3.15. Ufafanuzi – "Viumbe vyote hutokana na chakula" – Kile kinacholiwa ili kudumisha nguvu za uhai kinaitwa 'chakula'. Kila kitu kinachofaa kuwa lishe kwa kiumbe fulani, ambacho kwa kukinywa mwili wake hutokezwa, kudumishwa, na kunawiriwa, kinatajwa hapa kwa neno 'chakula'. Kwa mfano, mnyoo huishi kwa kula udongo; hivyo, udongo wenyewe ndio chakula chake. Makundi manne ya viumbe – wale waliozaliwa kwa njia ya uzazi (binadamu, wanyama, n.k.), wale waliozaliwa kutokana na mimea (miti, n.k.), wale waliozaliwa kutokana na mayai (ndege, nyoka, sisimizi, n.k.), na wale waliozaliwa kutokana na unyevunyevu (chawa, n.k.) – wote hutoka kwenye chakula pekee na, baada ya kutokea, wanaendelea kuishi kwa chakula.
"Chakula hutokana na mvua" – Uzalishaji wa vitu vyote vinavyoweza kuliwa unatokana na maji. Nyasi, mimea, nafaka, n.k., bila shaka hutoka kwenye maji; hata umbile la udongo lina maji kama sababu yake. Vifaa vyote vya kudumisha mwili – chakula, maji, mavazi, makazi, n.k. – vimeunganishwa, kwa njia kubwa au nyepesi, na maji, na msingi wa maji ni mvua.
"Mvua hutokana na dhabihu" – Neno 'Yajna' kimsingi linamaanisha kitendo cha kutoa sadaka. Hata hivyo, kulingana na kanuni za Gita na muktadha wa sasa wa Karmayoga, hapa neno 'Yajna' linawakilisha majukumu yote ya lazima. Dhabihu ina sifa hasa kwa kujinyima. Katika kutoa sadaka, kuna kujinyima kwa chakula, siagi ya samli, n.k.; katika hisani, kuna kujinyima kwa mali; katika kujitii, kuna kujinyima kwa raha na starehe ya mtu mwenyewe; katika kutekeleza majukumu ya lazima, kuna kujinyima kwa masilahi binafsi, faraja, n.k. Kwa hivyo, neno 'Yajna' linawakilisha vitendo vyote vilivyoagizwa na maandiko matakatifu kama dhabihu (havan), hisani, kujitii, n.k.
Brihadaranyaka Upanishad inasimulia hadithi. Baada ya kuumba watatu – miungu, binadamu, na mashetani – Prajapati Brahma aliwaagiza kwa silabi 'da'. Kwa sababu miungu ilikuwa na wingi wa vitu vya starehe, walielewa 'da' kumaanisha 'jizuieni' (damyata). Kwa sababu binadamu wana mwelekeo mkubwa wa kukusanya, walielewa 'da' kumaanisha 'toeni' (datta). Kwa sababu mashetani wana mwelekeo mkubwa kwa ukatili (kumsumbua mwingine), walielewa 'da' kumaanisha 'kuweni huruma' (dayadhvam). Hivyo, kiini cha mafundisho yaliyopewa watatu wote – miungu, binadamu, na mashetani – ni kutenda kwa maslahi ya wengine. Wakati mawingu yanapovuma 'da da' wakati wa msimu wa mvua, hata leo yanawakumbusha mafundisho ya Brahma (jizuieni, toeni, kuweni huruma) kwa njia ya kutekeleza majukumu yao.
Je, kutekeleza majukumu kunasababishaje mvua? Athari ya asili ya mwenendo wa mtu kwa wengine ni kubwa kuliko ile ya maneno tu – "Tendo lolote ambalo mtu mkuu hufanya, watu wa kawaida hulifuata" (Gita 3.21). Ikiwa binadamu watatekeleza majukumu yao, itathiri pia miungu, ambao kisha nayo itatekeleza wajibu wake wa kusababisha mvua (Gita 3.11). Kuna hadithi kuhusu jambo hili. Kulikuwa na wavulana wanne wakulima. Mwezi wa Ashadha ulipofika lakini hakukuwa na mvua, walifikiri kwamba wakati wa kulima umefika; hata kama hakuna mvua, bado wanapaswa kutekeleza wajibu wao kwa wakati. Wakiwa na mawazo hayo, walienda shambani na kuanza kulima. Tausi ziliwaona wakilima na kujiuliza ni nini kinachoendelea? Bado haijanyesha, kwa nini wanalima? Walipojua kwamba wavulana wanatekeleza wajibu wao, walifikiri, kwa nini sisi tusichelewe kutekeleza wajibu wetu? Wakiwa na mawazo hayo, tausi pia zilianza kupiga mayowe. Kusikia mayowe ya tausi, mawingu yakajiuliza, tausi zinapigaje mayowe bila kusikia ngurumo zetu? Baada ya kujua jambo zima, yakafikiri, kwa nini sisi tupotee kutoka kwa wajibu wetu? Nayo yalianza kupiga ngurumo. Kusikia ngurumo za mawingu, Indra akajiuliza ni nini kinachoendelea. Alipojua kwamba wanatekeleza wajibu wao, akafikiri, kwa nini mimi nichelewe kutekeleza wajibu wangu? Akiwa na mawazo hayo, Indra akaamuru mawingu kunyesha.
"Yajna hutokana na kitendo kilichoagizwa" – Vitendo vyote vilivyoagizwa na maandiko matakatifu, vya kidunia na vya Veda, vinavyofanywa kwa mtazamo usio na tamaa, vinaitwa Yajna. Kwa brahmachari, kutekeleza Agnihotra ni 'Yajna'. Vivyo hivyo, kwa wanawake, kupika ni 'Yajna'. Mtaalamu wa Ayurveda, akifanya huduma ya matibabu kwa maslahi ya watu pekee, hiyo ni 'Yajna' kwake. Kwa njia ile ile, mwanafunzi anaweza kuzingatia masomo yake na mfanyabiashara biashara yake (ikiwa inafanywa kwa mtazamo usio na tamaa kwa maslahi ya wengine pekee) kuwa 'Yajna'. Hivyo, majukumu yote yaliyoagizwa na maandiko matakatifu yanayotekelezwa kwa mtazamo usio na tamaa, kwa kuzingatia mipaka ya varna, ashrama, mahali, na wakati, huwa na asili ya 'Yajna'. Aina yoyote ya Yajna lazima hutokana na kitendo.
Hata sumu kama aconite na marking nut, zinaposafishwa na kutumiwa kama dawa na waganga, huwa kama manna na hutumika kuponya magonwa makubwa. Vivyo hivyo, tamaa, shauku, uchoyo, upendeleo, ukosefu wa usawa, ubinafsi, kiburi, n.k. – haya yote ni kama sumu katika vitendo. Wakati huu upande wa sumu wa vitendo unapondolewa, vitendo hivyo huwa kama manna na hutumika kuondoa ugonjwa mkubwa wa kuzaliwa na kufa. Vitendo kama manna kama hivyo ndivyo huitwa 'Yajna'.
"Jua kwamba kitendo hutokana na Veda" – Veda huagiza njia ya kutekeleza majukumu (Gita 4.32). Kwa kuwa ujuzi wa njia ya kutekeleza majukumu kwa binadamu unatoka kwenye Veda, vitendo vinasemwa kutokana na Veda. Neno 'Veda' linapaswa kueleweka kujumuisha Rigveda, Yajurveda, Samaveda, na Atharvaveda, pamoja na Smritis, Puranas, Itihasas (Ramayana, Mahabharata), na mafundisho ya uzoefu ya waacharya wa mila mbalimbali – maandiko yote yanayolingana na Veda.
"Veda hutokana na Brahman Isiyoharibika" – Hapa neno 'Brahman' linamaanisha Veda. Veda zimetokea kutoka kwa Mkuu Mwenyezi, ambaye ni Uwepo-Ufahamu-Baraka Kamili (Gita 17.23). Hivyo, Bwana Mkuu ndio chanzo cha vyote.
Kutoka kwa Bwana Mkuu, Veda hutokea. Veda huagiza njia ya kutekeleza majukumu. Binadamu hutekeleza majukumu hayo kulingana na njia iliyoagizwa. Kutokana na utekelezaji wa majukumu hutokea Yajna, na kutoka kwa Yajna huja mvua. Kutoka kwa mvua huja chakula, kutoka kwa chakula huja viumbe, na kutoka kati ya viumbe hao, binadamu hufanya Yajna kupitia utekelezaji wa majukumu. Kwa njia hii, mzunguko huu wa uumbaji unaendelea.
"Kwa hivyo, Brahman inayojaa kila mahali imewekwa milele katika Yajna" – Hapa neno 'Brahman' linamaanisha Isiyoharibika (Bwana Mkuu mwenye umbo na asiye na umbo). Kwa hivyo, ni Bwana Mkuu anayejaa kila mahali, sio Veda.
Ingawa anajaa kila mahali, Bwana Mkuu daima anapatikana hasa katika 'Yajna' (kitendo chenye wajibu). Maana yake ni kwamba popote pale wajibu unapotekelezwa kwa mtazamo usio na tamaa, hapo ndipo Bwana Mkuu anaishi. Kwa hivyo, binadamu wanaotamani kumfikia Bwana Mkuu wanaweza kumfikia kwa urahisi kupitia majukumu yao – "Kwa kumuabudu kupitia wajibu wake mwenyewe, mtu hufikia ukamilifu" (Gita 18.46).
Shaka – Ikiwa Bwana Mkuu anajaa kila mahali, kwa nini anasemwa kuwa amewekwa milele katika Yajna tu? Je, haaweki milele mahali pengine?
Uamuzi – Bwana Mkuu hakika yupo sawasawa na milele kila mahali. Yeye si asiye wa milele wala aliye na mipaka. Ndio maana hapa anaitwa 'anayejaa kila mahali'. Kusema 'amewekwa milele katika Yajna' kunamaanisha kuwa Yajna ndio njia ya kumfika. Hata kama maji yapo kila mahali ardhini, yanapatikana tu kutoka kwenye visima, n.k., si kila mahali. Hata kama maji yamo kwenye bomba lote, yanapatikana tu pale ambapo kuna mtambo au ufunguzi. Vivyo hivyo, ingawa anajaa kila mahali, Bwana Mkuu anapatikana tu kupitia Yajna.
Kutekeleza vitendo kwa maslahi ya mtu mwenyewe na kujitambulisha na vitu visivyo na uhai (mwili, n.k.) huunda kikwazo katika kumfikia Bwana Mkuu anayejaa kila mahali. Kwa kutekeleza wajibu wako kwa mtazamo usio na tamaa kwa maslahi ya wengine pekee, kikwazo hiki kinaondolewa, na Bwana Mkuu anayepatikana milele hutambuliwa kwa hiari. Hii ndio sababu Bwana, kwa hoja nyingi, anasisitiza sana utekelezaji wa wajibu kwa Arjuna, ambaye alitaka kuacha wajibu wake.
Uunganisho – Kulingana na mzunguko wa uumbaji, wajibu wa kutenda ipasavyo, yaani kutekeleza wajibu wake, uko kwa binadamu pekee. Kwa hivyo, Bwana, katika aya zinazofuata, anamsema mbaya binadamu anayeshindwa kutekeleza wajibu wake.
★🔗