ប្រសិនបើខ្ញុំមិនប្រកាន់ខ្ជាប់ក្នុងកិច្ចការជានិច្ច ឱអរជុន! មនុស្សទាំងឡាយនឹងធ្វើតាមផ្លូវរបស់ខ្ញុំគ្រប់បែបយ៉ាង។

អត្ថន័យពាក្យ៖ यदि (ប្រសិនបើ) - हि (ពិតប្រាកដណាស់) - अहम् (ខ្ញុំ) - न (មិន) - वर्तेयम् (ចូលរួមក្នុងសកម្មភាព) - जातु (មិនដែល) - कर्मणि (ក្នុងសកម្មភាព) - अतन्द्रितः (ដោយមិននឿយហត់) - मम (របស់ខ្ញុំ) - वर्त्म (ផ្លូវ) - अनुवर्तन्ते (ដើរតាម) - मनुष्याः (មនុស្ស) - पार्थ (ឱអរជុន) - सर्वशः (គ្រប់យ៉ាង)។ ការបកស្រាយ៖ ប្រសិនបើខ្ញុំមិនដែលចូលរួមក្នុងសកម្មភាពដោយមិននឿយហត់ទេនោះ មនុស្សនឹងដើរតាមគន្លងរបស់ខ្ញុំ ហើយនៅស្ងៀម។ ពួកគេទាំងអស់នឹងក្លាយជាមនុស្សដែលមានគុណធម៌ទាប (តមសៈ) ហើយធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសភាពអសកម្ម។

**ភាគទី ៣ ខទី ២៣-២៤៖** ឱ បារថៈ! ប្រសិនបើយើងមិនប្រតិបត្តិកិច្ចការដែលត្រូវប្រតិបត្តិដោយមិនធ្វេសប្រហែស គឺបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ព្រោះពួកមនុស្សទាំងអស់ ក្នុងរាល់ផ្លូវទាំងពួង តែងតាមដានផ្លូវរបស់យើង។ ប្រសិនបើយើងមិនប្រតិបត្តិការទាំងនោះទេ ពួកមនុស្សទាំងអស់នេះនឹងវិនាស ហើយយើងនឹងក្លាយជាអ្នកបង្កវណ្ណៈសង្ការ (ភាពច្របូកច្របល់នៃវណ្ណៈ) និងនឹងក្លាយជាអ្នកបំផ្លាញសត្វលោកទាំងអស់នេះ។ **ខទី ២៣៖ ការពន្យល់ —** [ក្នុងខមុន ព្រះអាទិត្យបានបង្កើតភាពចាំបាច់នៃការប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចតាមរយៈវិធីសាស្ត្រនៃការព្រមព្រៀង (អន្វយ) ហើយក្នុងខទាំងនេះ ទ្រង់បង្កើតគ្រោះថ្នាក់ដែលកើតឡើងពីការមិនប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចតាមរយៈវិធីសាស្ត្រនៃការបែងចែក (វ្យតិរេក)។] "ព្រោះប្រសិនបើយើងមិនធ្វើសកម្មភាពជាដរាប ដោយមិនធ្វេសប្រហែស" — ពាក្យ 'ហិ' (ព្រោះ) នៅទីនេះ បានមកដើម្បីបញ្ជាក់ពាក្យឃ្លា 'វត្តេវ ច កម៌ានិ' (ពិតប្រាកដ យើងកំពុងពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាព) ពីខមុន។ ព្រះអាទិត្យមានបន្ទូលថា វាគ្មានលទ្ធភាពសម្រាប់យើងក្នុងការមិនធ្វើសកម្មភាពដោយមិនធ្វេសប្រហែសទេ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងន័យថា 'សូម្បីតែបើយើងសន្មត' ថាយើងមិនធ្វើសកម្មភាព — ក្នុងន័យនេះ ព្រះអាទិត្យបានប្រើពាក្យ 'យទិ ជាតុ' (ប្រសិនបើជាដរាប) នៅទីនេះ។ ន័យរបស់ពាក្យ 'អតន្ទ្រិតៈ' (មិនធ្វេសប្រហែស គ្មានភាពខ្ជិលច្រអូស) គឺថា មនុស្សមិនគួរខ្ជិលច្រអូស ឬមិនគួរធ្វេសប្រហែសក្នុងការប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ គួរតែប្រតិបត្តិវាដោយការយកចិត្តទុកដាក់ និងព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំង។ ដោយមិនប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចដោយការយកចិត្តទុកដាក់ មនុស្ស ដោយសារភាពខ្ជិលច្រអូស និងភាពធ្វេសប្រហែស បានខ្ជះខ្ជាយជីវិតដ៏មានតម្លៃរបស់គេ។ មានតែការប្រតិបត្តិសកម្មភាពដោយការយកចិត្តទុកដាក់ និងព្យាយាម ដោយមិនណែនាំភាពទន់ខ្សោយ (ខ្ជិលច្រអូស-ធ្វេសប្រហែស) ទើបការតភ្ជាប់ជាមួយសកម្មភាពត្រូវបានកាត់ផ្តាច់។ ដូចជាមែកឈើដែលរឹងបែកយ៉ាងឆាប់រហ័ស ប៉ុន្តែមែកឈើដែលទន់ ហើយព្យួរព្រោះវាបែកមិនពេញលេញ មិនបែកយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដូច្នោះដែរ ដោយការប្រតិបត្តិសកម្មភាពដោយការយកចិត្តទុកដាក់ និងព្យាយាម ការតភ្ជាប់ជាមួយសកម្មភាពត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ ប៉ុន្តែដោយការប្រតិបត្តិសកម្មភាពដោយភាពខ្ជិលច្រអូស និងភាពធ្វេសប្រហែស (ដោយភាពទន់ខ្សោយ) ការតភ្ជាប់ជាមួយសកម្មភាពមិនត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ទេ។ នោះហើយជាមូលហេតុដែលព្រះអាទិត្យបានប្រើពាក្យ 'សមាចរ' (ប្រតិបត្តិដោយបរិបូណ៌) ក្នុងខទី១៩ និងពាក្យ 'អតន្ទ្រិតៈ' ក្នុងខនេះ។ ប្រសិនបើការចងចាំអំពីសកម្មភាពមួយកើតឡើងឡើងវិញហើយហើយ គួរយល់ថា មានចំណុចខ្វះខាតមួយចំនួន (តម្រូវការ ភាពជាប់ជំពាក់ ភាពមិនបរិបូណ៌ ភាពខ្ជិលច្រអូស ភាពធ្វេសប្រហែស ភាពមិនអើពើ ជាដើម) ក្នុងការប្រតិបត្តិសកម្មភាពនោះ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យការតភ្ជាប់ជាមួយសកម្មភាពនោះមិនត្រូវបានកាត់ផ្តាច់។ វាគឺពិតជាដោយសារតែការតភ្ជាប់ជាមួយសកម្មភាពមិនត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ ទើបការចងចាំអំពីសកម្មភាពដែលបានប្រតិបត្តិកើតឡើង។ "ពួកមនុស្សទាំងអស់ ក្នុងរាល់ផ្លូវទាំងពួង តាមដានផ្លូវរបស់យើង ឱ បារថៈ" — ជាមួយនឹងពាក្យទាំងនេះ ព្រះអាទិត្យបញ្ជាក់ថា មានតែអ្នកដែលតាមដានផ្លូវរបស់យើងទេ ដែលពិតជាសក្តិសមនឹងត្រូវបានហៅថាជាមនុស្ស។ អ្នកដែល មិនយកយើងជាគំរូ មិនប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចរបស់ពួកគេដោយសារភាពខ្ជិលច្រអូស និងភាពធ្វេសប្រហែស ហើយនៅតែចង់បានសិទ្ធិ ពួកគេមិនពិតជាសក្តិសមនឹងត្រូវបានហៅថាជាមនុស្សទេ ទោះបីមានរូបរាងជាមនុស្សក៏ដោយ។ ក្នុងខទី២១ នៃជំពូកនេះ ព្រះអាទិត្យបានមានបន្ទូលថា មនុស្សទាំងអស់តាមតាមឥរិយាបថ និងស្តង់ដាររបស់បុគ្គលដែលខ្ពង់ខ្ពស់ ហើយក្នុងខនេះ ព្រះអាទិត្យមានបន្ទូលថា មនុស្សក្នុងរាល់ផ្លូវទាំងពួងតាមដានផ្លូវរបស់យើង។ ន័យរបស់ពាក្យនេះគឺថា បុគ្គលដែលខ្ពង់ខ្ពស់គឺជាបុគ្គលគំរូតែក្នុងលោកមួយ (លោកមនុស្ស) ប៉ុន្តែយើងគឺជាបុគ្គលគំរូក្នុងលោកទាំងបី។ ព្រះអាទិត្យយាងចុះមកក្នុងលោកមនុស្ស ដើម្បីបង្ហាញពីរបៀបដែលមនុស្សគួររស់នៅក្នុងលោក។ សិល្បៈនៃការរស់នៅក្នុងលោកគឺត្រូវយល់ថា យើងមិនមែនមកទីនេះដើម្បីរស់នៅសម្រាប់ខ្លួនឯងទេ។ លោកជាសាលារៀនមួយ ដែលយើងត្រូវរៀនប្រតិបត្តិសកម្មភាពសម្រាប់សុខុមាលភាពអ្នកដទៃ ដោយលះបង់តម្រូវការ ភាពកាន់កាប់ ភាពអាត្មានិយម ជាដើម ហើយដោយធ្វើសកម្មភាពតាមនោះ សម្រេចបាននូវការរំដោះខ្លួនរបស់យើងផ្ទាល់។ ទំនាក់ទំនងទាំងអស់ក្នុងលោកមានដើម្បីបម្រើ (ផ្តល់ផលប្រយោជន៍) ដល់គ្នាទៅវិញទៅមក។ ហេតុនេះ ឪពុក កូន ប្តី ប្រពន្ធ បងប្អូន ជាដើម គួរតែប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួន ខណៈការពារសិទ្ធិរបស់គ្នាទៅវិញទៅមក និងខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីសុខុមាលភាពរបស់គ្នាទៅវិញទៅមក។ "លោកទាំងនេះនឹងវិនាស ប្រសិនបើយើងមិនប្រតិបត្តិសកម្មភាព" — ក្នុងខទី២៣ ជាមួយនឹងពាក្យ 'យទិ ហ្យហំ ន វត្តេយំ ជាតុ កម៌ណ្យតន្ទ្រិតៈ' ព្រះអាទិត្យបាននិយាយអំពីគ្រោះថ្នាក់ដែលកើតឡើងពីការមិនមានការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងសកម្មភាព ហើយឥឡូវនេះក្នុងខនេះ (ទី២៤) ជាមួយនឹងពាក្យខាងលើ ទ្រង់និយាយអំពីគ្រោះថ្នាក់ដែលកើតឡើងពីការមិនប្រតិបត្តិសកម្មភាព។ ទោះបីជាវាមិនអាចទៅរួចដែលយើងនឹងមិនប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចដែលបានកំណត់ក៏ដោយ ក៏នៅតែមាន ក្នុងន័យថា 'សូម្បីតែបើវាត្រូវបានសន្មត' — ក្នុងន័យនេះ ព្រះអាទិត្យបានប្រើពាក្យ 'ចេត' (ប្រសិនបើ) នៅទីនេះ។ ន័យរបស់ពាក្យទាំងនេះគឺថា មនុស្សមិនគួរមានភាពជាប់ជំពាក់សូម្បីតែចំពោះអកម្ម — 'មា តេ សង្គោ'ស្ត្វកម៌ណិ' (គីតា ២.៤៧)។ ហេតុនេះ ដោយផ្តល់ឧទាហរណ៍ផ្ទាល់ខ្លួន ព្រះអាទិត្យមានបន្ទូលថា ទោះបីជាគ្មានអ្វីសម្រាប់យើងក្នុងការទទួលបានក៏ដោយ យើងនៅតែប្រតិបត្តិសកម្មភាព។ ប្រសិនបើយើង (យោងទៅតាមវណ្ណៈ អាស្រមៈ ជាដើម ដែលយើងបានយាងចុះមក) មិនប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចរបស់យើងទេ នោះមនុស្សជាតិទាំងអស់នឹងវិនាស ពោលគឺពួកគេនឹងធ្លាក់ចុះ។ មូលហេតុគឺថា ដោយការលះបង់កាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន គុណធម៌តាមៈកើតឡើងក្នុងមនុស្ស ដែលនាំឱ្យពួកគេធ្លាក់ចុះ — 'អធុ៌ះ គឆ្ឆន្ទិ តាមសាៈ' (គីតា ១៤.១៨)។ ព្រះអាទិត្យគឺជាបុគ្គលគំរូក្នុងលោកទាំងបី ហើយសត្វលោកទាំងអស់តាមដានផ្លូវរបស់ទ្រង់តែមួយគត់។ ហេតុនេះ ប្រសិនបើព្រះអាទិត្យមិនប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចរបស់ទ្រង់ទេ នោះគ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងលោកទាំងបីនឹងប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចរបស់ពួកគេឡើយ។ ដោយមិនប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចរបស់ពួកគេ ពួកគេនឹងធ្លាក់ចុះដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ "ហើយយើងនឹងក្លាយជាអ្នកបង្កភាពច្របូកច្របល់ និងនឹងបំផ្លាញសត្វលោកទាំងនេះ" — ប្រសិនបើយើងមិនប្រតិបត្តិសកម្មភាពដែលបានកំណត់ លោកទាំងអស់នឹងវិនាស ហើយយើងនឹងក្លាយជាហេតុផលនៃការបំផ្លាញពួកគេ ទោះបីជារឿងបែបនេះមិនអាចទៅរួចក៏ដោយ។ នៅពេលដែលធម៌ពីរ (គុណធម៌) ដែលផ្ទុយគ្នាបញ្ចូលគ្នាក្លាយជាមួយ វាត្រូវបានគេហៅថា 'សង្ការ' (ភាពច្របូកច្របល់ ការលាយបញ្ចូលគ្នា)។ ក្នុងខទី៤០ និង៤១ នៃជំពូកទីមួយ អរជុនបាននិយាយថា 'ប្រសិនបើយើងធ្វើសង្គ្រាម វង្សត្រកូលនឹងត្រូវបំផ្លាញ។ ជាមួយនឹងការបំផ្លាញវង្សត្រកូល ធម៌គ្រួសារអមតៈត្រូវបាត់បង់ ជាមួយនឹងការបាត់បង់ធម៌ អធម៌គ្របដណ្តប់លើគ្រួសារទាំងមូល ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃអធម៌ ស្ត្រីនៃគ្រួសារក្លាយជាកខ្វក់ ហើយជាមួយនឹងភាពកខ្វក់នៃស្ត្រី វណ្ណៈសង្ការកើតឡើង។' ដូច្នេះ គំនិតរបស់អរជុនគឺថា ដោយការធ្វើសង្គ្រាម វណ្ណៈសង្ការនឹងកើតឡើង (សូមមើលកំណត់សម្គាល់ ទំព័រ ១៥៧)។ ប៉ុន្តែនៅទីនេះ ព្រះអាទិត្យបញ្ជាក់ពីផ្ទុយ ដោយថា ដោយមិនប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចក្នុងទម្រង់នៃសង្គ្រាម វណ្ណៈសង្ការនឹងកើតឡើង។ លើប្រធានបទនេះ ព្រះអាទិត្យផ្តល់ឧទាហរណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនថា ប្រសិនបើយើងមិនប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចដែលបានកំណត់ទេ នោះភាពច្របូកច្របល់នឹងកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិក្នុងកម្ម ធម៌ ការគោរពបូជា វណ្ណៈ អាស្រមៈ ការបញ្ចូលវណ្ណៈ ជាដើម។ ន័យគឺថា វាគឺពិតជាដោយសារតែការមិនប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ច ទើបភាពច្របូកច្របល់កើតឡើង។ ហេតុនេះ ព្រះអាទិត្យនៅទីនេះមានបន្ទូលទៅកាន់អរជុនដូចជា៖ អ្នកនឹងក្លាយជាហេតុផលនៃការបង្កើតវណ្ណៈសង្ការ ដោយមិនប្រតិបត្តិកាតព្វកិច្ចក្នុងទម្រង់នៃសង្គ្រាម មិនមែនដោយការធ្វើសង្គ្រាមទេ (ដូចដែលអ្នកជឿ)។ **ចំណុចពិសេស៖** ព្រះអាទិត្យឆ្លើយតបនឹងសំណួរដើមរបស់អរជុន (ហេតុអ្វីបានជាអ្នកធ្វើឱ្យខ្ញុំពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពដ៏គួរឱ្យខ្លាច?) ក្នុងខទាំងបីនេះ — ទី២២ ទី២៣ និងទី២៤ — តាមរយៈឧទាហរណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ទ្រង់៖ វាមិនមែនថាយើងធ្វើឱ្យអ្នកតែម្នាក់ឯងពាក់ព័ន្ធនឹងសកម