្ពីរមុន ព្រះអាទិត្យបានមានបន្ទូលអំពីអ្នកដ៏ឧត្តមដែលសម្រេចថា សម្រាប់គេគ្មានកាតព្វកិច្ច – 'សម្រាប់គេគ្មានការងារដែលត្រូវធ្វើតាមកាតព្វកិច្ច'។ ដោយបញ្ជាក់ពីហេតុផលនៃរឿងនេះ ក្នុងខនេះ ព្រះអាទិត្យបានមានបន្ទូលអំពីរឿងបីយ៉ាងអំពីអ្នកដ៏ឧត្តមនោះ៖ (១) គេគ្មានគោលបំណងក្នុងការប្រព្រឹត្តិកម្ម (២) គេគ្មានគោលបំណងសូម្បីតែក្នុងការមិនប្រព្រឹត្តិកម្ម និង (៣) គេគ្មានទំនាក់ទំនងតិចតួចបំផុតនៃផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយសត្វ ឬវត្ថុណាមួយ មានន័យថាគេគ្មានគោលបំណងក្នុងការទទួលបានអ្វីមួយដែរ។ តាមពិត ក្នុងធម្មជាតិពិតប្រាកដ គ្មានគោលបំណងក្នុងការធ្វើ ឬមិនធ្វើឡើយ ហើយក៏គ្មានទំនាក់ទំនងជាមួយបុគ្គល ឬវត្ថុណាមួយដែ