**3.25 – 3.26:** Ewe Arjuna, mzao wa ukoo wa Bharata! Kama vile wasiojua, waliovikwa na shauku, wanavyofanya majukumu yao, ndivyo mwenye hekima, asiye na shauku, anavyopaswa kufanya matendo, akiwa na nia ya ustawi wa ulimwengu. Mwenye mwangaza wa haki asizidishe mkanganyiko katika akili za watu wasiojua waliovikwa na matendo; badala yake, yeye mwenyewe afanye matendo yote kwa ukamilifu na kuwaamshe wafanye vivyo hivyo.
**3.25. Ufafanuzi:** "saktāḥ karmaṇyavidvāṁso yathā kurvanti bhārata" – Maneno "saktāḥ avidvāṁsaḥ" (waliovikwa, wasiojua) hapa yanarejelea wale watu ambao wana imani kamili katika maandiko matakatifu, mbinu za maandiko, na matendo mema yaliyopendekezwa na maandiko, na wana hakika kamili kwamba matunda ya matendo yaliyoamriwa na maandiko yanapatikana bila shaka. Wao si wenye kuyajua Maadili ya Kweli wala si waovu; hata hivyo, wamevikwa na matendo, anasa, na vitu. Ingawa ni wenye kuyajua maandiko, watu kama hao huitwa wasiojua (avidvān) kwa sababu tu ya matamanio yao. Watu hao wamejifunza maandiko, lakini si wenye kuyajua Maadili ya Kweli. Wanafanya matendo kwa ajili yao wenyewe tu, kwa hivyo huitwa wasiojua.
Watu hao wasiojua wanafanya matendo kwa uangalifu na bidii, bila uzembe wala uvivu, wakifuata utaratibu kamili na sehemu zake zote; kwa sababu wana imani kwamba upungufu wowote katika kutekeleza matendo utasababisha upungufu katika matunda yake. Kuchukua namna yao ya kutekeleza matendo kama kielelezo, Bwana humhimiza mtu mwenye hekima asiye na shauku kabisa afanye matendo kwa ustawi wa ulimwengu kwa namna ile ile.
"kuryād vidvāṁs tathāsaktaś cikīrṣur lokasaṅgraham" – Maneno "asaktaḥ, vidvān" (asiye na shauku, mwenye hekima) hapa yanarejelea ile roho kubwa yenye mwangaza ambamo hakuna kabisa matamanio, umiliki, shauku, tamaa, upendeleo, ubinafsi, n.k., na ambaye hana hata shauku ndogo kwa mwili na vitu vingine (angalia maelezo uk. 158). Kile kilichofafanuliwa katika mstari wa ishirini na moja, baada ya kutajwa "lokasaṅgraham evāpi sampaśyan" katika mstari wa ishirini, kinatolewa hapa kwa maneno "lokasaṅgrahaṁ cikīrṣuḥ". Tabia yote ya mtu bora (yule mwenye hekima asiye na shauku) ni kwa ajili ya dhabihu na kudumisha haki kiasili. Kama vile mtu anayetamani anaporidhika na anasa, mtu aliyeghafilika katika familia yake, na mtu mlafi katika mali, vivyo hivyo, mtu bora anapata furaha katika ustawi wa viumbe wote. Katika moyo wake, hakuna hata wazo la, "Mimi nafanya mema kwa ajili ya ulimwengu"; badala yake, kupitia kwake, ustawi wa ulimwengu hutokea kwa hiari na kiasili. Kwa sababu ya kukatwa kabisa kwa uhusiano na vitu vyote vya kimwili, mwili, hisi, akili, n.k., ambavyo vinasemwa kuwa vya yule mjuzi, roho kubwa, pia vimejumuishwa ndani ya maana ya neno "loka" katika neno "lokasaṅgraha". Kwa wengine, roho kubwa zenye mwangaza kama hizo zinaonekana kuwa na matamanio ya ustawi wa ulimwengu, lakini kwa kweli, hazina matamanio hata kwa ustawi wa ulimwengu. Sababu ni kwamba hazifikiri hata kidogo, mwili, hisi, akili, vitu, cheo, mamlaka, mali, uwezo, nguvu, n.k., zilizopatikana kutoka kwa ulimwengu kuwa zao wenyewe au kwa ajili yao wenyewe, hata katika hali ya mtafutaji; badala yake, huziona kuwa za ulimwengu na kwa ajili ya huduma ya ulimwengu, ambayo ndiyo kweli. Kwa sababu mtiririko huo unaendelea, hata katika hali ya ukamilifu, mwili na vitu vingine vinavyosemwa kuwa vyake vinaendelea kuhudumia ulimwengu kwa hiari na kiasili, bila aina yoyote ya matamanio.
Katika mstari huu, maneno "yathā" na "tathā" yanatumika kwa maana ya namna ya kutekeleza kitendo. Maana ni kwamba kama vile watu wasiojua (waliovikwa na matamanio) wanavyofanya matendo kwa uangalifu na bidii kwa ajili ya malengo yao ya ubinafsi, ndivyo mwenye hekima anavyopaswa kufanya matendo kwa ajili ya ustawi wa ulimwengu, yaani, kwa wema wa wengine. Mwenye hekima anapaswa kuendelea kufanya majukumu yote ya kidunia na ya Veda kwa hisia ya ustawi kwa viumbe wote. Mtu anapotekeleza wajibu kwa hisia, "Je, wote wapateje kuwa na furaha?", hisia njema hujitokeza kiasili ulimwenguni.
Mtu asiyejua hutekeleza wajibu kwa uangalifu na bidii, akifuata utaratibu, kwa ajili ya kupata tunda, lakini mwenye hekima hana shauku kwa tunda na kwake hakuna wajibu. Kwa hivyo, inawezekana kwake kupuuza kitendo. Kwa hiyo, Bwana anamfundisha mwenye hekima pia afanye kwa namna ile ile kama mtu asiyejua (aliyevikwa na matamanio) kuhusu utekelezaji wa kitendo.
Katika mstari wa ishirini na moja, mwenye hekima alionyeshwa kama "kielelezo", lakini hapa anaonyeshwa kama "mfuatizi". Maana ni kwamba iwe mwenye hekima ni kielelezo au mfuatizi, kupitia kwake ustawi wa ulimwengu hutokea kwa hiari. Kama vile Bwana Shri Rama anavyowapa mafundisho watu na pia kwenda msituni kwa utiifu kwa amri ya baba yake. Katika hali zote mbili, ustawi wa ulimwengu unatimizwa kupitia kwake; kwa sababu hakuwa na nia ya kibinafsi katika kufanya au kutofanya matendo.
Mwenye hekima, asiye na shauku, anapotekeleza wajibu, basi matendo yake yanaathiri kiasili mioyo ya watu wenye akili zilizovikwa, iwe wale watu wanamuona moja kwa moja kwamba "roho hii kubwa inafanya kitendo bila matamanio" au la. Ni kanuni kwamba hisia za mtu zisizo na matamanio huathiri wengine kiasili. Kwa hivyo, hisia na tabia ya mwenye hekima asiye na shauku huathiri sio tu watu, bali pia wanyama, ndege, n.k.
Jambo maalum: Mtu anapofanya matendo yaliyopendekezwa kwa hisia isiyo na matamanio, mzunguko wake wa kuzaliwa na kufa hauwezi kukoma. Anapofanya matendo kwa ajili yake mwenyewe, hafikii ukamilifu, yaani, "kufanya" kwake hakumaliziki. Sababu ni kwamba Nafs (Roho) ni ya milele, wakati kitendo na tunda lake ni vya kuharibika. Kwa hivyo, ni muhimu sana kwa kila mtu kutekeleza wajibu bila ubinafsi (si kwa ajili yake mwenyewe bali kwa ajili ya wema wa wengine tu).
Kwa sababu ya kuziona vitu vya kidunia kuwa vya thamani, mazoezi ya Karma Yoga (kutekeleza wajibu kwa hisia isiyo na matamanio) yanaonekana kuwa magumu. Tukikubali kwamba tunapaswa kufanya matendo yote bila kutaka chochote kutoka kwa wengine, kwa ajili tu ya ustawi wa wengine, basi mazoezi ya Karma Yoga yanakuwa rahisi kutoka leo hiyo hiyo.
Kwa kweli, ukuu haupo katika kitu, bali katika tabia (matumizi yake). Ukuu wa tabia ni tu wakati hakuna hisia ya ukuu wa kitu moyoni. Hakuna kitu cha kibinafsi; ni cha kibinafsi kwa matumizi tu. Kukiona kitu kuwa cha kibinafsi hufanya kuachana kwake kwa ajili ya wema wa wengine kuonekana kuwa kugumu. Hakuna kitu au kitendo kinachofunga; ni shauku ndani yao ndiyo inayofunga.
Kupitia watu wenye hekima pia, matendo yote yanafanywa kwa ajili ya ustawi wa ulimwengu. Hata hivyo, hata hivyo, kiburi cha, "Mimi nafanya mema kwa ajili ya ulimwengu," hakibaki ndani yao. Sababu ni kwamba mwili, hisi, akili, ujuzi, uwezo, cheo, n.k., yote ni mali ya ulimwengu na yamepatikana kutoka kwa ulimwengu. Kutumia vifaa vilivyopatikana kutoka kwa ulimwengu katika huduma ya ulimwengu pekee ndiyo uaminifu. Vifaa hivyo vinapaswa kutolewa kwa ulimwengu kwa uaminifu mkubwa na uadilifu. Kutoa huku si kazi kubwa. Kama vile mtu angeweka pesa kwetu kama amana na kuziomba baada ya muda, tukamrudishia pesa zake, tumefanya kazi gani kubwa? Hakika, wajibu wetu ulikoma; tukawa huru kwa deni. Vivyo hivyo, kwa kutoa vitu vya ulimwengu kwa ulimwengu, wajibu wetu unaisha; tunawa huru kwa deni—tunawa huru milele kutoka kwa vifungo vya kuzaliwa na kufa. Kwa hivyo, kwa kutumia vitu vya kidunia katika huduma ya ulimwengu, mtu hafanyi sadaka au thawabu; badala yake, anajikomboa mwenyewe kutoka kwa kujikuta na vitu hivyo.
"na buddhibhedaṁ janayed..." – Mwenye hekima asiye na shauku aliyefafanuliwa katika mstari wa ishirini na tano kwa maneno "asaktaḥ vidvān" anarejelewa hapa kwa maneno "yuktaḥ, vidvān". Roho kubwa yenye mwangaza ambayo moyo wake una usawa wa kiasili na wa hiari, hali yake haitikisiki, hisi zake zote zimeongolewa kikamilifu, na ambaye udongo, jiwe na dhahabu ni sawa kwake, mtu kama huyo anaitwa "yuktaḥ vidvān" (Gita 6.8).
Wale watu wasiojua waliovikwa na matendo mema yaliyoamriwa na maandiko, waliyofafanuliwa katika mstari uliotangulia (wa ishirini na tano) kwa maneno "saktāḥ avidvāṁsaḥ", wanarejelewa hapa kwa maneno "karmasaṅginām ajñānam". Kwa sababu wanafanya matendo yaliyoamriwa na maandiko kwa ajili yao wenyewe (kwa ajili ya kupata furaha, anasa, heshima, sifa, n.k.), watu hawa huitwa waliovikwa na kitendo na wasiojua.
Wajibu mkubwa uko juu ya mtu bora kwa sababu wengine wanamfuata kiasili. Kwa hivyo, kupitia maneno hapo juu, Bwana anamfundisha mwenye hekima kwamba asijitoe kwa namna yoyote au aseme chochote ambacho kingesababisha watu wasiojua (waliovikwa na matamanio) kuanguka kutoka katika hali yao ya sasa. Kuwafanya watu wasiojua kupotoka (kuanguka) kutoka katika hali wanayo sasa ni kuzidisha mkanganyiko katika akili zao. Kwa hivyo, mwenye hekima, akiwa na hisia ya ustawi kwa wote, anapaswa kuendelea kutekeleza matendo mema yaliyoamriwa na maandiko kulingana na majukumu ya varna na ashrama yake, ili watu wengine pia waamshewe kutekeleza wajibu kwa hisia isiyo na matamanio. Hii inatumika pia kwa watu wakuu wa jamii na familia. Wao pia wanapaswa kutekeleza majukumu yao kwa uangalifu na ukamilifu ili ushawishi mzuri utendwe kwa jamii na familia.
Baadhi ya mifano ya kuzidisha mkanganyiko katika akili ni:
1. Kutoa mafundisho kama: "Kuna nini katika matendo? Nafs (Roho) imefungwa na matendo. Matendo ni duni. Mtu anapaswa kuacha matendo na kujishughulisha na ujuzi," au kupitia tabia na maneno kama hayo, kuunda kutokuamini na kutokuwa na imani katika matendo yenye wajibu kwa wengine.
2. Kutoa mafundisho kama: "Popote unapotazama, kuna ubinafsi; hakuna mtu anayeweza kuishi bila ubinafsi; kila mtu hufanya kwa ubinafsi; ikiwa mtu anafanya kitendo chochote, matamanio ya tunda bila shaka yanabaki; ikiwa hakuna matamanio ya tunda, kwa nini mtu afanye kitendo chochote kabisa?"
3. Kutoa mafundisho kama: "Kwa kufanya matendo kwa matamanio ya tunda (kwa ajili yake mwenyewe), mtu anapaswa kuzaliwa tena na tena (kufurahia tunda)." Kupitia mafundisho kama hayo, watu waliovikwa na matamanio hupoteza imani katika tunda la kitendo. Kama matokeo, shauku yao (kwa tunda) haiondoki; lakini matendo mema bila shaka yanaachwa. Shauku ndiyo sababu ya kufungwa, sio kitendo. Badala ya kuunda mkanganyiko kama huo katika akili za watu, mtu mwenye mwangza anapaswa yeye mwenyewe kutekeleza wajibu kulingana na dharma ya varna na ashrama yake na kuwaamsha wengine wafanye vivyo hivyo. Anapaswa, kupitia tabia na maneno yake, asizidishi mkanganyiko katika akili za wasiojua, bali kuwainua hatua kwa hatua kutoka katika hali yao ya sasa. Anapaswa kusifa hasa matendo hayo mema yaliyoamriwa na maandiko ambayo watu wasiojua wanayafanya sasa, na kuwafahamisha kuhusu makosa yanayotokea katika matendo yao, ili waweze kuondoa makosa hayo na kufanya matendo kwa utaratibu kamili. Pamoja na hii, mwenye hekima anapaswa kuwafundisha kwamba kufanya matendo mema kama dhabihu, sadaka, ibada, usomaji, n.k., ni nzuri sana, lakini si sawa kujikinga na matamanio ya tunda katika matendo hayo; kwa sababu kuuza almasi badala ya kokoto na mawe si hekima. Kwa hivyo, kuacha hisia iliyovikwa na matamanio na kufanya matendo mema kunaleta faida haraka sana. Kwa hivyo, kusonga kutoka hisia iliyovikwa na matamanio hadi hisia isiyo na matamanio si kuzidisha mkanganyiko katika akili, bali ni ukweli.
Vivyo hivyo, kuhusu ibada pia, mtu mwenye mwangaza asizidishi mkanganyiko katika akili. Kwa mfano, watu mara nyingi husema kwamba ikiwa akili haijakazwa kwa Mungu wakati wa kutaja Jina, basi kutaja Jina hakuna maana. Lakini mtu mwenye mwangaza asiseme hili; badala yake, anapaswa kutoa mafundisho kwamba kutaja Jina hakuwezi kamwe kuwa bure; kwa sababu hisia fulani kwa Mungu iko wazi wakati kutaja Jina kinatokea. Bila hisia, hakuna mwelekeo wa kutaja Jina. Kwa hivyo, kutaja Jina haipaswi kamwe kuachwa katika hali yoyote. Kile kinachosemwa, "Akili inazurura pande zote, hii si kukumbuka (smarana)," pia inamaanisha kwamba hii si 'kukumbuka' kwa sababu akili haijakazwa, lakini bila shaka ni 'kutaja' (japa). Hata hivyo, kutaja Jina kwa akili iliyolengwa na uangalifu kunaleta faida haraka sana.
Hakuna mtu aliye na upungufu kabisa wa fadhila. Hakika ana fadhila fulani. Kwa hivyo, roho kubwa yenye mwangaza, ikiwa ana kutoa mafundisho yoyote au kuelezea chochote kwa mtu (kwa ajili ya kuinuka kwake), anapaswa kumsifu fadhila za mtu huyo bila kumkashifu au kumtukana. Mafundisho yaliyotolewa kwa heshima wakati wa kumsifu fadhila zake yatakuwa na athari maalum kwake. Watu wakuu wa jamii na familia wanapaswa pia kufundisha wengine kwa namna hii.
Kupitia maneno "samācaran" na "joṣayet", Bwana anatoa mafundisho mawili kwa mwenye hekima: (1) Yeye mwenyewe anapaswa kufanya kwa uangalifu majukumu yaliyoamriwa na maandiko kikamilifu, na (2) Anapaswa kuwaamshe watu wasiojua waliovikwa na matendo wafanye matendo hayo hayo. Kufanya matendo ili kuwaonyesha watu ni unafiki, ambao ni sifa ya asili ya kimajini inayoongoza kwa anguko (Gita 16.4). Kwa hivyo, Bwana anafundisha mtu kutekeleza wajibu si ili kuwaonyesha watu, bali kwa ajili ya ustawi wa ulimwengu.
Mtu mwenye mwangaza anapaswa, hata kama hana nia ya kibinafsi katika kufanya matendo, kuendelea kutekeleza majukumu yote kwa ufanisi, ili hisia ya umuhimu kwa matendo yasiyo na matamanio iamshwe katika watu waliovikwa na matendo na wao pia waanze kutenda kwa hisia isiyo na matamanio. Maana ni kwamba kuona tabia ya kutokuwa na shauku ya roho hiyo kubwa, watu wengine pia watajitahidi kujitolea vivyo hivyo.
Kwa hivyo, mwenye hekima anapaswa, kwa kuwafundisha kwa heshima watu waliovikwa na matendo, kuwafanya waache kabisa matendo yaliyokatazwa kwa kiini, na kuwaamshe waache hisia iliyovikwa na matamanio katika matendo yaliyopendekezwa.
**Muunganisho:** Bwana anaelezea katika mstari unaofuata tofauti gani iko kati ya mwenye hekima na asiyejua.
★🔗
