ਜਨਮੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰੇ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਟਲਣਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ: जातस्य - ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲਈ, हि - ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ध्रुवः - ਪੱਕਾ, मृत्युः - ਮੌਤ, ध्रुवम् - ਪੱਕਾ, जन्म - ਜਨਮ, मृतस्य - ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ, च - ਅਤੇ, तस्मात् - ਇਸ ਲਈ, अपरिहार्ये - ਅਟੱਲ, अर्थे - ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, न - ਨਹੀਂ, त्वम् - ਤੂੰ, शोचितुम् - ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ, अर्हसि - ਯੋਗ ਹੈਂ। ਭਾਵ: ਜਿਸਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਅਟੱਲ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਹੈ ਉਸ ਬਾਰੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਜਿਹੜਾ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਰਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਅਟੱਲ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਟਿੱਪਣੀ: "ਜਿਹੜਾ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਰਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ।" ਪਿਛਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਵੱਸ਼ ਮਰੇਗਾ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਵੱਸ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮੇਗਾ। "ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਅਟੱਲ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਜਰਾ ਸ਼ੁਦਾ ਵਾਧੂ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਨਾਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਕਾਲ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ੋਕ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਵੱਸ਼ ਮਰਨਗੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕੋ। ਜੋ ਮਰਨਗੇ, ਉਹ ਅਵੱਸ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮਣਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਸ਼ੋਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਸ਼ੋਕ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਕਰੋ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਵੱਸ਼ ਛਿਪੇਗਾ; ਅਤੇ ਜੇ ਛਿਪਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਅਵੱਸ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਚੜ੍ਹੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਦੇ ਛਿਪਣ 'ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੰਨਦੇ ਹੋ ਕਿ ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਆਦਿ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇਹ ਸਮੇਤ ਮਰਨਗੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਹ ਸਮੇਤ ਜੰਮਣਗੇ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕਾਂ (26 ਅਤੇ 27) ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸਿੱਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ "ਅਥ ਚ" (ਪਰ ਜੇ) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੂਸਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋ ਦੇਹ ਅਤੇ ਦੇਹੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ) ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੰਨ ਵੀ ਲਓ, ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ: ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਸਤੂ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਛੱਡਣਾ ਮੌਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਜਨਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਜੰਮਿਆ, ਮਰਿਆ; ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਰਿਆ, ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮਿਆ—ਇਹ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਕਿਉਂ? ਸੰਬੰਧ: ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਲਪਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਧਾਰਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।