त्यामुळे, नेहमी आसक्ती न ठेवता तुझे कर्तव्य कर; कारण आसक्ती न ठेवता कर्म करून मनुष्य परमात्म्याला प्राप्त होतो.
**टीका:** येथे 'त्यामुळे' हा शब्द या श्लोकाचा मागील श्लोकांशी संबंध जोडतो. मागील श्लोकांमध्ये प्रभूने सांगितले की, जरी सिद्ध महात्म्याला स्वतःसाठी कर्म करण्याची गरज नसली तरीही तो जगहितार्थ कर्म करतो. म्हणून 'त्यामुळे' हा शब्द वापरून प्रभू अर्जुनाला सुद्धा तसेच (निष्काम बुद्धीने) आपले कर्तव्य करून परम गती प्राप्त करण्याचा उपदेश करतात. कारण स्वतःच्या स्वरूपस्वरूप आत्म्यासाठी कर्म करण्याचा किंवा न करण्याचा काहीच हेतू नसतो. कर्म हे नेहमीच 'पर' (इतर) साठी असते, 'स्व' साठी नसते. म्हणून इतरांसाठी कर्म करून कर्माची आसक्ती नष्ट होते आणि मनुष्य स्वतःच्या स्वरूपात स्थित होतो.
आसक्ती म्हणजे स्वतःच्या स्वभावापासून पर (जड) अशा वस्तूंकडे झालेला आकर्षणभाव. आसक्तीपासून मुक्त होण्यासाठी तिचे कारण जाणून घेणे आवश्यक आहे. 'मी देह आहे' आणि 'हा देह माझा आहे' अशी भावना देहादि नाशवंत वस्तूंचे महत्त्व अंत:करणात छापते. हेच कारण त्या वस्तूंकडे आसक्ती होण्यास कारणीभूत होते.
पतन होण्यास कारण कर्म नसून आसक्तीच आहे. केवळ आसक्तीमुळेच मनुष्य स्वतःला देह, इंद्रिये, मन, बुद्धी इत्यादी जड वस्तूंशी संबंधित समजून स्वतःच्या सुखसोयीसाठी व भोगासाठी नाना प्रकारची कर्मे करतो. जडतेमुळे आसक्तीने गृहीत धरलेला असा संबंध हाच मनुष्याच्या पुनःपुनः जन्ममरणाचे कारण आहे—"प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः। अहंकारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते॥" (गीता ३.२७). आसक्ती न ठेवता कर्म करून जडतेशी असलेला संबंध तुटतो.
आसक्त मनुष्य इतरांचे कल्याण करू शकत नाही, तर निरासक्त मनुष्यापासून सर्व प्राण्यांचे कल्याण सहजतेने व स्वाभाविकपणे घडते. त्याची सर्व कर्मे केवळ इतरांच्या हितासाठीच असतात.
जगातून मिळालेल्या साधनांनी (देहादि) आतापर्यंत आपण केवळ स्वतःसाठीच कर्मे केली आहेत. ती स्वतःच्या भोगासाठी व संग्रहासाठी वापरली आहेत. म्हणून जगाचा आपणावर कर्जरूपी आभार आहे व ते फेडण्यासाठी केवळ जगकल्याणार्थच कर्म करणे आवश्यक आहे. स्वतःसाठी (फलाची इच्छा ठेवून) कर्म केल्यास जुने कर्ज फिटत नाही तर नवीन कर्ज चढते. कर्जमुक्त होण्यासाठी पुनःपुनः जगात जन्म घ्यावा लागतो. सर्व कर्मे केवळ इतरांच्या कल्याणासाठी केल्यास जुने कर्ज फिटते व स्वतःसाठी काहीही न करता, काहीही न इच्छिता कोणतेही नवीन कर्ज रहात नाही. अशा रीतीने जुने कर्ज फिटले व नवीन कर्ज निर्माण झाले नाही म्हणजे बंधनाचे कारण शिल्लक राहिले नाही की मनुष्य आपोआप मुक्त होतो.
कोणतेही कर्म स्थिर नसते, परंतु आसक्ती (अंत:करणातील) स्थिर असते. म्हणून प्रभूने 'नेहमी' आणि 'आसक्ती न ठेवता' असे शब्द वापरून नेहमी आसक्तिरहित रहाण्याचा उपदेश केला आहे. साधकाने 'मी कोठेही आसक्त होऊ नये' ही जाणीव सतत ठेवावी. वरील शब्दांचा अर्थ असा की सतत निरासक्त राहून, जे जे विहित कर्तव्य समोर येईल ते ते केवळ कर्तव्य म्हणूनच समजून करावे.
वास्तविक पाहिले तर कोणाच्याही अंत:करणात आसक्ती स्थिर नसते. जग स्थिर नसून प्रतिक्षणी बदलत असताना त्याच्याकडे होणारी आसक्ती स्थिर कशी राहील? तरीसुद्धा कल्पित 'मी' बरोबर आसक्ती स्थिर दिसते.
'कर्तव्य' म्हणजे जे करता येईल व करावे लागेल असे. दुसऱ्या शब्दांत, स्वतःचे स्वार्थ सोडून इतरांचे कल्याण करणे म्हणजेच कर्तव्य, म्हणजे शास्त्रविहित, न्याय्य अशी इतरांची मागणी जी आपल्याकडून पूर्ण होऊ शकते ती पूर्ण करणे. अशा रीतीने कर्तव्य हे इतरांच्या कल्याणाशी संबंधित आहे.
प्रत्येकजण आपले कर्तव्य पार पाडण्यास स्वतंत्र व सक्षम आहे; कोणीही परतंत्र किंवा असमर्थ नाही. मात्र दुर्लक्ष व आळस यामुळे कर्तव्य न करण्याची वाईट सवय लागते व फलाची इच्छा ठेवल्यामुळे वर्तमानात कर्तव्यपालन कठीण वाटते. नाहीतर कर्तव्यपालनापेक्षा सोपे काहीही नाही. कर्तव्य हे परिस्थितीशी संबंधित असते. मनुष्य प्रत्येक परिस्थितीत स्वतंत्रपणे आपले कर्तव्य पार पाडू शकतो. कर्तव्य पार पाडल्याने आसक्ती नष्ट होते. जे करावयाचे नाही ते करून व कर्तव्य न करून आसक्ती वाढते. कर्तव्य म्हणजेच इतरांच्या कल्याणार्थ कर्म करून वर्तमानाची आसक्ती नष्ट होते व काहीही न इच्छिता भविष्याची आसक्ती नष्ट होते.
'कर' या शब्दाचा अर्थ असा की कर्तव्य अतिशय काळजीपूर्वक, उत्साहाने, मेहनतीने व शास्त्रविधीने करावे. कर्तव्य करण्यात जरा देखील काळजीचा अभाव झाला तर कर्मयोगाची सिद्धी अडखळू शकते.
वर्ण, आश्रम, स्वभाव व परिस्थिती यांनुसार जे जे शास्त्रविहित कर्तव्य व्यक्तीसाठी सांगितले आहे, ते जेव्हा संधी मिळेल तेव्हा तेच त्याचे 'स्वाभाविक कर्तव्य' आहे. स्वाभाविक कर्तव्यात काही दोष दिसला तरी त्याचा त्याग करू नये (गीता १८.४८); कारण स्वाभाविक कर्तव्य करणाऱ्या व्यक्तीला पाप लागत नाही (गीता १८.४७). म्हणून येथे प्रभू अर्जुनाला असे सांगत आहेत की: तू क्षत्रिय आहेस; म्हणून युद्ध करणे (जरी ते भयंकर दिसले तरी) हे तुझे स्वाभाविक कर्तव्य आहे, भयंकर कर्म नव्हे. म्हणून समोर आलेले स्वाभाविक कर्तव्य आसक्ती न ठेवता करावे. केवळ निरासक्त राहूनच समताभाव प्राप्त होतो.
**विशेष मुद्दा:** जीव मानवी स्वरूपात जन्म घेतो तेव्हा सर्व साधने देह, धन, जमीन, घर इत्यादी प्राप्त करतो व इथून निघून जाताना सर्व साधने मागे ठेवतो. ही साधी गोष्ट सहज सिद्ध करते की देहादि सर्व साधने प्राप्त केलेली आहेत, स्वतःची नव्हेत. ज्याप्रमाणे मनुष्य ऑफिसात काम करण्यासाठी जातो तेव्हा खुर्ची, टेबल, कागद इत्यादी सर्व साधने केवळ ऑफिसचे काम करण्यासाठीच प्राप्त करतो, ती स्वतःची समजून घरी नेण्यासाठी नव्हे. त्याचप्रमाणे मनुष्य जगात देहादि सर्व साधने केवळ जगाचे काम (सेवा) करण्यासाठीच प्राप्त करतो, ती स्वतःची समजण्यासाठी नव्हेत. मनुष्य ऑफिसचे काम जर मेहनतीने व उत्साहाने करतो तर त्या कामाच्या बदल्यात त्याला पगार मिळतो. काम ऑफिससाठी असते व पगार स्वतःसाठी असतो. त्याचप्रमाणे सर्व काम केवळ जगासाठी करून जगाशी असलेला संबंध तुटतो व योगाचा (परमात्म्याशी असलेला नित्य संबंध) अनुभव प्राप्त होतो. 'कर्म' व 'योग' हे दोन्ही मिळून कर्मयोग होतो. कर्म जगासाठी असते व योग स्वतःसाठी असतो. हा योग पगारासारखा आहे.
जग हे साधनांचे क्षेत्र आहे. इथे प्रत्येक साधन साधन म्हणूनच प्राप्त होते, कधीही भोग व संग्रहासाठी नव्हे. ऐहिक साधने स्वतःची नसतात व स्वतःसाठी अजिबात नसतात. स्वतःचा विषय—परम तत्त्व—प्राप्त झाल्यावर इतर कोणत्याही विषयाची प्राप्तीची इच्छा शमते (गीता ६.२२). परंतु ऐहिक विषय, कितीही मिळाले तरी त्यांच्या प्राप्तीची इच्छा शमत नाही तर वाढतेच.
मनुष्य प्राप्त विषयाला स्वतःचा व स्वतःसाठीचा समजल्यामुळे या चुकीमुळे बद्ध होतो. ही चूक दूर करण्यासाठी कर्मयोगाचा अभ्यास हे सोपे व उत्तम साधन आहे. कर्मयोगी कोणत्याही विषयाला स्वतःचा व स्वतःसाठीचा न समजता ते (त्यांची समजून) इतरांच्या सेवेत लावतो. अशा रीतीने तो सहजपणे ऐहिक बंधनातून मुक्त होतो.
सर्व प्राणी कर्म करतात, पण सामान्य प्राण्याने केलेल्या कर्मात व कर्मयोग्याने केलेल्या कर्मात पुष्कळ फरक आहे. सामान्य मनुष्य (कर्ता) आसक्ती, ममता, इच्छा इत्यादी ठेवून कर्म करतो, तर कर्मयोगी आसक्ती, ममता, इच्छा इत्यादी सोडून कर्म करतो. कर्त्याच्या कर्मांचा प्रवाह स्वतःकडे असतो व कर्मयोग्याच्या कर्मांचा प्रवाह जगाकडे असतो. म्हणून कर्ता बद्ध होतो व कर्मयोगी मुक्त होतो.
'कारण, आसक्ती न ठेवता कर्म करून'—मनुष्य स्वतः आसक्तीने जगाशी संबंध जोडतो, जग नव्हे. म्हणून मनुष्याचे कर्तव्य आहे की सर्व कर्मे केवळ जगकल्याणार्थ करावी व बदल्यात कोणतेही फल इच्छू नये. अशा रीतीने आसक्ती न ठेवता म्हणजे 'मला कोणाकडूनही काहीही नको' या भावनेने जगासाठी कर्म केल्याने जगाशी असलेला संबंध आपोआप तुटतो.
कर्मयोगी वर्तमान विषयांशी संबंध जगाची सेवा करून तोडतो व भविष्यातील विषयांशी संबंध काहीही न इच्छिता तोडतो.
एखाद्या यात्रेत स्वयंसेवक प्रवाशांची सेवा दिवसभर करतात, ते आपले कर्तव्य समजतात व कोणाकडूनही बदल्यात काहीही इच्छित नाहीत; म्हणून रात्री झोपताना त्यांना कोणाचाही विसर पडत नाही. कारण सेवा करताना त्यांनी कोणाकडूनही काहीही इच्छिले नव्हते. त्याचप्रमाणे जो सर्व कर्मे सेवाबुद्धीने केवळ इतरांसाठी करतो व कोणाकडूनही मान, स्तुती इत्यादी इच्छित नाही, त्याला जगाचा विसर पडत नाही. तो सहजपणे ऐहिक बंधनातून मुक्त होतो.
सर्वजण कर्म करतात, पण कर्मयोग तेव्हाच घडतो जेव्हा आसक्ती न ठेवता इतरांसाठी कर्म केले जातात. आसक्ती केवळ शास्त्रविहित कर्तव्य करून नष्ट होऊ शकते—'वैराग्यं धर्मादुत्पद्यते' (मानस ३.१६.१). शास्त्रविरुद्ध कर्म करून आसक्ती कधीही नष्ट होऊ शकत नाही.
'परमात्म्याला प्राप्त होतो'—ज्याप्रमाणे तेराव्या अध्यायाच्या चौतीसाव्या श्लोकात प्रभूने 'परम' हा शब्द वापरून सांख्ययोग्याची परम प्राप्ती सांगितली, त्याचप्रमाणे येथे 'परम' हा शब्द वापरून कर्मयोग्याची परम प्राप्ती सांगितली आहे. अर्थ असा की साधक जो जो मार्ग (रुची, श्रद्धा व क्षमतेनुसार) अनुसरतो—कर्मयोग, ज्ञानयोग किंवा भक्तियोग—त्याद्वारे प्राप्त होणारा विषय केवळ परमात्माच आहे (गीता ५.४-५). प्राप्तव्य तत्त्व तेच असू शकते ज्याच्या प्राप्तीत पर्याय, शंका किंवा नैराश्य नाही, आणि जे नेहमी असते, सर्व ठिकाणी असते, सर्व काळी असते, सर्वांचे असते, प्रत्येकाचे स्वतःचे असते, आणि ज्यापासून कोणीही कधीही कोणत्याही अवस्थेत अल्पसुद्धा वेगळे होऊ शकत नाही, म्हणजे जे सर्वांना नेहमी अविभक्त रूपाने प्राप्त आहे.
**शंका:** कर्म करताना कर्मयोग्याची कर्तृत्वबुद्धी कशी नष्ट होईल? कारण कर्तृत्वबुद्धी नष्ट न झाल्यास परम तत्त्वाचा अनुभव होऊ शकत नाही.
**समाधान:** सामान्य मनुष्य सर्व कर्मे स्वतःसाठी करतो. स्वतःसाठी कर्म केल्याने मनुष्यात कर्तृत्वबुद्धी रहाते. कर्मयोगी स्वतःसाठी कोणतेही कार्य करीत नाही. त्याचा विश्वास असतो की जगाकडून जी जी साधने प्राप्त झाली आहेत—देह, इंद्रिये, मन, बुद्धी, विषय, पैसा इत्यादी—ती सर्व केवळ जगाचीच आहेत, स्वतःची नाहीत. जेव्हा जेव्हा संधी मिळते तेव्हा तो ती साधने, वेळ, क्षमता इत्यादी जगाच्या सेवेत लावतो. जगाच्या सेवेत ती लावताना कर्मयोगी असा विश्वास ठेवतो की तो जगाचीच वस्तू जगाच्या सेवेत लावतो आहे, म्हणजे साधने, वेळ, क्षमता इत्यादी ज्यांची सेवा केली जात आहे त्यांचीच आहेत. असे मानल्याने कर्तृत्वबुद्धी रहात नाही.
कर्तृत्वामध्ये कारण भोक्तृत्व असते. कर्मयोगी भोगाची आशा ठेवून कर्म करीत नाही. भोगाची आशा ठेवणारा मनुष्य कर्मयोगी नसतो. ज्याप्रमाणे स्वतःच्या हाताने स्वतःचे तोंड धुताना 'मी मोठा उपकार केला' अशी भावना उद्भवत नाही; कारण मनुष्य हात व तोंड हे दोन्ही स्वतःचे अवयव समजतो, त्याचप्रमाणे कर्मयोगी देहाला सुद्धा जगाचा अवयव समजतो. म्हणून अवयवाने अवयवीची सेवा केली तर कर्तृत्वबुद्धी कशाची राहील?
नियम आहे की ज्या हेतूने मनुष्य कर्मात प्रवृत्त होतो, ते कर्म संपल्यावर तो त्या हेतूमध्येच लीन होतो. ज्याप्रमाणे व्यापारी केवळ धनाच्या हेतूनेच व्यवसायात प्रवृत्त होतो, म्हणून दुकान बंद केल्यावर त्याचे लक्ष आपोआप पैशाकडे जाते व तो त्याची मोजदाद करू लागतो. त्याचे लक्ष आज कोण आले, कोणत्या समाजातील आले इत्यादीकडे जात नाही. कारण ग्राहकांबरोबर त्याचा काही हेतू नसतो. जो मनुष्य जगाच्या हेतूने कर्म करतो, तो जगात कितीही लीन झाला तरी जगाशी एकत्व होऊ शकत नाही; कारण वास्तविक जगाशी एकत्व नसते. जग सतत बदलणारे व जड आहे, तर 'आत्मा' (स्वभाव) कूटस्थ व चैतन्यमय आहे. पण जो परमात्म्याच्या हेतूने कर्म करतो तो परमात्म्याशी एकत्व प्राप्त करतो (साधकाला त्याचा अनुभव असो वा नसो); कारण 'आत्मा' व परमात्मा यांचे आपोआप स्थापित (स्वाभाविक) एकत्व आहे. अशा रीतीने कर्ता 'कर्तव्य' बनून आपल्या हेतूशी (परम तत्त्वाशी) एक झाला म्हणजे कर्तृत्वबुद्धीचा प्रश्नच रहात नाही.
कर्मयोगी ज्या हेतूने सर्व कर्मे करतो—परम तत्त्वाची प्राप्ती—त्यामध्ये (परम तत्त्वामध्ये) कर्तृत्वबुद्धी किंवा कर्तृत्व (कर्ता असणे) नसते. म्हणून प्रत्येक कर्माच्या आरंभी व शेवटी त्या हेतूशी एकत्वाचा अनुभव आल्यामुळे कर्मयोग्यात कर्तृत्वबुद्धी रहात नाही.
कोणत्याही प्राण्याने केलेल्या प्रत्येक कर्माचा आरंभ व अंत असतो. कोणतेही कर्म स्थिर नसते. म्हणून कोणाचेही कर्तृत्व स्थिर नसते; उलट कर्म संपल्यावर कर्तृत्वही संपते. पण मनुष्य चूक करतो की तो काही कर्म करतो तेव्हा तो त्या कर्माचा कर्ता आहे असे समजतो व ते कर्म न करतानाही तो तोच कर्ता आहे असे समजत रहातो. अशा रीतीने सतत स्वतःला कर्ता समजल्यामुळे त्याची कर्तृत्वबुद्धी नष्ट होत नाही तर दृढ होते. उदाहरणार्थ, मनुष्य व्याख्यान देताना वक्ता असतो, पण इतर वेळी सुद्धा तो स्वतःला वक्ता समजत असेल तर त्याची कर्तृत्वबुद्धी नष्ट होत नाही. स्वतःला सतत व्याख्याता समजल्यामुळे त्याच्या मनात 'श्रोत्यांनी माझी सेवा करावी, माझा मान राखावा, माझ्या गरजा भागवाव्या' व 'मी या सामान्य लोकांबरोबर कसे बसू, हे सामान्य काम मी कसे करू' इत्यादी भावना उद्भवतात. अशा रीतीने व्याख्यान देण्याच्या कर्माशी त्याचा संबंध स्थिर रहातो. याचे कारण व्याख्यान देण्याच्या कर्मातून काहीतरी प्राप्त होण्याची—धन, मान, स्तुती, सुखसोय इत्यादी—भावना असते. स्वतःसाठी काहीही प्राप्त होण्याची भावना नसल्यास कर्तृत्व केवळ कर्म करण्यापुरतेच मर्यादित रहाते व कर्म संपल्यावर कर्तृत्व त्याच्या हेतूमध्ये लीन होते.
ज्याप्रमाणे मनुष्य स्वतःला भोक्ता म्हणजे खाणारा फक्त खाताना समजतो, खाल्ल्यानंतर नव्हे, त्याचप्रमाणे कर्मयोगी स्वतःला एखाद्या कर्माचा कर्ता फक्त ते कर्म करताना समजतो, इतर वेळी नव्हे. उदाहरणार्थ, कर्मयोगी व्याख्याता आहे व लोकांमध्ये त्याचा मोठा मान आहे. पण त्याला कधी व्याख्यान ऐकावे लागले तर तो कोठेही बसून व्याख्यान सहज ऐकू शकतो. त्यावेळी त्याला मानाची किंवा उंच आसनाची गरज नसते; कारण तेव्हा तो स्वतःला श्रोता समजतो, व्याख्याता नव्हे. व्याख्यान दिल्यानंतर त्याला खोली साफ करण्याचे काम मिळाले तर ते काम तो व्याख्यान देण्याचे काम ज्या मेहनतीने करतो त्याच मेहनतीने करतो. त्याच्या मनात अल्पसुद्धा भावना उद्भवत नाही की 'इतका मोठा व्याख्याता असून मी हे खोली साफ करण्याचे क्षुल्लक काम कसे करू! लोक काय म्हणतील! माझा मान मातीत मिसळेल' इत्यादी. तो व्याख्यान देताना व्याख्याता, प्रवचन ऐकताना श्रोता व खोली साफ करताना खोलीसाफ करणारा समजतो. म्हणून त्याची कर्तृत्वबुद्धी स्थिर नसते. जे स्थिर नसून बदलत राहते ते वास्तविक असत नाही व त्याचा संबंधही स्थिर नसतो—हा सिद्धांत आहे. साधकाची दृष्टी या सिद्धांताकडे गेली की त्याला तत्त्व (कर्तृत्वबुद्धीरहित स्वभाव) अनुभवास येतो.
कर्मयोगी सर्व कर्मे ज्या भावनेने नाटकातील पात्र भूमिका करताना करतो त्याच भावनेने करतो. ज्याप्रमाणे नाटकात हरिश्चंद्राची भूमिका केवळ नाटकासाठी असते व नाटक संपल्यावर हरिश्चंद्राची भूमिका भूमिकेसह सोडली जाते, त्याचप्रमाणे कर्मयोग्याचे कर्तृत्व केवळ कर्म करण्यापुरतेच, भूमिकेप्रमाणे, मर्यादित असते. ज्याप्रमाणे नाटकात हरिश्चंद्राची भूमिका करणारा, हरिश्चंद्राची सर्व कर्मे करताना वास्तविक स्वतःला त्या कर्मांचा कर्ता (खरा हरिश्चंद्र) समजत नाही, त्याचप्रमाणे कर्मयोगी शास्त्रविहित सर्व कर्मे करताना वास्तविक स्वतःला त्या कर्मांचा कर्ता समजत नाही. कर्मयोगी देहादि सर्व वस्तू स्वतःच्या व स्वतःसाठीच्या न समजता भूमिकेप्रमाणे त्या (जगाच्या समजून) केवळ जगाच्या सेवेत लावतो. म्हणून कर्मयोग्यात कोणत्याही अवस्थेत अल्पसुद्धा कर्तृत्वबुद्धी रहात नाही.
ज्याप्रमाणे कर्मयोगी स्वतःमध्ये कर्तृत्व स्थिर समजत नाही, त्याचप्रमाणे तो आई, बाप, पत्नी, पुत्र, भाऊ, भावजय इत्यादींशी असलेला संबंध सुद्धा स्थिर समजत नाही. तो त्यांच्याशी असलेला संबंध (फक्त सेवेसाठी) केवळ सेवा करताना समजतो. उदाहरणार्थ, कोणी पती असेल तर तो पत्नीसाठी पती आहे, म्हणजे पत्नी तीव्रभाषी, कुरूप, भांडखोर असली तरीही तिला पत्नी म्हणून स्वीकारल्यानंतर तिचे पालनपोषण आपल्या सामर्थ्य व क्षमतेप्रमाणे करणे हे पतीचे कर्तव्य आहे. पती म्हणून तिला सुधारणेबद्दल सांगावे, ती मान्य करो वा न करो. स्वतःला सतत पती समजू नये; कारण या जन्मापूर्वी ती कोणाची पत्नी होती हे माहीत नाही? आणि मृत्यूनंतर ती पत्नी राहील याची काय खात्री? तसेच सध्याही ती कोणाची आई, कोणाची मुलगी, कोणाची बहीण, कोणाची भावजय, कोणाची नणंद इत्यादी आहे. ती केवळ पत्नीच नेहमी नसते. असे मानल्याने तिच्याकडून स
★🔗
