जन्मलेल्याचा मृत्यू निश्चित आहे आणि मेलेल्याचा जन्म निश्चित आहे; म्हणून, जे अपरिहार्य आहे त्याबद्दल तुला शोक करू नये.

शब्दार्थ: जातस्य - जन्मलेल्याचे, हि - निश्चितपणे, ध्रुवः - ध्रुव (निश्चित), मृत्युः - मृत्यू, ध्रुवम् - निश्चित, जन्म - जन्म, मृतस्य - मृत व्यक्तीचा, च - आणि, तस्मात् - म्हणून, अपरिहार्ये - अपरिहार्य, अर्थे - बाबतीत, न - नाही, त्वम् - तू, शोचितुम् - शोक करणे, अर्हसि - योग्य आहे. तात्पर्य: ज्याचा जन्म झाला आहे त्याचा मृत्यू निश्चित आहे आणि ज्याचा मृत्यू झाला आहे त्याचा जन्म निश्चित आहे. जन्म आणि मृत्यू अपरिहार्य आहेत. म्हणून, जे अपरिहार्य आहे त्याबद्दल तू शोक करू नये.

जो जन्माला आला आहे त्याचा मृत्यू निश्चित आहे आणि जो मेला आहे त्याचा जन्म निश्चित आहे. म्हणून या अपरिहार्य विषयात तू शोक करू नये. **टीका:** "जो जन्माला आला आहे त्याचा मृत्यू निश्चित आहे आणि जो मेला आहे त्याचा जन्म निश्चित आहे." मागील श्लोकानुसार, देहधारी प्राणी सतत जन्ममृत्यूच्या चक्रात असला तरी त्याविषयी शोक करण्याचे कारण नाही. कारण जो जन्माला आला तो मरणारच आहे आणि जो मेला तो पुन्हा जन्म घेणारच आहे. "म्हणून या अपरिहार्य विषयात तू शोक करू नये." अशाप्रकारे, जन्ममृत्यूचा हा प्रवाह कोणालाही थांबवता येणार नाही; कारण यात कोणाचाही अगदी क्षुल्लकही ताबा नाही. जन्ममृत्यूचा हा प्रवाह अनादी काळापासून चालत आला आहे आणि अनंतकाळ चालत राहील. या दृष्टिकोनातून तुला शोक करणे योग्य नाही. धृतराष्ट्राचे हे पुत्र जन्माला आले आहेत, म्हणून ते निश्चित मरणार आहेत. तुला त्यांना वाचवण्याचा काहीही उपाय नाही. जे मरणार आहेत ते पुन्हा जन्म घेणारच आहेत. तेही तू थांबवू शकत नाहीस. मग शोक करण्यासारखे काय राहिले? जे घडू नये त्यासाठीच शोक करावा. जे घडू नये ते घडत नाही; जे नियत आहे ते घडतेच. उदाहरणार्थ, सूर्य उगवला की निश्चित मावळेल आणि मावळला की निश्चित पुन्हा उगवेल, हे सर्वांना माहीत आहे. म्हणून सूर्य मावळला तरी लोक दुःख किंवा चिंता करत नाहीत. त्याचप्रमाणे, हे अर्जुना! भीष्म-द्रोणादि प्राणी देहाबरोबर मरतील असे तू मानत असलास, तर ते देहाबरोबर जन्म घेतीलही. म्हणून या दृष्टिकोनातूनही शोकाचे कारण नाही. या दोन श्लोकांत (२६ व २७) भगवंतांनी जे सांगितले ते त्यांचे खरे सिद्धांतवचन नव्हे. म्हणून "अथ च" (पण जर) या शब्दाने भगवंत दुसरा दृष्टिकोन (जे देह आणि देही एकच मानतात त्यांचा) मांडतात, की असा सिद्धांत खरा नसला तरी, तो कल्पिला तरी शोक करणे योग्य नाही. या दोन श्लोकांचा सार असा: जगातील सर्व पदार्थ सतत परिवर्तनशील असल्यामुळे, सतत एक रूप सोडून दुसरे रूप धारण करीत असतात. यात जुने रूप सोडणे म्हणजे मृत्यू आणि नवे रूप धारण करणे म्हणजे जन्म. अशाप्रकारे जो जन्माला आला तो मरतोच आणि जो मेला तो जन्मतोच — हा प्रवाह सतत चालू असतो. या दृष्टिकोनातूनही शोक कशाला? **संदर्भ:** मागील दोन श्लोकांत पर्यायी दृष्टिकोन मांडल्यानंतर, पुढील श्लोकात भगवंत पूर्णपणे सामान्य दृष्टिकोनातून बोलतात.