**3.16** O Partha, ten człowiek, który na tym świecie nie podąża za tak tradycyjnie ustanowionym cyklem stworzenia, ten, będąc tym, który rozkoszuje się zmysłowymi przyjemnościami, wiedzie życie grzeszne (aghāyuḥ) i przebywa na świecie na próżno.
**Komentarz:** Objaśnienie — „Partha” — Kończąc temat rozpoczęty od wersetu dziewiątego, Pan zwraca się tu do Ardżuny jako „Partha”, jakby mówiąc: Jesteś synem tej samej Prithy (Kunti), która, znosząc przez całe życie trudności, i tak wypełniała swój obowiązek. Dlatego nawet taki jak ty nie powinien zaniedbywać swojego obowiązku. Ta wojna, którą nazywasz strasznym czynem, nie jest dla ciebie strasznym czynem; jest raczej *jagją* (obowiązkiem). Wykonać ją, to działać zgodnie z cyklem stworzenia, a nie wykonać — to działać wbrew niemu. „Ten, który nie podąża za tym obracającym się kołem tutaj” — Tak jak wtedy, gdy nawet mała część koła rydwanu pęka, wstrząs odczuwają wszystkie części rydwanu, woźnica i jeździec na nim siedzący, podobnie człowiek, który nie działa zgodnie z cyklem stworzenia opisanym w wersetach czternastym i piętnastym, stwarza przeszkodę w funkcjonowaniu zbiorowego stworzenia. Świat i jednostka nie są dwoma oddzielnymi (obcymi) bytami. Tak jak istnieje intymna relacja między ciałem a jego członkami, i między członkami a ciałem, tak też istnieje intymna relacja między światem a jednostką, i między jednostką a światem. Gdy jednostka, wyrzekając się pragnienia, przywiązania, poczucia posiadania i egoizmu, wypełnia swój obowiązek, wtedy automatycznie szczęście dociera do całego stworzenia. „Indriyārāmaḥ” — Człowiek, który przepełniony pragnieniem, przywiązaniem, poczuciem posiadania itp., rozkoszuje się przyjemnościami poprzez zmysły, jest tu opisany jako ten, który rozkoszuje się przyjemnościami. Taki człowiek jest niższy od zwierzęcia, ponieważ zwierzę nie popełnia nowych grzechów; raczej doświadcza owoców grzechów popełnionych wcześniej i zmierza ku czystości. Lecz człowiek oddany zmysłom, popełniając wciąż na nowo grzechy, zmierza ku degradacji i, jednocześnie, stwarzając przeszkodę w cyklu stworzenia, powoduje smutek całego stworzenia. „Aghāyuḥ” — Długość życia, samo życie człowieka, który nie działa zgodnie z cyklem stworzenia, jest jedynie grzeszne. Powodem jest to, że człowiek, który rozkoszuje się intelektem nastawionym na używanie zmysłów, nie może uniknąć grzechu, którym jest przemoc. Przez samolubnego, aroganckiego człowieka żądnego używania i gromadzenia, krzywda spotyka innych; dlatego życie takiego człowieka staje się grzeszne. Goswami Śri Tulsidasji mówi:
*Ten, kto jest wrogi wobec innych, pożąda cudzych żon, cudzego bogactwa i obmawia innych — tacy ludzie, niżsi od ludzi, noszą ciało zrobione z grzechu.*
„Żyje na próżno, o Partha” — Ganiąc lub upominając w wyrafinowany sposób człowieka, który nie wypełnia swego obowiązku, Pan mówi, że taki człowiek żyje na świecie na próżno, co znaczy, że lepiej by było, gdyby umarł. Implikacją jest, że jeśli nie wypełnia on swojego obowiązku i nie przynosi szczęścia stworzeniu, to przynajmniej nie powinien powodować smutku. Tak jak kiedy mieszkańcy Ajodhji przybyli do Ćitrakuty podczas wygnania Pana Śri Ramy, ludzie plemienni, tacy jak Kolowie, Kiratowie, Bhilowie itp., powiedzieli do nich: „Fakt, że nie kradniemy waszych ubrań i naczyń, jest naszą bardzo wielką służbą”. Podobnie, dla człowieka, który nie wypełnia swego obowiązku, jeśli przynajmniej nie stwarza on przeszkody w cyklu stworzenia, to już jest jego służbą.
Dla człowieka, który nie działa zgodnie z cyklem stworzenia, Pan najpierw powiedział „stenah eva saḥ” (3.12) — jest on zaprawdę złodziejem, i „bhuñjate te tv agham” (3.13) — oni zaprawdę spożywają grzech, a teraz w tym wersecie, mówiąc „aghāyur indriyārāmaḥ” — jest on o grzesznym życiu i oddany zmysłom — ogłasza nawet jego życie za daremne. Goswami Tulsidasji Maharaj również powiedział:
*Jak ogień w żarze, gniew w bawole, grzech w niegodziwcu, bogactwo w skąpcu, i pożytek dla wszystkich w słońcu — tak dobrze śpi się w Kumbhakarnie.*
**Związek:** W poprzednim wersecie zganiono człowieka, który nie wypełnia swego obowiązku, aby przeciąć swój związek ze światem. Lecz teraz, Pan opisuje w następnych dwóch wersetach stan tego wielkiego człowieka, który, wypełniwszy swój obowiązek, przeciął swój związek ze światem.
★🔗
