**1.8** ਹੇ ਆਚਾਰੀਆ! ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ, ਅਤੇ ਕਰਨ ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਦਾ-ਵਿਜੇਤਾ ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰੀਆ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ, ਵਿਕਰਣ ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ (ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹਨ)।
**ਟੀਕਾ:** 'ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ' – ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਹੋ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ, ਯੱਖ, ਰਾਖਸ, ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਾਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ। ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ ਤਾਂ ਆਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਮਰਨ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
[ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਦਾ ਵਧ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਤਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।]
'ਅਤੇ ਕਰਨ' – ਕਰਨ ਤਾਂ ਬੜਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਯੋਧਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਐਸੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਵਿਜਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਜੁਨ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਐਸਾ ਕਰਨ ਵੀ ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ।
[ਕਰਨ ਦਾ ਵਧ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।]
'ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਦਾ-ਵਿਜੇਤਾ ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰੀਆ' – ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ! ਉਹ ਅਮਰ ਹਨ, ਸਾਡੇ ਪਰਮ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹਨ! ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਵਿਜਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਥੇ, ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰੀਆ ਦਾ ਨਾਮ ਅੱਗੇ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਉਤਨੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਮ ਬੇਖ਼ੁਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਗਿਆ। ਕਹੀਂ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਇਹ ਨਾ ਸਮਝਣ ਕਿ ਉਹ ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰੀਆ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੁਰਯੋਧਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਦਾ-ਵਿਜੇਤਾ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦੇ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
'ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ' – ਉਹ ਵੀ ਅਮਰ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਬੜੇ ਵੀਰ ਯੋਧੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਸਤਰ-ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।
'ਅਤੇ ਵਿਕਰਣ ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ' – ਇਹ ਨਾ ਸਮਝੋ ਕਿ ਕੇਵਲ ਪਾਂਡਵ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਵਿਕਰਣ ਬੜਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਪੜਦਾਦਾ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਭਰਾ ਬਾਹਲੀਕ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ ਵੀ ਬੜਾ ਧਾਰਮਿਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯੱਜ਼ ਕਰਕੇ ਭਰਪੂਰ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੜਾ ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਹੈ।
[ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਵਿਕਰਣ ਦਾ ਵਧ ਭੀਮ ਨੇ ਅਤੇ ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਵਧ ਸਾਤਿਕੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।]
ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਆਚਾਰੀਆ! ਸਾਡੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਨ, ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰੀਆ ਆਦਿ ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਯੋਧੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਸਾਡੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਮਰ – ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ – ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਸੈਨਾ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਰਖਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਡਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
★🔗
