ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋ ରଥକୁ ଉଭୟ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଏଠାରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି ଏବଂ ଜାଣିପାରିବି ଯେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ କାହାସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ।

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋ ରଥକୁ ଉଭୟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧର ଅଭିଳାଷୀ ଏହି ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି ଏବଂ ଜାଣିପାରିବି ଯେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ କାହା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ। ଶବ୍ଦାର୍ଥ: सेनयोः - ସୈନ୍ୟବାହିନୀର, उभयोः - ଉଭୟଙ୍କର, मध्ये - ମଧ୍ୟରେ, रथम् - ରଥ, स्थापय - ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ, मे - ମୋର, अच्युत - ହେ ଅଚ୍ୟୁତ (ହେ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ କୃଷ୍ଣ), यावत् - ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, एतान् - ଏମାନଙ୍କୁ, निरीक्षे - ମୁଁ ଦେଖେ, अहम् - ମୁଁ, योद्धुकामान् - ଯୁଦ୍ଧକାମୀ, अवस्थितान् - ଦଣ୍ଡାୟମାନ, कैः - କାହା ସହିତ, मया - ମୋ ଦ୍ୱାରା, सह - ସହିତ, योद्धव्यम् - ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ, अस्मिन् - ଏହି, रणसमुद्यमे - ଯୁଦ୍ଧାରମ୍ଭ ସମୟରେ।

୧.୨୨. ବ୍ୟାଖ୍ୟା – 'ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋ ରଥକୁ ଉଭୟ ସେନାମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କର' – ଉଭୟ ସେନା ପରସ୍ପର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ । ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଦୂରତା ଥିଲା ଯେ ଗୋଟିଏ ସେନା ଅନ୍ୟ ସେନା ଉପରେ ଶରାଦି ପ୍ରୟୋଗ କରିପାରିବ । ସେହି ଦୁଇ ସେନାର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନଟି ଦୁଇ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଥିଲା: (୧) ସେନାଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ ପ୍ରସ୍ଥ ବ୍ୟାପୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟୁହ ରଚନା କରିଥିଲେ, ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ, ଏବଂ (୨) ଦୁଇ ସେନାର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରୁ କୌରବ ସେନା ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନା ସମାନ ଦୂରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ଅର୍ଜୁନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଏପରି ଏକ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନରେ ରଥ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ କହୁଛନ୍ତି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଉଭୟ ସେନାକୁ ସହଜରେ ଦର୍ଶନ କରିହେବ । 'ଉଭୟ ସେନାମଧ୍ୟେ' ବାକ୍ୟାଂଶଟି ଗୀତାରେ ତିନିଥର ଆସିଛି: ଏଠାରେ (୧.୨୧ରେ), ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଚବିଶତମ ଶ୍ଳୋକରେ, ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର ଦଶମ ଶ୍ଳୋକରେ । ଏହାର ତିନିଥର ଆଗମନର ମହତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ଯେ, ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଜୁନ ପରାକ୍ରମ ସହିତ ନିଜ ରଥକୁ ଉଭୟ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ରଖିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି (୧.୨୧) । ତା'ପରେ, ଭଗବାନ ରଥକୁ ଉଭୟ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରି ତାଙ୍କୁ କୁରୁସମୂହକୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ କହୁଛନ୍ତି (୧.୨୪) । ଏବଂ ଶେଷରେ, ଉଭୟ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଭଗବାନ ଶୋକାକୁଳ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଗୀତାର ମହାନ୍ ଉପଦେଶ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି (୨.୧୦) । ଏହିପରି, ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ପରାକ୍ରମ ଥିଲା; ତା'ପରେ, ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ଦେଖି ଆସକ୍ତି ହେତୁ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ବିରକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ଏବଂ ଶେଷରେ, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ଭଗବାନଙ୍କଠାରୁ ଗୀତାର ପରମ ଉପଦେଶ ପାଇ ତାଙ୍କର ମୋହ ଦୂର ହୋଇଥିଲା । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯେ, ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି ଏବଂ ଯେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅଛି, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ରହି ହିଁ ସେ ପ୍ରଚଳିତ ପରିସ୍ଥିତିର ସଦୁପଯୋଗ କରି, କାମନାହୀନ ହୋଇ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରେ । କାରଣ ଭଗବାନ ସବୁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସର୍ବଦା ସମାନ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ ରହିଛନ୍ତି । '...ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି... ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ୟମରେ' – ଉଭୟ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ରଥକୁ କେତେକାଳ ଠିଆ କରାଯିବା ଉଚିତ? ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ କହୁଛନ୍ତି, "ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ନପାରିବି, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କାମନାରେ କୌରବ ସେନାରେ ଠିଆ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କର ସେନାବଳ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଥକୁ ସେହିଠାରେ ଠିଆ କରିରଖ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ୟମରେ ମୋତେ କାହା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ? ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁମାନେ ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ? କେଉଁମାନେ କମ୍? ଏବଂ କେଉଁମାନେ ଅଧିକ? ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ।" ଏଠାରେ, 'ଯୁଦ୍ଧ କାମନାରେ' ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରି ଅର୍ଜୁନ କହୁଛନ୍ତି, "ଆମେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଛି । ତେଣୁ, ମୋତେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅ – କେଉଁ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ପୋଷଣ କରୁଛନ୍ତି?"