**3.14-3.15:** Viumbe vyote hutokana na chakula. Chakula hutokana na mvua. Mvua hutokana na yajna (dhabihu/kazi ya wajibu). Yajna hutimia kupitia vitendo vilivyopangwa. Jua kwamba vitendo hutokana na Veda, na Veda zimetokea kwa Brahman Asiyeharibika. Kwa hivyo, huyo Bwana Mkuu anayejaa kila mahali amekaa milele katika yajna (kitendo kilicho na wajibu).
**Ufafanuzi:**
**3.14:** 'Annamad bhavanti bhutani' – Kile kinacholiwa ili kuendeleza nguvu za uhai kinaitwa 'anna' (chakula). Hapa, 'anna' inamaanisha chakula chochote kinachofaa kwa kiumbe fulani, ambacho kuliwa kwake husababisha uumbaji, utunzaji, na ustawishaji wa mwili wake. Kwa mfano, mchanga huishi kwa kula udongo; kwa hivyo, udongo ndio 'anna' yake. Aina nne za viumbe – wale waliozaliwa kwa njia ya uzazi (binadamu, wanyama, n.k.), kutokana na mimea (miti, n.k.), kutokana na mayai (ndege, nyoka, sisimizi, n.k.), na kutokana na unyevu (chawa, n.k.) – wote hutokana na chakula na, baada ya kutokea, wanaendelea kuishi kwa chakula.
'Parjanyad annasambhavah' – Vitu vyote vinavyoweza kuliwa hutokana na maji. Nyasi, nafaka, n.k., bila shaka hutokana na maji; hata uzalishaji wa udongo unasababishwa na maji. Vifaa vyote vya kutunza mwili – chakula, maji, mavazi, makazi, n.k. – vina uhusiano wa moja kwa moja au wa njia moja na maji, na msingi wa maji ni mvua.
'Yajnad bhavati parjanyah' – Neno 'yajna' kimsingi linamaanisha kitendo cha kutoa sadaka. Hata hivyo, kulingana na kanuni za Gita na muktadha wa sasa wa Karmayoga, neno 'yajna' hapa linawakilisha vitendo vyote vilivyo na wajibu. Yajna ina sifa hasa ya kujitolea. Kutoa sadaka kunahusisha kujitolea nafaka, siagi n.k.; kutoa sadaka kunahusisha kujitolea mali; kufanya mabidii kunahusisha kujitolea raha zako mwenyewe; kufanya kazi za wajibu kunahusisha kujitolea maslahi yako binafsi, starehe, n.k. Kwa hivyo, neno 'yajna' linawakilisha vitendo vyote vilivyoagizwa na maandiko matakatifu kama yajna (dhabihu ya moto), sadaka, mabidii, n.k.
Brihadaranyaka Upanishad inasimulia hadithi. Prajapati Brahma aliwaumba deva (viumbe vya mbinguni), binadamu, na asura (viumbe vya kishetani) na akawafundisha silabi 'da'. Kwa sababu ya wingi wa anasa zao, deva walielewa 'da' kuwa na maana ya 'damyata' (jizuie). Kwa sababu ya mwelekeo wao mkubwa wa kukusanya, binadamu walielewa 'da' kuwa na maana ya 'datta' (toa). Kwa sababu ya mwelekeo wao mkubwa wa ukatili (kumsumbua mwingine), asura walielewa 'da' kuwa na maana ya 'dayadhvam' (kuwa na huruma). Kwa hivyo, kiini cha mafundisho yaliyopewa wote watatu – deva, binadamu, na asura – ni kutenda kwa maslahi ya wengine. Hata leo, mawingu yanayonguruma 'da da' wakati wa msimu wa mvua yanakumbusha mafundisho ya Brahma (jizuie, toa, kuwa na huruma) katika mfumo wa vitendo vilivyo na wajibu.
Je, kutekeleza wajibu wako kunasababishaje mvua? Athari ya asili ya mwenendo wa mtu kwa wengine ni kubwa kuliko ile ya maneno tu – 'Chochote mtu mkuu anachofanya, ndivyo watu wengine wanavyofanya' (Gita 3.21). Ikiwa binadamu watatekeleza majukumu yao mtawalia, itaathiri hata deva, ambao kisha watafanya wajibu wao wa kusababisha mvua. (Gita 3.11). Kuna hadithi juu ya mada hii. Wavulana wanne wakulima waliona kwamba mwezi wa Ashadha umefika lakini hakukuwa na mvua. Walifikiri, "Wakati wa kulima umefika. Hata kama hakuna mvua, tufanye wajibu wetu kwa wakati." Wakiwa na mawazo hayo, walienda shambani na kuanza kulima. Tausi ziliwaona wakilima na kujiuliza, "Mambo yamekuwaje? Bado haijanyesha, kwa nini wanalima?" Walipojua kwamba wavulana walikuwa wakitekeleza wajibu wao, walifikiri, "Kwa nini tusichelewe kutekeleza wajibu wetu?" Wakiwa na mawazo hayo, tausi zilianza kupiga kelele. Kuskia kelele za tausi, mawingu yakafikiri, "Tausi zinaliaje leo bila kusikia ngurumo zetu?" Baada ya kujua jambo zima, yakafikiri, "Kwa nini tupotee kutoka kwa wajibu wetu?" na yalianza pia kunguruma. Kuskia mawingu yakinguruma, Indra akafikiri, "Kinachotokea nini?" Alipojua kwamba yalikuwa yanatekeleza wajibu, akafikiri, "Kwa nini nichelewe kutekeleza wajibu wangu?" Akiwa na mawazo hayo, Indra aliamuru mawingu yanyeshe.
'Yajnah karmasamudbhavah' – Vitendo vyote vilivyopangwa vya kidunia na vya kimaandiko vinavyofanywa kwa mtazamo usio na tamaa vinaitwa 'yajna'. Kwa brahmachari (mwanafunzi mwenye ushujaa), kutekeleza Agnihotra ni yajna. Vile vile, kwa wanawake, kupika ni yajna. Mtaalamu wa Ayurveda, akifanya huduma ya matibabu kwa maslahi ya watu pekee, hiyo ni yajna kwake. Vivyo hivyo, mwanafunzi anaweza kuzingatia masomo yake na mfanyabiashara biashara yake (ikiwa inafanywa kwa mtazamo usio na tamaa kwa maslahi ya wengine pekee) kuwa 'yajna'. Kwa hivyo, vitendo vyote vilivyopangwa na maandiko matakatifu vilivyo na wajibu vinavyofanywa kwa mtazamo usio na tamaa, kwa kuzingatia mipaka ya varna, ashrama, mahali, na wakati, huwa na asili ya yajna. Aina yoyote ya yajna lazima hutokana na kitendo.
Hata sumu kama aconite na nux vomica, zinaposafishwa na kutumiwa kama dawa na waganga, huwa kama manna na hutumika kutibu magonwa makubwa. Vivyo hivyo, tamaa, uchoyo, ushirikina, upendeleo, ukosefu wa usawa, maslahi binafsi, kiburi, n.k. – haya yote ni kama sumu katika vitendo. Wakati huu upande wa kisumu wa vitendo unapondolewa, vitendo hivyo huwa kama manna na hutumika kuondoa ugonjwa mkubwa wa kuzaliwa na kufa. Vitendo kama manna kama hivyo ndivyo huitwa 'yajna'.
'Karma brahmodbhavam viddhi' – Veda zinapanga njia ya kutekeleza vitendo vilivyo na wajibu (Gita 4.32). Kwa kuwa ujuzi wa njia ya kutekeleza vitendo vilivyo na wajibu unamjia mwanadamu kutoka kwa Veda, vitendo vinasemekana kutokana na Veda. Neno 'Veda' hapa linaeleweka kujumuisha Rigveda, Yajurveda, Samaveda, na Atharvaveda, pamoja na Smritis, Puranas, Itihasas (Ramayana, Mahabharata), na maneno ya uzoefu ya waacharya wa mila mbalimbali – maandiko yote yanayolingana na Veda.
'Brahmaksharasamudbhavam' – Hapa, neno 'Brahman' linamaanisha Veda. Veda zimetokea kwa Bwana Mkuu, ambaye ni Uwepo-Ufahamu-Furaha Kamili (Gita 17.23). Kwa hivyo, Bwana Mkuu ndio chanzo cha vyote.
Kutoka kwa Bwana Mkuu, Veda hutokea. Veda zinapanga njia ya kutekeleza majukumu. Wanadamu huyatekeleza majukumu hayo kulingana na njia iliyopangwa. Kutokana na utekelezaji wa vitendo vilivyo na wajibu, yajna hutokea; kutoka kwa yajna, mvua hutokea; kutoka kwa mvua, chakula hutengenezwa; kutoka kwa chakula, viumbe hutokea; na miongoni mwa viumbe hao, wanadamu hufanya yajna kupitia utekelezaji wa vitendo vilivyo na wajibu. Kwa njia hii, mzunguko huu wa uumbaji unaendelea.
'Tasmatsarvagatam brahma nityam yajne pratishthitam' – Hapa, neno 'Brahman' linamaanisha Asiyeharibika (Bwana Mkuu Mwenye Sifa Asiye na Umbo). Kwa hivyo, ndiye Bwana Mkuu anayejaa kila mahali, sio Veda.
Ingawa anajaa kila mahali, Bwana Mkuu daima anapatikana hasa katika 'yajna' (kitendo kilicho na wajibu). Maana yake ni kwamba popote kitendo kilicho na wajibu kinapofanywa kwa mtazamo usio na tamaa, hapo ndipo Bwana Mkuu anakaa. Kwa hivyo, wanadamu wanaotamani kumtambua Mungu wanaweza kumfikia kwa urahisi kupitia vitendo vyao vilivyo na wajibu – 'Kwa kumwabudu kupitia wajibu wake mwenyewe, mtu hufikia ukamilifu' (Gita 18.46).
**Shaka:** Ikiwa Bwana Mkuu anajaa kila mahali, kwa nini anasemekana kukaa milele katika yajna tu? Je, hakukai milele mahali pengine?
**Ufumbuzi:** Bwana Mkuu hakika yuko sawasawa na milele kila mahali. Yeye si asiye wa milele wala aliye na mipaka. Ndio maana hapa anaitwa 'anayejaa kila mahali'. Kusema anakaa milele katika yajna kunamaanisha kwamba yajna ndio mahali pa kumfika. Ingawa maji yapo kila mahali chini ya ardhi, yanapatikana tu kutoka kwa visima, n.k., sio kila mahali. Ingawa maji yamo kwenye bomba yote, yanapatikana tu pale ambapo kuna bomba la maji au ufunguzi. Vivyo hivyo, ingawa anajaa kila mahali, Bwana Mkuu anapatikana tu kupitia yajna.
Kutenda vitendo kwa ajili yako mwenyewe na kujitambulisha na vitu visivyo na uhai (mwili, n.k.) huunda kikwazo katika kumfikia Bwana Mkuu anayejaa kila mahali. Kwa kutekeleza wajibu wako kwa mtazamo usio na tamaa kwa maslahi ya wengine pekee, kikwazo hiki kinaondolewa, na Bwana Mkuu aliye patikana milele anajisikia kwa hiari. Hii ndio sababu Bwana, akitumia hoja nyingi, anasisitiza hasa utekelezaji wa wajibu kwa Arjuna, ambaye alitaka kuiacha wajibu wake.
**Muungo:** Kulingana na mzunguko wa uumbaji, wajibu wa kutenda ipasavyo, yaani, kutekeleza wajibu wake, uko juu ya wanadamu pekee. Kwa hivyo, Bwana, katika aya zinazofuata, anawaonya wanadamu wasiotekeleza wajibu wao.
★🔗
