**3.34** Kwa kila kiungo cha hisi katika kitu chake kinachofaa, upendeleo (rāga) na chuki (dveṣa) vimejikita katika mwanadamu, kutokana na (mtazamo wake wa) kufaa na kutofaa. Mtu asije akaingia chini ya utawala wa hizi mbili, kwani hizo ndio maadui wa kweli (zinazozuia njia ya kiroho).
**Ufafanuzi:** Maneno 'kwa kila kiungo cha hisi katika kitu chake kinachofaa' yanatumia neno 'indriyasya' (cha kiungo cha hisi) mara mbili kuonyesha kwamba upendeleo na chuki vimejikita kwa kila kiungo cha hisi (kusikia, kugusa, kuona, kuonja, kunusa) katika kila kitu chake kinachofaa (sauti, mguso, umbo, ladha, harufu). Maana yake ni kwamba upendeleo na chuki wa mtu hubaki vimejikita katika kila kitu cha kila kiungo cha hisi, kutokana na dhana ya kufaa na kutofaa. Pale panapokuwapo hisia ya kufaa kwa kitu cha hisi, mtu huleta 'upendeleo' (rāga) kwa kitu hicho; pale panapokuwapo hisia ya kutofaa, huleta 'chuki' (dveṣa) kwake.
Kwa kweli, upendeleo na chuki havimo katika vitu wenyewe. Kama vingalivyokuwa, kitu kimoja kingekuwa kimependeza au kimechukiza kila mtu sawasawa. Lakini si hivyo; kwa mfano, mvua hupendeza mkulima lakini humchukiza mfinyanzi. Hata kwa mtu yule yule, kitu hakipendezi au kichukizi kila wakati; kwa mfano, upepo baridi huwa mzuri wakati wa kiangazi lakini huwa mbaya wakati wa majira ya baridi. Kwa hivyo, vitu vyote vinaonekana kuwa vya kupendeza au vya kuchukiza tu kutokana na hisia ya mtu mwenyewe ya kufaa au kutofaa kwake. Kwa maneno mengine, mtu, kwa kutilia vitu hisia yake mwenyewe ya kufaa au kutofaa, huona vitu hivyo kuwa vizuri au vibaya na hivyo kukuza upendeleo au chuki. Kwa sababu hiyo, Bwana ametaja kwamba upendeleo na chuki vimejikita katika kila kitu cha kila kiungo cha hisi.
Kwa ukweli, upendeleo na chuki vimo katika 'mimi' linalodhaniwa (ubinafsi, ahaṃ). Uhusiano uliodhaniwa na mwili huitwa 'mimi'. Kwa hivyo, muda wowote uhusiano uliodhaniwa na mwili upo, upendeleo na chuki vimo ndani yake, na hivi upendeleo na chuki ndivyo vinavyoonekana katika akili, akili ndogo (mind), hisi, na vitu vyake. Katika mistari ya 37 hadi 43 ya sura hii, Bwana ametaja hivi upendeleo na chuki kwa majina ya 'tamaa' (kāma) na 'hasira' (krodha). Tamaa na hasira ndio namna kubwa ya upendeleo na chuki. Katika mstari wa arobaini, imesemwa kwamba hii 'tamaa' ipo katika hisi, akili ndogo, na akili. Kwa sababu 'tamaa' inaonekana katika hizi (hisi, akili ndogo, na akili) kama ilivyo katika vitu, Bwana amezielezea kuwa makao ya tamaa. Kama vile upendeleo na chuki vinavyoonwa tu katika vitu, vivyo hivyo, vinavyoonwa tu katika hisi, akili ndogo, na akili. Hizi hisi, akili ndogo, na akili ni vyombo (zana) tu za kutekeleza kitendo. Wapi kuna tamaa-hasira au upendeleo-chuki ndani yao? Zaidi ya hayo, katika mstari wa hamsini na tisa wa sura ya pili, Bwana anasema kwamba kwa mtu anayejizuia kushika vitu kupitia hisi, vitu vinaisha, lakini upendeleo kwake ulio ndani yake haukomi. Upendeleo huu unaisha tu utambavuni wa Mkuu wa Kiroho.
Kupitia maneno 'mtu asije akaingia chini ya utawala wa hizi mbili,' Bwana anamhakikishia mwenye shauku kwamba wakati mwelekeo wa upendeleo-chuki unapojitokeza, asiwaze kamwe kukata tamaa kuhusu njia (sādhana) au lengo (sādhya). Badala yake, asifanye au asijizuie kutenda kitendo chochote kwa kuingia chini ya utawala wa mwelekeo wa upendeleo-chuki. Kujihusisha na au kujiondoa katika matendo yafuatane na maandiko (Gītā 16.24). Ikiwa kujihusisha au kujiondoa kwa mwenye shauku katika matendo kunatokana na upendeleo-chuki, inamaanisha mwenye shauku ameingia chini ya utawala wa upendeleo-chuki. Kujihusisha au kujiondoa kunachochewa na upendeleo huimarisha 'upendeleo,' na kujihusisha au kujiondoa kunachochewa na chuki huimarisha 'chuki.' Kama matokeo ya uimarishaji kama huo wa upendeleo-chuki, anguko tu ndio hutokea.
Wakati mwenye shauku anapoacha shughuli za kidunia na kujishughulisha na ibada (bhajana), manyonyo mengi ya kiakili (sphuraṇā) ya kufaa na kutofaa ya ulimwengu huanza kutokea, na kumfanya awe na wasiwasi. Hapa, Bwana, kana kwamba, anamhakikishia mwenye shauku kwamba asiwaze wasiwasi kuhusu manyonyo haya. Kwa kweli, manyonyo haya hayana uwepo wa kweli; kwa sababu hutokea; na ni kanuni kwamba chochote kilichozalishwa kinaweza kuharibiwa. Kwa hivyo, ikiwa kitaangaliwa kwa makini, manyonyo hayajaingia, bali yanatoka. Sababu ni kwamba wakati wa kujishughulisha na shughuli za kidunia, kwa sababu ya ukosefu wa nafasi, manyonyo hubaki yamezuiwa, na mara tu shughuli za kidunia zinapoachwa, nafasa inapatikana, na manyonyo ya zamani huanza kutokea katika mfumo wa manyonyo haya ya kiakili. Kwa hivyo, mwenye shauku asitoe upendeleo au chuki kwa manyonyo haya ya kufaa au kutofaa; badala yake, yeye mwenyewe abaki asiye na shauku, akiyapuuza kwa uangalifu. Vivyo hivyo, asitoe upendeleo-chuki kwa vitu, watu, mada, n.k.
**Njia za Kushinda Upendeleo-Chuki**
Kwa kutenda matendo chini ya utawala wa upendeleo-chuki, upendeleo-chuki huwa imara (wenye nguvu) na kuchukua umbo la asili isiyo safi (svabhāva). Asili inapokuwa isiyo safi, mtu hubaki chini ya utawala wake. Matendo yanayofanywa chini ya ushawishi wa asili kama hiyo isiyo safi humfunga mtu. Kwa hivyo, mtu asijihusishe au asijiondoe katika kitendo chochote chini ya utawala wa upendeleo-chuki—tiba hii imesemwa hapa. Kabla ya hili, Bwana amesema kwamba anayefuata mafundisho yangu huruhusiwa kutoka kwenye vifungo vya kitendo (Gītā 3.31). Kwa hivyo, kwa kutenda matendo kulingana na mafundisho ya Bwana, bila kuingia chini ya utawala wa mwelekeo wa upendeleo-chuki, upendeleo-chuki huharibiwa kwa urahisi. Maana yake ni kwamba mwenye shauku atoe kabisa matendo yote na yeye mwenyewe pia kwa Bwana, na akubali kwamba matendo si yangu, bali ni ya Bwana pekee; mwili, hisi, akili ndogo, akili, n.k., ambazo matendo hutendwa kupitia hizo, pia ni mali ya Bwana pekee; na mimi pia ni mali ya Bwana pekee. Kisha, kwa kutenda matendo ya wajibu bila tamaa, bila hisia ya umilikaji, na bila wasiwasi, upendeleo-chuki huharibiwa. Kwa hivyo, mtu ajihusishe au ajiondoe katika kitendo chochote tu kwa kuweka mafundisho ya Bwana, yaani, kanuni, mbele yake.
Uumbaji wote ni kazi ya Asili, na mwili ni sehemu ya uumbaji. Muda wowote kuna mshikamano kwa mwili, upendeleo-chuki upo, ikimaanisha mtu hukubali au hukataa vitu kwa kupenda au kupenda. Hii kupenda-kupenda ndio umbo la nyeti la upendeleo-chuki. Kujihusisha au kujiondoa kunachochewa na upendeleo-chuki huimarisha upendeleo-chuki; lakini kujihusisha na au kujiondoa katika kitendo chochote kwa kuweka maandiko mbele yake huharibu upendeleo-chuki. Sababu ni kwamba kwa kutenda kulingana na maandiko, umuhimu wa kupenda na kupenda kwa mtu mwenyewe unaisha. Ikiwa mtu hajui maandiko, basi kwake kuna maneno ya mwenye hekima mkubwa Vedavyāsa: "Enyi watu! Sikieni kiini cha Dharma na baada ya kusikia, shikeni kwa nguvu: 'Mtu asiwatendee wengine yale yasiyompendeza mwenyewe.'" (Padma Purāṇa, Sṛṣṭi 19.355-56). Hata watu wakubwa walio huru huheshimu tu maagizo ya maandiko. Kwa hivyo, hata wakati mkono wa baba yake ulipokuwa unaonekana wazi wakati wa kutoa sadaka ya piṇḍa katika sherehe ya śrāddha, Bhīṣma Pitāmaha alitoa piṇḍa kwenye nyasi za kuśa kulingana na maagizo ya maandiko (Mahābhārata, Anuśāsana 84.15-20). Kwa hivyo, mwenye shauku atende matendo yote tu kulingana na maagizo ya maandiko.
Kwa wenye shauku wanaotaka kuharibu upendeleo-chuki, mamlaka ya maandiko ni muhimu katika kutenda matendo. Hata hivyo, moyo wa mtu mkubwa aliye huru kabisa na upendeleo-chuki huwa safi na bila doa sana hivi kwamba maana ya Veda hutokea kiatomati ndani yake, iwe amesoma au la. Chochote kinachotokea katika moyo wake kinalingana na maandiko (Kumbuka Uk. 178). Kwa sababu ya ukosefu kamili wa upendeleo-chuki, matendo yaliyokatazwa na maandiko hayatendwi kamwe na mtu huyo mkubwa. Asili yake kiatomati huwa kulingana na maandiko. Hii ndio sababu tabia na maneno ya mtu mkubwa kama huyo huwa kiolezo kwa watu wengine (Gītā 3.21). Kwa hivyo, kwa kufuata tabia na maneno ya mtu huyo mkubwa, upendeleo-chuki wa mwenye shauku pia huharibiwa.
Wengine wanaamini kwamba upendeleo-chuki ni sifa za asili (dharma) za chombo cha ndani (antaḥkaraṇa) na kwa hivyo haziwezi kuharibiwa. Lakini mtazamo huu hauonekani kuwa wa kimantiki. Kwa kweli, upendeleo-chuki ni mabadiliko ya kigeni (vikāra) ya chombo cha ndani, sio sifa za asili. Kama zingalikuwa sifa za asili, basi wakati wowote chombo cha ndani kipo macho, upendeleo-chuki pia ungekuwapo, ikimaanisha ungeonekana kila wakati. Lakini hauonekani kila wakati, tu mara kwa mara. Ni uzoefu wa wenye shauku kwamba kwa mazoezi ya kiroho, upendeleo-chuki hupungua hatua kwa hatua. Kile kinachopungua kinaweza kuharibiwa. Hii pia inathibitisha kwamba upendeleo-chuki sio sifa za asili za chombo cha ndani. Bwana ameuita upendeleo-chuki 'ya kiakili' (manogata): "Tamaa zote, e Pārtha, zilizo katika akili" (Gītā 2.55), ikimaanisha zinakuja kwenye akili, hazikai kwa kudumu. Zaidi ya hayo, Bwana ameuita upendeleo-chuki mabadiliko (vikāra) (Gītā 13.6) na ameuita usawa wa kila wakati wa akili katika kupata kipenzi na kisichopendeza kuwa njia (sādhana) (Gītā 13.9). Ikiwa upendeleo-chuki ungalikuwa sifa za asili za chombo cha ndani, hali hii ya usawa isingeweza kuwa njia kabisa. Sifa ya asili ni ya kudumu, wakati mabadiliko si ya kudumu, yaani, huja na huenda. Upendeleo-chuki huja na huenda katika chombo cha ndani; kwa hivyo, unaweza kuharibiwa.
Asili (isiyo na ufahamu, prakṛti) na Kiumbe Chenye Ufahamu (chenye ufahamu, puruṣa) ni tofauti. Ubaguzi kati ya hizi mbili ni wazi wenyewe. Kiumbe Chenye Ufahamu, kisichotoa umuhimu kwa ubaguzi huu, hujitambulisha na mwili uliozaliwa na Asili na kujiona kiko mahali. Utambulisho huu wa kile kisicho na ufahamu na kile chenye ufahamu huitwa 'mimi' (ahaṃ), na upendeleo-chuki umo ndani yake pekee. Maana yake ni kwamba upendeleo-chuki umo katika ubinafsi (ahaṃtā, u-mimi), na ubinafsi huimarishwa na upendeleo-chuki. Hivi upendeleo-chuki ndivyo vinavyoonekana katika akili, ambapo maoni ya mtu mwenyewe yanayotokana na kanuni n.k. yanaonekana kuwa ya kupendeza na maoni ya wengine yanaonekana kuwa ya kuchukiza. Kisha hivi upendeleo-chuki ndivyo vinavyoonekana katika akili ndogo, ambapo vitu vinavyofaa kwa akili ndogo vinaonekana kuwa vya kupendeza na vitu visivyofaa vinaonekana kuwa vya kuchukiza. Kisha hivi upendeleo-chuki ndivyo vinavyoonekana katika hisi, ambapo vitu vinavyofaa kwa hisi vinaonekana kuwa vya kupendeza na vitu visivyofaa vinaonekana kuwa vya kuchukiza. Hivi upendeleo-chuki ndivyo vinavyoonekana katika vitu vya hisi (sauti, mguso, umbo, ladha, harufu) kutokana na hisia ya mtu mwenyewe ya kufaa na kutofaa. Kwa hivyo, kwa kufutika kwa fundo la ubinafsi (utambulisho wa kile kisicho na ufahamu na chenye ufahamu), upendeleo-chuki hukomeshwa kabisa, kwa sababu upendeleo-chuki unategemea ubinafsi pekee.
'Mimi ni mtumishi'; 'Mimi ni mwenye shauku'; 'Mimi ni mwabudu'—upendeleo-chuki pia umo katika huo 'mimi' ambao mtumishi huyu, mwenye shauku, na mwabudu wamo. Upendeleo-chuki haumo katika kile kisicho na ufahamu pekee wala katika kile chenye ufahamu pekee, bali umo katika uhusiano uliodhaniwa kati ya kile kisicho na ufahamu na chenye ufahamu. Ingawa umo katika uhusiano uliodhaniwa kati ya kile kisicho na ufahamu na chenye ufahamu, upendeleo-chuki huu umo hasa katika kile kisicho na ufahamu. Katika utambulisho wa kile kisicho na ufahamu na chenye ufahamu, upendeleo wa kile kisicho na ufahamu hutokea katika sehemu yake ya kukosa ufahamu, lakini kwa sababu ya utambulisho, unaonekana kuwa katika kile chenye ufahamu. Upendeleo wa kile kisicho na ufahamu ni rāga. Kwa hivyo, wakati mwenye shauku anapoona mwili (kisicho na ufahamu) yenyewe kuwa asili yake, hupata ugumu katika kuharibu upendeleo-chuki. Lakini kwa kuweka mtazamo wake kwenye asili yake yenye ufahamu, hapati ugumu katika kuharibu upendeleo-chuki. Sababu ni kwamba upendeleo-chuki haujidhihirishi wenyewe; badala yake, unazalishwa kutoka kwa uhusiano na kile kisicho na ufahamu (asat).
Ikiwa kuna 'upendeleo' (rāga) katika ushirika mwema (satsaṅga), ibada, kutafakari, n.k., basi kutakuwa na 'chuki' (dveṣa) kwa ulimwengu; lakini ikiwa kuna 'upendo' (prema), hautakuwa na chuki kwa ulimwengu, badala yake kutakuwa na kutojali (kuepuka) ulimwengu (Kumbuka Uk. 179). Upendeleo kwa kitu kimoja cha ulimwengu husababisha chuki kwa kitu kingine cha ulimwengu, lakini upendo kwa Mungu husababisha kutokuwa na shauku (vairāgya) kwa ulimwengu. Kwa kutokuwa na shauku, hamu ya kufurahia raha kutoka kwa ulimwengu inaisha, na huduma kwa ulimwengu hutokea kiatomati. Kama matokeo, pamoja na mwili, hisi, akili ndogo, na akili, 'mimi' pia hujihusisha kiatomati katika kutumikia ulimwengu. Kwa hivyo, kwa kukatika kwa uhusiano na 'mimi' pamoja na mwili n.k., upendeleo-chuki uliomo ndani yake huharibiwa kabisa.
Matendo ya mtu yanategemea ama asili (svabhāva) au kanuni (siddhānta). Kutenda matendo kwa ajili ya maendeleo ya kiroho pekee ni kutenda matendo kulingana na kanuni. Asili ni ya aina mbili: isiyo na upendeleo-chuki (safi) na yenye upendeleo-chuki (isiyo safi). Asili haiwezi kuharibiwa, lakini kwa hakika inaweza kufanywa safi, yaani, isiyo na upendeleo-chuki. Kama vile Ganga inavyotoka Gangotri; ikiwa bwawa litajengwa kwa urefu sawa au zaidi ya Gangotri, mtiririko wa Ganga unaweza kusimamishwa. Lakini kufanya hivyo si kazi rahisi. Hata hivyo, kwa kuchimba mifereji kutoka Ganga, mtiririko wake unaweza kuelekezwa mahali pengine. Vivyo hivyo, mtiririko wa matendo ya asili hauwezi kuharibiwa, lakini unaweza kubadilishwa, yaani, unaweza kufanywa usiwe na upendeleo-chuki—hii ndio kanuni ya kina ya Gītā. Katika matendo yanayochochewa na upendeleo-chuki, kujihusisha na kujiondoa sio vikwazo kama vile upendeleo-chuki wenyewe. Ndio maana Bwana amemwita tu anayeacha upendeleo-chuki kuwa mwenye kujinyima wa kweli (Gītā 18.10). Kwa kawaida, umakini wa mwenye shauku hauendi kwenye upendeleo-chuki, kwa hivyo kujihusisha na kujiondoa kwake kunachochewa na upendeleo-chuki. Kwa hivyo, ili kuwa huru na upendeleo-chuki, mwenye shauku atende matendo yote tu kwa kuweka kanuni mbele yake. Kisha asili yake kiatomati itakuwa kulingana na kanuni na safi.
Wakati manyonyo ya kiakili yenye upendeleo-chuki yanapojitokeza, kutenda kulingana nayo huimarisha upendeleo-chuki, na kwa kutotenda kulingana nayo bali kutenda kulingana na kanuni, upendeleo-chuki huharibiwa.
Kusiwe na upendeleo-chuki kwa manyonyo ya kiakili ya kheri na shari. Mwenye shauku, bila kukubali manyonyo ya kiakili yanayotokea katika akili kuwa yake mwenyewe, asijiunge nayo kwa njia yoyote, wala kuiunga mkono wala kuipinga.
Ikiwa mwenye shauku anajikuta asiwe na uwezo wa kuondoa upendeleo-chuki, anapaswa kukimbilia kwenye mwenye uwezo wote, mpendwa mkuu, Bwana. Kisha, kwa neema ya Bwana, upendeleo-chuki wake unaondolewa (Gītā 7.14) na amani kuu inapatikana (Gītā 18.62). Kufikiria kwamba 'mimi' uliodhaniwa pamoja na mwili, hisi, akili ndogo, akili, hewa za uhai, na vitu vyote vya kidunia—vyote ni mali ya Bwana pekee—hiki chenyewe ni kukimbilia kwa Bwana. Kisha, kwa furaha ya Bwana, mtu atumikie tu watu wa Bwana kwa vifaa vilivyotolewa na Bwana na asitamani chochote kwa kurudi. Kutamani chochote kwa kurudi huhifadhi uhusiano na kile kisicho na ufahamu. Kutumikia ulimwengu bila kujitakia ni njia isiyokosea ya kuharibu upendeleo-chuki. Chochote mtu anacho, kutoka miili mikubwa, nyeti, na sababu hadi 'mimi' uliodhaniwa, kihusishwe katika kutumikia ulimwengu pekee. Kwa sababu vitu hivi vyote kimsingi si tofauti na ulimwengu. Kuviona kama tofauti na ulimwengu (kama vyako mwenyewe) ni kifungo. Mtu asichukue raha ya matendo na vitu kupitia mwili mkubwa, raha ya kutafakari kupitia mwili nyeti, au raha ya uthabiti kupitia mwili wa sababu. Kwa kweli, mwili wa mwanadamu sio kwa ajili ya raha yake mwenyewe kabisa—"E mwili, usitamani matunda ya vitu vya hisi." (Mānasa 7.44.1)
Jambo lingine: mwili, hisi, akili ndogo, akili, vitu, n.k., ambavyo huduma hufanywa kupitia vyote, ni sehemu za ulimwengu. Wakati ulimwengu wenyewe sio wangu, basi sehemu yake inawezaje kuwa yangu? Kwa kuziona hizi mwili n.k. kuwa zako mwenyewe, huduma ya kweli haiwezi kufanywa; kwa sababu hii husababisha mshikamano na ubinafsi. Kwa hivyo, vitu hivi vizingatiwe kuwa vya yule anayetumiwa. Kama vile mwabudu anavyoona vitu kuwa vya Bwana pekee na kuvitoa kwa Bwana—"Kile kilicho chako, e Govinda, nakitoa kwako pekee"—vivyo hivyo, karma-yogī anaziona vitu kuwa vya ulimwengu pekee na kuvitoa kwa ulimwengu.
**Hoja ya Kina Kuhusu Huduma**
Ni yule asiye tamani chochote kwa ajili yake mwenyewe anaweza tu kutumikia. Hamu ya mali n.k. kwa ajili ya huduma ni hamu kweli; kwa sababu hamu ya kutumikia yenyewe huleta hamu ya mali n.k. Kwa hivyo, ikiwa nafasa inapatikana na mtu ana uwezo, huduma itolewe, lakini mtu asitamani kutumikia.
Kufurahi kwa kumpa mwingine furaha; kufikiria, 'Watu wanapata furaha kupitia mimi'; kutamani hata heshima kidogo au sifa kwa kurudi kwa huduma, na kufurahi kupokea heshima au sifa—hii kwa kweli ni starehe, si huduma. Kwa sababu kufanya hivyo hubadilisha huduma kuwa starehe ya hisi, ikimaanisha huduma inakuwa kwa ajili ya raha yake mwenyewe. Ikiwa hata raha kidogo inachukuliwa katika kutumikia, raha hiyo huleta hisia ya umuhimu kwa mali n.k., ambayo hatua kwa hatua husababisha mshikamano na hamu.
Yule anaye na dhana, 'Mimi namtoa mtu fulani kitu,' hawezi kuelewa hoja hii, wala mtu yeyote anaweza kumfahamisha kwa urahisi kwamba vitu vinavyotumika katika huduma ni vya yule anayetumiwa. Ikiwa tunampa yake...
★🔗
