२.३४. र सबै प्राणीहरू सधैं तिम्रो अपमानको कुरा गर्नेछन्, अर्थात् तिनीहरूले तिमीलाई निन्दा गर्नेछन्। यस्तो अपमान सम्मानित व्यक्तिको लागि मृत्युभन्दा पनि दुःखदायी हुन्छ।
टीका: "र प्राणीहरूले तिम्रो अक्षय अपमानको वर्णन गर्नेछन्" — तिमीसँग कुनै विशेष सम्बन्ध नभएका साधारण प्राणीहरू जस्तै मानव, देवता, यक्ष, राक्षस आदिले पनि तिम्रो अपमान र बदनामीको कुरा गर्नेछन्। तिनीहरू भन्नेछन् — "हेर! अर्जुन कति कायर थियो, जसले आफ्नो क्षत्रियधर्मबाट मुख मोड्यो। उसलाई यति वीर मानिन्थ्यो, तर युद्धको समयमा उसको कायरता प्रकट भयो, जुन अरूलाई थाहा पनि थिएन;" यस्तै गरी।
"तिम्रो" भन्नुको अर्थ यो हो कि तिम्रो अपमान स्वर्ग, मृत्युलोक र पातालसम्म पनि फैलिनेछ, जहाँ तिम्रो कीर्ति स्थापित छ। "अक्षय" को अर्थ यो हो कि जुन व्यक्ति आफ्नो गुणका कारण जतिसुकै प्रसिद्ध हुन्छ, उसको कीर्ति र अपकीर्ति उतिनै स्थायी हुन्छ।
"जसले सम्मान पाएको छ, उसको लागि अपमान मृत्युभन्दा नराम्रो हो" — श्लोकको पहिलो भागमा भगवानले साधारण प्राणीहरूले अर्जुनलाई कसरी निन्दा गर्नेछन् भनेर वर्णन गरे। अब, उत्तरार्धमा उहाँले सबैमा लागू हुने एक सामान्य सत्य बताउनुभएको छ।
सांसारिक दृष्टिकोणले हेर्दा, जब कुनै श्रेष्ठ मानिने व्यक्ति, जसलाई मानिसहरूले ठूलो आदर गर्छन्, उसले अपमान बेहोर्छ, त्यो अपमान उसको लागि मृत्युभन्दा पनि भयानक र दुःखदायी हुन्छ। कारण यो हो कि मृत्युमा उसको आयु मात्र समाप्त भएको हुन्छ; उसले कुनै अपराध गरेको हुँदैन। तर अपमान बेहोर्दा उसैले धर्मको सीमाबाट, आफ्नो कर्तव्यबाट पतन भएको हुन्छ। सार यो हो कि यदि मानिसहरूमा श्रेष्ठ मानिने व्यक्तिले आफ्नो कर्तव्यबाट विचलित भयो भने, उसले भयानक बदनामी बेहोर्छ।
★🔗
