**៣.៣៣** សត្វលោកទាំងអស់ ប្រតិបត្តិតាមសភាវៈ (ស្វភាព) របស់ខ្លួន។ សូម្បីតែបណ្ឌិត ក៏ប្រតិបត្តិតាមសភាវៈរបស់ខ្លួនដែរ។ បើដូច្នោះ ការទប់ស្កាត់នឹងមានប្រសិទ្ធិភាពអ្វី?
**ពន្យល់:** 'សត្វលោកទាំងអស់ ប្រតិបត្តិតាមសភាវៈរបស់ខ្លួន' – សកម្មភាពទាំងអស់ដែលត្រូវបានអនុវត្ត គឺធ្វើឡើងដោយយកធម្មជាតិដើម (ស្វភាព) ឬគោលការណ៍ (សិទ្ធាន្ត) របស់ខ្លួនមកជាគោល។ សភាវៈមានពីរប្រភេទ៖ ប្រភេទដែលគ្មានរាគៈនិងទ្វេសៈ (រាគ-ទ្វេស) និងប្រភេទដែលជ្រួតជ្រាបដោយរាគៈនិងទ្វេសៈ។ ឧទាហរណ៍ ខណៈដែលដើរនៅលើផ្លូវ ប្រសិនបើឃើញស្លាកសញ្ញាមួយ ហើយអានអ្វីដែលសរសេរនៅលើវា សកម្មភាពនៃការអាននេះ មិនមែនបណ្តាលមកពីរាគៈ-ទ្វេសៈ ឬពីគោលការណ៍ណាមួយឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ វាកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិពីសភាវៈដែលគ្មានរាគៈ-ទ្វេសៈ។ នៅពេលដែលលិខិតពីមិត្តមកដល់ គេអានវាដោយមានរាគៈ (ការចាប់អារម្មណ៍/ស្រឡាញ់)។ នៅពេលដែលលិខិតពីសត្រូវមកដល់ គេអានវាដោយមានទ្វេសៈ (ការស្អប់) – ការអាននេះ គឺធ្វើឡើងពីសភាវៈដែលជ្រួតជ្រាបដោយរាគៈ-ទ្វេសៈ។ ការអានគម្ពីរសាស្ត្រ ដូចជា គីតា រាមាយណ៍ ជាដើម គឺធ្វើឡើងតាម 'គោលការណ៍'។ កំណើតមនុស្ស គឺសម្រាប់តែការទទួលបានព្រះជាម្ចាស់ប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុនេះ ការអនុវត្តសកម្មភាពដោយមានគោលបំណងដើម្បីទទួលបានព្រះជាម្ចាស់ ក៏ជាការប្រតិបត្តិតាមគោលការណ៍ដែរ។ ដូច្នេះ សកម្មភាពសាមញ្ញៗ ដូចជា ការឃើញ ឮ ធុំ ប៉ះ ជាដើម កើតឡើងដោយសារសភាវៈ និងគោលការណ៍ទាំងពីរ។ សភាវៈដែលគ្មានរាគៈ-ទ្វេសៈ គឺគ្មានទោសពៃរ៍។ ផ្ទុយទៅវិញ សភាវៈដែលជ្រួតជ្រាបដោយរាគៈ-ទ្វេសៈ គឺមានទោសពៃរ៍។ សកម្មភាពដែលអនុវត្តដោយមានរាគៈ-ទ្វេសៈ ធ្វើឱ្យមនុស្សជាប់ចំណង ព្រោះវាធ្វើឱ្យសភាវៈមិនស្អាត។ សកម្មភាពដែលអនុវត្តតាមគោលការណ៍ ជាការរំដោះ (មោក្ស) ព្រោះវាធ្វើឱ្យសភាវៈស្អាត។ វាគឺដោយសារភាពមិនស្អាតនៃសភាវៈ ទើបសម្ពន្ធភាពដែលយើងសន្មត់ថាមានជាមួយលោក មិនត្រូវបានកាត់ផ្តាច់។ នៅពេលដែលសភាវៈក្លាយជាស្អាត សម្ពន្ធភាពដែលយើងសន្មត់ថាមានជាមួយលោក នឹងត្រូវបានកាត់ផ្តាច់យ៉ាងងាយស្រួល។
នៅក្នុងបណ្ឌិត សកម្មភាពកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិតាមរយៈរាងកាយដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារបស់គាត់ ព្រោះគ្មានអារម្មណ៍ថាជាអ្នកធ្វើ (កត្ត្រៈ) នៅក្នុងគាត់។ សកម្មភាពរបស់សាធកៈ (អ្នកស្វែងរក) ដែលមានបំណងចង់បានព្រះជាម្ចាស់ ត្រូវបានអនុវត្តតាមគោលការណ៍។ ដូចជាមនុស្សលោភលន់ តែងតែមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ កុំឱ្យខ្លួនខាតបង់អ្វីមួយ ដូច្នោះដែរ សាធកៈក៏នៅតែមានការប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច កុំឱ្យមានសកម្មភាពណាមួយត្រូវបានអនុវត្តដោយមានរាគៈ-ទ្វេសៈ។ ជាមួយនឹងការប្រុងប្រយ័ត្នបែបនេះ សភាវៈរបស់សាធកៈនឹងស្អាតយ៉ាងរហ័ស ហើយជាលទ្ធផល គាត់នឹងក្លាយជាអ្នករួចផុតពីចំណងនៃកម្ម។
ទោះបីជាសកម្មភាពទាំងអស់ កើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិតាមរយៈធម្មជាតិ (ប្រការ) ក៏ដោយ ក៏មនុស្សឥតវិជ្ជា ដោយសន្មត់ថាខ្លួនមានសម្ពន្ធភាពជាមួយសកម្មភាព ចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាអ្នកធ្វើ (គីតា ៣.២៧)។ វាគឺដោយសារការសន្មត់ថាខ្លួនមានសម្ពន្ធភាពជាមួយវត្ថុ និងសកម្មភាព ទើបរាគៈ និងទ្វេសៈកើតឡើង ដែលនាំទៅរកចំណងនៃកំណើត និងមរណៈ។ ទោះជាយ៉ាងណា សាធកៈដែលមិនសន្មត់ថាខ្លួនមានសម្ពន្ធភាពជាមួយធម្មជាតិ តែងតែឃើញខ្លួនឯងថាជាអ្នកមិនធ្វើ (គីតា ១៣.២៩)។
ទោសពៃរ៍ចម្បងនៅក្នុងសភាវៈ គឺភាពជាប់ជំពាក់ (រាគៈ) ទៅនឹងវត្ថុធាតុផ្សេងៗនៃធម្មជាតិ។ បើភាពជាប់ជំពាក់នៅតែមាននៅក្នុងសភាវៈ សកម្មភាពមិនស្អាតនឹងបន្ត។ ហេតុនេះ ចំពោះសាធកៈ ភាពជាប់ជំពាក់គឺជាមូលហេតុចម្បងនៃចំណង។
ភាពជាប់ជំពាក់ស្ថិតនៅក្នុង 'អហំ' (អាត្មា) ដែលត្រូវបានសន្មត់ ហើយត្រូវបានឃើញនៅក្នុងចិត្ត ព្រហ្មឫទ្ធិ ឥន្ទ្រិយ និងវិស័យឥន្ទ្រិយ។ 'អហំ' មានពីរប្រភេទ៖ ១. 'អហំ' ក្នុងទម្រង់នៃការកំណត់អត្តសញ្ញាណ (សំដែងថាជាខ្លួន) ដែលកើតឡើងពីសម្ពន្ធភាពដែលត្រូវបានសន្មត់រវាងសតិដឹងខ្លួន (ជីវៈ) ជាមួយអវិជ្ជមាន (ជីវ)។ ២. 'អហំ' ក្នុងទម្រង់នៃធាតុធម្មជាតិអវិជ្ជមាន – 'មហាភូតានឹងអហង្ការ...' (គីតា ១៣.៥)។ គ្មានទោសពៃរ៍នៅក្នុង 'អហំ' ដែលជាធាតុធម្មជាតិអវិជ្ជមានទេ ព្រោះ 'អហំ' នេះ គ្រាន់តែជាឧបករណ៍ ដូចជា ចិត្ត ព្រហ្មឫទ្ធិ ឥន្ទ្រិយ ជាដើម។ ហេតុនេះ ទោសពៃរ៍ទាំងអស់ ស្ថិតនៅតែក្នុង 'អហំ' ដែលត្រូវបានសន្មត់ប៉ុណ្ណោះ។ នៅក្នុងបណ្ឌិត 'អហំ' ក្នុងទម្រង់នៃការកំណត់អត្តសញ្ញាណ គឺអវត្តមានទាំងស្រុង។ ហេតុនេះ សកម្មភាពទាំងអស់ដែលកើតឡើងតាមរយៈរាងកាយដែលហៅថារបស់គាត់ កើតឡើងតាមរយៈ 'អហំ' ដែលជាធាតុធម្មជាតិប៉ុណ្ណោះ។ តាមពិត សកម្មភាពទាំងអស់របស់សត្វលោកទាំងអស់ កើតឡើងតាមរយៈ 'អហំ' ធាតុនេះប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមនុស្សឥតវិជ្ជា ដែលចាត់ទុករាងកាយអវិជ្ជមានថាជា 'ខ្ញុំ' និង 'របស់ខ្ញុំ' ចាត់ទុកសកម្មភាពទាំងនោះថាជារបស់គាត់ និងសម្រាប់គាត់ ហើយដូច្នេះក៏ក្លាយជាជាប់ចំណង។ ហេតុផលគឺថា ភាពជាប់ជំពាក់ កើតឡើងតែដោយសារការចាត់ទុកសកម្មភាពថាជារបស់ខ្លួន និងសម្រាប់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។
'សូម្បីតែបណ្ឌិត ក៏ប្រតិបត្តិតាមសភាវៈរបស់ខ្លួនដែរ' – ទោះបីជាដោយសារអវត្តមាននៃរាគៈ-ទ្វេសៈនៅក្នុងចិត្ត សភាវៈរបស់បណ្ឌិតគ្មានទោសពៃរ៍ ហើយគាត់មិនស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ធម្មជាតិក៏ដោយ ក៏គាត់នៅតែប្រតិបត្តិតាមសភាវៈ (ធម្មជាតិដើម) របស់គាត់តែម្តង។ ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើបណ្ឌិតមិនចេះភាសាអង់គ្លេស ហើយត្រូវបានគេសុំឱ្យនិយាយជាភាសាអង់គ្លេស គាត់នឹងមិនអាចនិយាយបានទេ។ គាត់នឹងនិយាយតែភាសាដែលគាត់ចេះប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែព្រះអាទិទេព ដោយគ្រប់គ្រងសភាវៈ (ធម្មជាតិដើម) របស់ទ្រង់ផ្ទាល់ ក៏ប្រតិបត្តិតាមសភាវៈនៃទម្រង់ណាដែលទ្រង់យាងមកកើតជារូបនោះ។ ឧទាហរណ៍ នៅពេលព្រះអាទិទេពយាងមកកើតជារូបមនុស្សជា រាម ឬ ក្រឹស្ណ ឬក្នុងទម្រង់ដូចជា ត្រី អណ្តើក ជ្រូក ជាដើម ទ្រង់ប្រតិបត្តិតាមសភាវៈនៃប្រភេទសត្វនោះៗ។ សេចក្តីខ្លឹមសារគឺថា សូម្បីនៅក្នុងរាងកាយដែលព្រះអាទិទេពយាងមកកើត ក៏មានភាពខុសគ្នានៃសភាវៈតាមប្រភេទ និងវណ្ណៈ ប៉ុន្តែគ្មានការស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រង (ដោយធម្មជាតិ) ឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ នៅក្នុ់ងពួកមហាអ្នកបរិសុទ្ធដែលការភ្ជាប់ជាមួយធម្មជាតិ (អវិជ្ជមាន) ត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ហើយ ក៏មានភាពខុសគ្នានៃសភាវៈ ប៉ុន្តែគ្មានការស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណា នៅក្នុងមនុស្សដែលការភ្ជាប់ជាមួយធម្មជាតិមិនទាន់ត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ គឺមានទាំងភាពខុសគ្នានៃសភាវៈ និងការស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រង។
នៅទីនេះ ពាក្យថា 'របស់ខ្លួន' បង្កប់ន័យថា សភាវៈរបស់បណ្ឌិតគ្មានទោសពៃរ៍។ គាត់មិនស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ធម្មជាតិទេ ផ្ទុយទៅវិញ ធម្មជាតិស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់។ ឫសគល់ដើមសម្រាប់សកម្មភាពដែលផ្តល់ផល គឺអារម្មណ៍ថាជាអ្នកធ្វើ និងគោលបំណងអាត្មានិយម។ បណ្ឌិតគ្មានអារម្មណ៍ថាជាអ្នកធ្វើ ឬគោលបំណងអាត្មានិយមទេ។ សកម្មភាពសាមញ្ញៗ កើតឡើងតាមរយៈគាត់។ វាគឺកម្មដែលជាប់ចំណង ដែលកើតឡើង មិនមែនសកម្មភាព ឬសកម្មភាពសាមញ្ញៗទេ។ នោះហើយជាមូលហេតុដែលពាក្យថា 'ប្រតិបត្តិ' ត្រូវបានប្រើនៅទីនេះ។ សភាវៈរបស់គាត់ស្អាតណាស់ សូម្បីតែសកម្មភាពដែលកើតឡើងតាមរយៈគាត់ ក៏ស្អាតបំផុត និងជាគំរូសម្រាប់សាធកៈទាំងឡាយ។
សភាវៈត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈសម្លេងចេញពីកំណើតមុន និងបច្ចុប្បន្ន សម្លេងចេញពីឪពុកម្តាយ មិត្តភក្តិបច្ចុប្បន្ន ការអប់រំ បរិស្ថាន ការសិក្សា ការគោរពបូជា ការពិចារណា សកម្មភាព អារម្មណ៍ ជាដើម។ សភាវៈនេះខុសគ្នាក្នុងមនុស្សទាំងអស់ ហើយមនុស្សគ្រប់គ្នាមានសេរីភាពក្នុងការធ្វើឱ្យវាគ្មានទោសពៃរ៍។ ភាពខុសគ្នានៃសភាវៈបុគ្គល មានសូម្បីតែក្នុងចំណោមបណ្ឌិត។ គ្មានភាពខុសគ្នាក្នុងសតិដឹងខ្លួន (ជីវៈ) ទេ ប៉ុន្តែមានភាពខុសគ្នាដោយធម្មជាតិនៅក្នុងធម្មជាតិ (សភាវៈ)។ ធម្មជាតិមានភាពខុសគ្នាដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ ដូចជា សូម្បីក្នុងប្រភេទដូចគ្នា ក៏មានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចក្នុងចំណោមដើមស្វាយ ជាដើម ដូច្នោះដែរ សូម្បីនៅពេលដែលធម្មជាតិ (សភាវៈ) ស្អាត ក៏មានភាពខុសគ្នានៃធម្មជាតិក្នុងចំណោមបណ្ឌិត។
សភាវៈរបស់បណ្ឌិតគឺស្អាត (គ្មានរាគៈ-ទ្វេសៈ)។ ហេតុនេះ គាត់មិនស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ធម្មជាតិទេ។ ផ្ទុយពីនេះ មនុស្សដែលមានសភាវៈមិនស្អាត (ជ្រួតជ្រាបដោយរាគៈ-ទ្វេសៈ) អនុវត្តសកម្មភាពដោយបង្ខំដោយសារការស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដែលពួកគេបានបង្កើតឡើងដោយខ្លួនឯង។
'បើដូច្នោះ ការទប់ស្កាត់នឹងមានប្រសិទ្ធិភាពអ្វី?' – សូម្បីតែសកម្មភាពរបស់អ្នកដែលមានសភាវៈស្អាតបំផុត និងល្អឥតខ្ចោះ ក៏កើតឡើងតាមធម្មជាតិរបស់ពួកគេ។ បន្ទាប់មក សកម្មភាពរបស់មនុស្សដែលមានសភាវៈមិនស្អ
★🔗
