**१.८** तुम्ही (द्रोणाचार्य) आणि पितामह भीष्म, तसेच कर्ण आणि युद्धात सदैव विजयी असणारे कृपाचार्य, आणि त्याचप्रमाणे अश्वत्थामा, विकर्ण आणि सोमदत्तपुत्र भूरिश्रवा.
**टीका:** 'तुम्ही आणि भीष्म' – तुम्ही दोघेही अत्यंत अपवादात्मक पुरुष आहात. या जगात तुम्हा दोघांच्या बरोबरीचा तिसरा कोणीच नाही. तुमच्या दोघांपैकी एखाद्यानेही पूर्ण शक्तीने युद्ध केले, तर देव, यक्ष, राक्षस, मानव इत्यादींमध्ये तुमच्यासमोर टिकू शकणारा कोणीच नाही. तुम्हा दोघांचे पराक्रम जगप्रसिद्ध आहेत. पितामह भीष्म हे आजन्म ब्रह्मचारी आणि इच्छामृत्यू आहेत, म्हणजेच त्यांच्या संमतीशिवाय त्यांना कोणी मारू शकत नाही.
[महाभारत युद्धात द्रोणाचार्यांचा वध धृष्टद्युम्नाने केला, तर पितामह भीष्मांनी सूर्य उत्तरायणात प्रवेश केला तेव्हा स्वतःच्या इच्छेने प्राणत्याग केला.]
'आणि कर्ण' – कर्ण खरोखरच एक महान योद्धा आहे. मला अशी श्रद्धा आहे की तो एकटाच पांडव सेनेवर विजय मिळवू शकतो. अर्जुनसुद्धा त्याच्यासमोर काही करू शकत नाही. असा हा कर्णसुद्धा आपल्या बाजूला आहे.
[महाभारत युद्धात कर्णाचा वध अर्जुनाने केला.]
'आणि युद्धात सदैव विजयी असणारे कृपाचार्य' – कृपाचार्यांचे काय म्हणणे! ते अमर आहेत, आपले परम हितचिंतक आहेत! आणि ते संपूर्ण पांडव सेनेवर विजय मिळवू शकतात. मात्र इथे, द्रोण आणि भीष्म यांच्यानंतर दुर्योधनाने कृपाचार्यांचे नाव घ्यायला हवे होते; पण दुर्योधनाची कृपाचार्यांवर इतकी श्रद्धा नव्हती जितकी कर्णावर होती. म्हणूनच कर्णाचे नाव त्याला अनायासेच मध्येच सुचले. कदाचित द्रोण आणि भीष्म यांना वाटू नये की तो कृपाचार्यांचा अपमान करतोय, म्हणून दुर्योधनाने त्यांना 'युद्धात सदैव विजयी' हे विशेषण देऊन त्यांचे समाधान करायचे इच्छिले.
'अश्वत्थामा' – तेसुद्धा अमर आहेत आणि तुमचेच पुत्र आहेत. ते एक महान योद्धा आहेत. त्यांनी अस्त्रविद्या फक्त तुमच्याकडूनच शिकली आहे. ते शस्त्रविद्यामध्ये अत्यंत निपुण आहेत.
'आणि विकर्ण आणि सोमदत्तपुत्र, त्याचप्रमाणे' – फक्त पांडवच धर्मात्मा आहेत असे समजू नका. आपल्या पक्षातही माझा भाऊ विकर्ण अत्यंत धर्मात्मा आणि शूर आहे. त्याचप्रमाणे, आपल्या पणजोबा शंतनूंच्या भाऊ बाह्लीक यांचा नातू आणि सोमदत्त यांचा पुत्र भूरिश्रवाही अत्यंत धर्मात्मा आहे. त्यांनी मोठ्या प्रमाणात दक्षिणा देऊन अनेक महायज्ञ केले आहेत. ते एक महान योद्धा आणि प्रचंड रथी आहेत.
[युद्धात विकर्णाचा वध भीमाने केला आणि भूरिश्रवाचा वध सात्यकीने केला.]
इथे या वीरांची नावे घेताना दुर्योधनाचा भावार्थ असा दिसतो: हे आचार्य! आपल्या सेनेत तुम्ही, भीष्म, कर्ण, कृप इत्यादी असे महान आणि पराक्रमी योद्धा आहेत, जे पांडवांच्या सेनेत दिसत नाहीत. आपल्या सेनेत दोन अमर – कृप आणि अश्वत्थामा – आहेत, तर पांडवांच्या सेनेत एकसुद्धा नाही. आपल्या सेनेत धर्मात्मा पुरुषांचाही अभाव नाही. म्हणून आपल्याला भीती बाळगण्याचे कारण नाही.
★🔗
